ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพของระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับในธุรกิจอีคอมเมิร์ซของไทย

ณรงค์ฤทธิ์ ยิ้มเจริญพรสกุล; ชลิตา  ตริยาวนิช; วันเพ็ญ  เพ็งสมบูรณ์; ศิริชัย  ขอมอบกลาง; จิราภรณ์  ทัพวงศ์

ผู้แต่ง

ณรงค์ฤทธิ์ ยิ้มเจริญพรสกุล มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
ชลิตา ตริยาวนิช มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
วันเพ็ญ เพ็งสมบูรณ์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
ศิริชัย ขอมอบกลาง มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
จิราภรณ์ ทัพวงศ์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี

คำสำคัญ:

โลจิสติกส์ย้อนกลับ, ประสิทธิภาพอีคอมเมิร์ซ, การจัดการโซ่อุปทาน, เศรษฐกิจหมุนเวียน, วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมของไทย

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การเติบโตอย่างรวดเร็วของธุรกิจอีคอมเมิร์ซในประเทศไทยส่งผลให้การบริหารจัดการสินค้าคืนมีความซับซ้อนมากขึ้น โดยเฉพาะสำหรับวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ที่เผชิญกับข้อจำกัดด้านทรัพยากร ระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับที่มีประสิทธิภาพมิได้ช่วยเพียงควบคุมต้นทุนและรักษาความพึงพอใจของลูกค้าเท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกสำคัญที่เอื้อต่อการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนอีกด้วย งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอิทธิพลของปัจจัย 4 กลุ่ม ได้แก่ (1) เทคโนโลยีและระบบสารสนเทศ (2) กระบวนการและนโยบาย (3) ทรัพยากรบุคคลและองค์กร และ (4) การร่วมมือและความสัมพันธ์ในโซ่อุปทาน ที่มีต่อประสิทธิภาพของระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับในธุรกิจอีคอมเมิร์ซของไทย ตลอดจนจัดลำดับความสำคัญของปัจจัยดังกล่าว

ระเบียบวิธีการวิจัย: การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณแบบสำรวจ โดยเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามออนไลน์จากผู้จัดการหรือผู้รับผิดชอบงานด้านปฏิบัติการ โลจิสติกส์ หรือบริการลูกค้าของธุรกิจอีคอมเมิร์ซ SMEs ในประเทศไทยจำนวน 250 คน ซึ่งคัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มแบบสะดวกและแบบสโนว์บอล เครื่องมือวิจัยใช้มาตรวัดแบบลิเคิร์ต 5 ระดับครอบคลุมตัวแปรอิสระ 4 กลุ่มและตัวชี้วัดประสิทธิภาพเชิงรับรู้อีก 5 ข้อ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การถดถอยพหุคูณเพื่อทดสอบสมมติฐาน อย่างไรก็ตาม การใช้วิธีการสุ่มแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็นดังกล่าวส่งผลให้ข้อค้นพบมีข้อจำกัดในการอ้างอิงไปยังประชากรทั้งหมด

ผลการวิจัย: ปัจจัยทั้ง 4 กลุ่มมีอิทธิพลเชิงบวกต่อประสิทธิภาพของระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยปัจจัยด้านกระบวนการและนโยบายมีอิทธิพลสูงสุด (β = 0.352, p < .001) รองลงมาคือปัจจัยด้านเทคโนโลยีและระบบสารสนเทศ (β = 0.284, p < .001) ปัจจัยด้านทรัพยากรบุคคลและองค์กร (β = 0.267, p < .001) และปัจจัยด้านการร่วมมือในโซ่อุปทาน (β = 0.198,
p < .05) ตามลำดับ ตัวแบบสามารถอธิบายความแปรปรวนของประสิทธิภาพระบบได้ร้อยละ 42.3
(R² = 0.423)

สรุปผล: การยกระดับความชัดเจนของกระบวนการและความโปร่งใสของนโยบายรับคืนสินค้า การเสริมสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางเทคโนโลยี การพัฒนาศักยภาพบุคลากร และการกระชับความร่วมมือกับพันธมิตรในโซ่อุปทาน ล้วนเป็นแนวทางสำคัญในการยกระดับประสิทธิภาพของระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับสำหรับธุรกิจอีคอมเมิร์ซไทย ผลการศึกษานี้เป็นประโยชน์เชิงปฏิบัติแก่ผู้ประกอบการ SMEs และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายแก่หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาอีคอมเมิร์ซอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ชุลีรัตน์ เกิดศรี และชิตพงษ์ อัยสานนท์. (2568). การจัดการโลจิสติกส์และห่วงโซ่อุปทานอย่างยั่งยืนของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผ้าไหม อำเภอบ้านเขว้า จังหวัดชัยภูมิ. วารสารนวัตกรรมทางธุรกิจและสังคม, 2(4), 80-96.

ธนัตถ์ภัทร ถิรธนัชดิลก, ประสพชัย พสุนนท์, และเกตุวดี สมบูรณ์ทวี. (2567). การศึกษาคุณภาพบริการโลจิสติกส์ในธุรกิจค้าปลีกออมนิแชนเนลในประเทศไทย: มุมมองของผู้ประกอบการ. วารสารอิเล็กทรอนิกส์การเรียนรู้ทางไกลเชิงนวัตกรรม, 14(1), 158-181.

