การศึกษาองค์ประกอบความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น
DOI:
https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e299509คำสำคัญ:
ความเป็นพลเมืองดิจิทัล, การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ปัจจุบันเทคโนโลยีมีบทบาทสำคัญต่อการดำรงชีวิตของประชาชนทุกช่วงวัย โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนที่มีการใช้อินเทอร์เน็ตอย่างต่อเนื่องในระดับสูง การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลจึงเป็นประเด็นสำคัญที่หน่วยงานทางการศึกษาควรให้ความสำคัญ เพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม ปลอดภัย และมีความรับผิดชอบ อย่างไรก็ตาม งานวิจัยที่ผ่านมาแม้ได้ศึกษาความเป็นพลเมืองดิจิทัลอย่างแพร่หลาย แต่ส่วนใหญ่มุ่งเน้นในกลุ่มนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายและระดับอุดมศึกษา และยังขาดการวิเคราะห์องค์ประกอบที่สอดคล้องกับบริบทของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น การวิจัยครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ประกอบความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น
ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย คือ นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ปีการศึกษา 2567 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาชลบุรี ระยอง จำนวน 1,276 คน โดยใช้วิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 58 ข้อ มีลักษณะเป็นแบบมาตรประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งมีค่าความเที่ยงทั้งฉบับเท่ากับ .934 การวิเคราะห์องค์ประกอบความเป็นพลเมืองดิจิทัลใช้การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ ด้วยวิธีวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก และหมุนแกนแบบมุมแหลม ด้วยวิธี Direct Oblimin
ผลการวิจัย: องค์ประกอบความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นมี 5 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) ความฉลาดทางอารมณ์และความปลอดภัยในการใช้งานทางดิจิทัล (2) การรู้ดิจิทัลและการสื่อสารทางดิจิทัลอย่างสร้างสรรค์ (3) การใช้ดิจิทัลเชิงพาณิชย์ (4) การเข้าถึงดิจิทัล และ (5) กฎหมายและมารยาททางดิจิทัลซึ่งองค์ประกอบทั้ง 5 ด้าน สามารถอธิบายความแปรปรวนที่เกิดขึ้นได้ร้อยละ 61.360 โดยแต่ละองค์ประกอบมีค่าไอเกนมากกว่า 1.00
สรุปผล: ความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นมีลักษณะเชิงบูรณาการ โดยองค์ประกอบด้านความฉลาดทางอารมณ์และความปลอดภัยในการใช้งานทางดิจิทัลมีอิทธิพลสูงสุด สะท้อนถึงความสำคัญของการจัดการอารมณ์และการป้องกันตนเองในโลกออนไลน์ของนักเรียน ดังนั้น การจัดการเรียนการสอนควรบูรณาการมิติด้านอารมณ์ จริยธรรม และความปลอดภัย ควบคู่กับการพัฒนาทักษะดิจิทัล เพื่อเสริมสร้างให้ผู้เรียนสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม ปลอดภัย และมีความรับผิดชอบในสังคมดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2563). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย (Digital competency framework for Thai citizens).
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2564). แผนปฏิบัติการดิจิทัลเพื่อการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2563–2565. https://bict.moe.go.th/wp-content/uploads/2022/03/digital-63-65.pdf
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2562). คู่มือรู้เท่าทันสื่อออนไลน์และเฝ้าระวังสื่อไม่ปลอดภัยต่อเด็กและเยาวชน (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993).
กาญจนา เดชสม, & รุ่งชัชดาพร เวหะชาติ. (2564). การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 31(1), 151–163.
ญาศินี เกิดผลเสริฐ. (2565). การพัฒนาทักษะการเรียนรู้สู่พลเมืองดิจิทัล. วารสารวิชาการ กสทช., 6(6), 353–379.
ฐิตินันทน์ ผิวนิล. (2564). มารยาทดิจิทัล: ข้อกำหนดในการสื่อสารออนไลน์ที่พลเมืองดิจิทัลไทยควรตระหนัก. วารสารวิชาการ กสทช., 5(5), 401–418.
บุญญาพร บุญถนอม, & ยศวีร์ สายฟ้า. (2568). การสังเคราะห์องค์ประกอบและพฤติกรรมบ่งชี้คุณลักษณะความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนมัธยมศึกษาในประเทศไทย. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 36(2), 15–31.
ปัญม์ณิสาธ์ องค์ปรัชญากุล. (2565). การพัฒนาการใช้สื่อออนไลน์ซื้อสินค้าให้ปลอดภัย. PAAT Journal, 4(8), 91–113.
ปาจรีย์ ติ้วสิขเรศ, & ศรัณย์ พิมพ์ทอง. (2566). พลเมืองดิจิทัล: บทสังเคราะห์องค์ประกอบของพฤติกรรมการเป็นพลเมืองดิจิทัล. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 12(5), 459–470.
พนม คลี่ฉายา. (2563). การใช้สื่อดิจิทัลและความเป็นพลเมืองบนสื่อดิจิทัลของนักเรียนมัธยมศึกษาในประเทศไทย. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 24(1), 17–35.
พิมพ์ลักษณ์ เจริญวานิชกูร. (2564). ความเหมาะสมของโมเดลการวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนแบบสะท้อนและแบบก่อตัว: การวิเคราะห์ด้วยสถิติแบบเบส์ (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
พีรวิชญ์ คำเจริญ, & วีรพงษ์ พลนิกรกิจ. (2561). การรู้เท่าทันดิจิทัล: วิวัฒนาการ ความหมาย และการสังเคราะห์ทักษะ. วารสารวิทยาการสารสนเทศและเทคโนโลยีประยุกต์, 1(2), 72–81.
แพรวนภา แก้วกุก. (2565). การพัฒนาแบบวัดเชิงสถานการณ์เพื่อวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2563). การสำรวจสถานการณ์เด็กกับภัยออนไลน์ ประจำปี 2563 (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท เอ็กซ์แอล อิมเมจจิ้ง.
ยุบล เบ็ญจรงค์กิจ, พรพรรณ ประจักษ์เนตร, บุหงา ชัยสุวรรณ, & วรัชญ์ ครุจิต. (2565). ทักษะจำเป็นในศตวรรษที่ 21 และการรับรู้ความสามารถตนเองที่พยากรณ์การสร้างสรรค์และแบ่งปันเนื้อหาบนสื่อดิจิทัลของเยาวชนไทย. วารสารการประชาสัมพันธ์และการโฆษณา, 15(2), 1–19.
รัตนา พิชิตปรีชา, มารุต พัฒผล, & ดนุลดา จามจุรี. (2567). การศึกษาทักษะการอยู่ในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัยของนักศึกษาปริญญาตรี. Journal of Social Science and Cultural, 8(7), 48–57.
รัตนา พิชิตปรีชา, มารุต พัฒผล, & ดนุลดา จามจุรี. (2567). การศึกษาทักษะการอยู่ในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัยของนักศึกษาปริญญาตรี. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 8(7), 48–57.
วรรณากร พรประเสริฐ. (2562). การพัฒนาแบบวัดและเกณฑ์ปกติความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนิสิตนักศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา (ดุษฎีนิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร).
ศศิประภา เอี่ยมภูมิ. (2563). การพัฒนาแบบวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
ศิริชัย กาญจนวาสี. (2556). ทฤษฎีการทดสอบแบบดั้งเดิม (พิมพ์ครั้งที่ 7). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เศวตาภรณ์ ตั้งวันเจริญ, กิตติชัย สุธาสิโนบล, & รุ่งทิวา แย้มรุ่ง. (2566). องค์ประกอบของสมรรถนะการเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม, 13(1), 249–264.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). ระบบจัดเก็บข้อมูลนักเรียนรายบุคคล. https://portal.bopp-obec.info/obec67/publicstat/report
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2563). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. https://hrdi.audit.go.th/mylib/opac/Book/3369
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579 (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สรุปผลที่สำคัญการสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566. https://www.nso.go.th
เอลวิน ธารไพศาลสมุทร. (2566). การศึกษาและการเสริมสร้างความฉลาดทางอารมณ์ในโลกดิจิทัลของนักเรียนวัยรุ่นโดยการจัดการเรียนรู้กิจกรรมแนะแนวแบบผสมผสาน (ดุษฎีนิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).