ปุญญภณ เทพประสิทธิ์, ถิรวรรณ สกุลวงศ์สิริโชค และณัฐสพันธ์ เผ่าพันธุ์. (2564). การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันการจัดการโลจิสติกส์ย้อนกลับของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมภาคการผลิต. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 10(1), 40-51.

ปวีณา ร่วมชาติ, ขวัญพร มะโนวรณ์ และธนัตถ์ ถิรธนัชดิลก. (2569). ปัจจัยโลจิสติกส์ย้อนกลับ: ตัวขับเคลื่อนเชิงเส้นต่อความพึงพอใจของลูกค้าในธุรกิจพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์จากมุมมองของลูกค้า. วารสารโลจิสติกส์และดิจิทัลซัพพลายเชน, 4(1), 119-142.

ศฤงคาร คล้ายแขก, ธัญปวีณ์ รัตน์พงศ์พร, เดช วัฒนชัยยิ่งเจริญ และวลัยลักษณ์ อัตธีรวงศ์. (2564). ปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการในการดำเนินงานโครงข่ายโลจิสติกส์ย้อนกลับซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย. วารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์, 11(1), 175-186.

สมาคมผู้ประกอบการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ไทย. (2567). รายงานสรุปสถานการณ์และทิศทางตลาด

อีคอมเมิร์ซไทย. https://www.theca.or.th

Abdullahi, M., Mohamud, I. H., & Mohamud, F. A. (2024). Mapping the research landscape of reverse logistics in e-commerce: A bibliometric analysis from 2003 to 2023. Journal Européen des Systèmes Automatisés, 57(3), 671-679.

Agrawal, S., Singh, R. K., & Murtaza, Q. (2015). A literature review and perspectives in reverse logistics. Resources, Conservation and Recycling, 97, 76-92.

Allied Market Research. (2024). Reverse logistics market by return type, end user, and service: Global opportunity analysis and industry forecast, 2024–2030. Allied Analytics LLP.

Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120.

Bernon, M., Rossi, S., & Cullen, J. (2011). Retail reverse logistics: A call and grounding framework for research. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 41(5), 484-510.

Daugherty, P. J., Richey, R. G., Genchev, S. E., & Chen, H. (2005). Reverse logistics: Superior performance through focused resource commitments to information technology. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 41(2), 77-92.

Genovese, A., Acquaye, A. A., Figueroa, A., & Koh, S. L. (2017). Sustainable supply chain management and the transition towards a circular economy: Evidence and some applications. Omega, 66, 344-357.

Google, Temasek, Bain & Company. (2024). e-Conomy SEA 2024: Profits taking off, harnessing SEA's advantage. https://economysea.withgoogle.com/

Govindan, K., & Soleimani, H. (2017). A review of reverse logistics and closed-loop supply chains: A Journal of Cleaner Production focus. Journal of Cleaner Production, 142, 371-384.

Green, S. B. (1991). How many subjects does it take to do a regression analysis. Multivariate Behavioral Research, 26(3), 499-510.

Hazen, B. T., Russo, I., Confente, I., & Pellathy, D. (2021). Supply chain management for circular economy: Conceptual framework and research agenda. The International Journal of Logistics Management, 32(2), 510-537.

Janjevic, M., & Winkenbach, M. (2020). Integrating collection-and-delivery points in the strategic design of the last-mile distribution network. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 133, 101818.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610.

Mangla, S. K., Luthra, S., Rich, N., Kumar, D., Rana, N. P., & Dwivedi, Y. K. (2018). Enablers to implement sustainable initiatives in agri-food supply chains. International Journal of Production Economics, 203, 379-393.

Mollenkopf, D. A., Rabinovich, E., Laseter, T. M., & Boyer, K. K. (2007). Managing Internet product returns: A focus on effective service operations. Decision Sciences, 38(2), 215-250.

Phunlarp, U., Chaitorn, T., Boonmalert, W., Phoothong, B., & Jaiyen, W. (2026). Factors affecting the efficiency of reverse logistics in e-commerce warehouses in Nakhon Pathom Province. International Journal of Sociologies and Anthropologies Science Reviews, 6(2), 217-230.

Priceza. (2024). Thailand E-Commerce Trends and Outlook 2024-2025. Priceza Co., Ltd.

Pulpetch, T., & Phuthong, T. (2026). Making the path to global markets greener: How the export performances of small and medium-sized enterprises relate to bio-circular-green practices in the digital age. Cogent Business & Management, 13(1), Article 2649424.

Rogers, D. S., & Tibben-Lembke, R. S. (2001). An examination of reverse logistics practices. Journal of Business Logistics, 22(2), 129-148.

Schroeder, R. G., & Flynn, B. B. (Eds.). (2001). High performance manufacturing: Global perspectives. John Wiley & Sons.

Srichainual, N., & Ussahawantichakit, P. (2022). E-commerce logistics performance in Thailand: The roles of information technology capability, supply chain integration, and innovation capability. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 9(3), 263-275.

Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism. Free Press.

Wong, C. Y., Wong, C. W., & Boon-itt, S. (2020). The combined effects of internal and external green practices on environmental and operational performance. International Journal of Production Research, 58(10), 3056-3078.

Zhu, Q., Sarkis, J., & Lai, K. H. (2018). Regional differences in the effects of manufacturing on corporate environmental sustainability: The role of formal and informal institutions. Journal of Cleaner Production, 171, 350-360.