Al-Abdullatif, A. M., & Gameil, A. A. (2020). Exploring students’ knowledge and practice of digital citizenship in higher education. International Journal of Emerging Technologies in Learning, 15(19), 122–142. https://doi.org/10.3991/ijet.v15i19.14653
Al-Hariri, L., Al-Mansour, Y., & Hossam, A. (2025). The influence of digital citizenship education on the legal and moral awareness of Generation Z. International Journal of Educational Narratives, 3(1), 95–104. https://doi.org/10.70177/ijen.v3i1.2145
Choi, M., Glassman, M., & Cristol, D. (2017). What it means to be a citizen in the internet age: Development of a reliable and valid digital citizenship scale. Computers & Education, 107, 100–112. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2017.01.002
Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10(7), 1–12. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868
DQ Institute. (2019). Digital intelligence (DQ): DQ global standards report 2019—Common framework for digital literacy, skills, and readiness. https://www.dqinstitute.org/wp-content/uploads/2019/03/DQGlobalStandardsReport2019.pdf
Ebel, R. L. (1972). Essentials of educational measurement (2nd ed.). Prentice-Hall.
Fernández-Prados, J. S., Lozano-Díaz, A., & Ainz-Galende, A. (2021). Measuring digital citizenship: A comparative analysis. Informatics, 8(1), 18. https://doi.org/10.3390/informatics8010018
Ghamrawi, N. A. R. (2018). Schooling for digital citizens. Open Journal of Leadership, 7, 209–224. https://doi.org/10.4236/ojl.2018.74013
Gillern, S. V., Rose, C., & Hutchison, A. (2024). How students can be effective citizens in the digital age: Establishing the teachers’ perceptions on digital citizenship scale. British Journal of Educational Technology. Advance online publication. https://doi.org/10.1111/bjet.13475
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
International Society for Technology in Education (ISTE). (2017). ISTE standards for students. https://iste.org/standards/students
Jabeen, S. S., & Ahmad, F. (2021). Digital citizenship: Effective use of digital media. In EDULEARN21 proceedings (pp. 6041–6048). https://doi.org/10.21125/edulearn.2021.1216
Johari, R. J., Isa, Y. M., Rahman, N. H. A., Ismail, R. F., & Rashid, N. (2023). Understanding digital citizenship indicators from student perspective in Malaysia. International Journal of Evaluation and Research in Education, 12(3), 1511–1519. https://doi.org/10.11591/ijere.v12i3.24742
Logan, A. G. (2016). Digital citizenship in 21st century education [Master’s thesis, Dominican University of California]. Dominican Scholar. https://scholar.dominican.edu/masters-theses/192
Ribble, M. (2011). Digital citizenship in schools (2nd ed.). International Society for Technology in Education.
Ribble, M. (2015). Digital citizenship in schools (3rd ed.). International Society for Technology in Education.
Samu, J., Yang, C., & Winter, S. R. (2025). Assessing the role of emotional intelligence in risk behavior across safety-critical environments: A systematic review. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 33, 100857. https://doi.org/10.1016/j.trip.2024.100857
Seki, T., Çimen, F., & Dilmaç, B. (2023). The effect of emotional intelligence on cybersecurity: The mediating role of mindfulness. Bartın University Journal of Faculty of Education, 12(1), 190–199. https://doi.org/10.14686/buefad.1212345
Selwyn, N. (2016). Education and technology: Key issues and debates (2nd ed.). Bloomsbury Academic.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
UNESCO. (2023). Digital citizenship in Asia-Pacific. https://doi.org/10.54675/NNVF6123
United Nations Children’s Fund (UNICEF). (2019). Growing up in a connected world. https://www.unicef.org/innocenti/media/7006/file/GKO-Summary-Report-2019.pdf
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2019). Digital kids Asia-Pacific: Insights into children’s digital citizenship. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000367985
Xu, S., Zhao, Y., & Qin, W. (2023). Development of the youth digital citizenship assessment scale: Analysis based on CTT, IRT and GT. In Proceedings of the International Symposium on Educational Technology (ISET) (pp. 226–230). IEEE. https://doi.org/10.1109/ISET59711.2023.00049
Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper & Row.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Interdisciplinary Academic and Research Journal
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ในบทความใดๆ ใน Interdisciplinary Academic and Research Journal ยังคงเป็นของผู้เขียนภายใต้ ภายใต้ Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License การอนุญาตให้ใช้ข้อความ เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ของสิ่งพิมพ์ ผู้ใช้ใดๆ เพื่ออ่าน ดาวน์โหลด คัดลอก แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือลิงก์ไปยังบทความฉบับเต็ม รวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำดัชนี ส่งต่อเป็นข้อมูลไปยังซอฟต์แวร์ หรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายอื่นใด แต่ห้ามนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์หรือด้วยเจตนาที่จะเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจใดๆ
