แนวทางการพัฒนาบรรยากาศองค์การของสถานศึกษา  สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5

อุชุตา  จันทุสอน; สิทธิชัย  ดีล้น

ผู้แต่ง

อุชุตา จันทุสอน มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
สิทธิชัย ดีล้น มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

คำสำคัญ:

บรรยากาศองค์การ, สถานศึกษา, แนวทางการพัฒนา, สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: บรรยากาศองค์การเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อแรงจูงใจ ความร่วมมือ ความรับผิดชอบ และประสิทธิภาพการบริหารจัดการของสถานศึกษา โดยเฉพาะสถานศึกษาที่มีบริบทแตกต่างด้านขนาด ทรัพยากร และการบริหารงาน การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบรรยากาศองค์การของสถานศึกษา และเสนอแนวทางพัฒนาบรรยากาศองค์การของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้ใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสมผสานเชิงอธิบายตามลำดับ แบ่งเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 การวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอน จำนวน 350 คน ได้มาโดยการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ .994 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และระยะที่ 2 การวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลหลัก จำนวน 5 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า บรรยากาศองค์การของสถานศึกษาโดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.66, S.D. = 0.19) เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านมาตรฐานการปฏิบัติงานมีค่าเฉลี่ยสูงสุด อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.79, S.D. = 0.27) รองลงมาคือ ด้านความอบอุ่นและการสนับสนุน อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.75, S.D. = 0.29) ด้านโครงสร้างองค์การ อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.72, S.D. = 0.33) ด้านความรับผิดชอบ อยู่ในระดับมากที่สุด (x̄ = 4.59, S.D. = 0.38) และด้านรางวัลและแรงจูงใจ อยู่ในระดับมาก (x̄ = 4.34, S.D. = 0.36) ตามลำดับ

สรุปผล: ผลการวิจัยสะท้อนว่าสถานศึกษาในสังกัดมีบรรยากาศองค์การโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด โดยเฉพาะด้านมาตรฐานการปฏิบัติงาน ขณะที่ด้านรางวัลและแรงจูงใจเป็นประเด็นที่ควรได้รับการพัฒนาเพิ่มเติม แนวทางพัฒนาบรรยากาศองค์การจึงควรมุ่งเน้น 5 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านโครงสร้างองค์การ ควรบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน มอบหมายงานตามความเชี่ยวชาญ และลดภาระงานอื่นนอกเหนือจากการสอน 2) ด้านความอบอุ่นและการสนับสนุน ควรใช้วัฒนธรรมกัลยาณมิตรและขับเคลื่อนด้วยกระบวนการชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ 3) ด้านรางวัลและแรงจูงใจ ควรใช้การประเมินที่โปร่งใสควบคู่กับแรงจูงใจที่ไม่เป็นตัวเงินผ่านการเชิดชูเกียรติ 4) ด้านมาตรฐานการปฏิบัติงาน ควรใช้วงจรคุณภาพและสะท้อนผลผ่านรายงานการประเมินตนเอง และ 5) ด้านความรับผิดชอบ ควรให้อิสระทางวิชาการและสร้างจิตสำนึกความเป็นเจ้าของร่วมกันต่อผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียน

เอกสารอ้างอิง

กิรชัญญา ของโพธิ์. (2565). บรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการทำงานในยุคดิจิทัลของบุคลากรสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (ส่วนกลาง). การศึกษารายบุคคล: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.

ธนัญญา นวนกระโทก. (2566). แนวทางการพัฒนาบรรยากาศองค์การของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครราชสีมา เขต 2. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.

ธนัทพงษ์ วังทะพันธ์. (2564). บรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อความเป็นองค์การแห่งการเรียนรู้ของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครพนม. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

ธีรศักดิ์ มังคุด. (2564). บรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 9. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ปรียาภรณ์ ชื่นสนธิพันธุ์. (2566). อิทธิพลของบรรยากาศสถานศึกษาและแรงจูงใจในการปฏิบัติงานของครูที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการปฏิบัติงานของครูในยุคดิจิทัล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 2. ปริญญานิพนธ์: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

พัณนิดา เถายะบุตร. (2566). บรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อแรงจูงใจในการปฏิบัติงานของครูในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

ศุภสิทธิ์ ขุนเทพ. (2567). บรรยากาศองค์กรกับการปฏิบัติงานของครู โรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยสยาม.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5. (2568). แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. ขอนแก่น: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 5.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). นโยบายและจุดเน้นของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567–2568. กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.

สุนิสา เนาวรัตน์. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลต่อบรรยากาศองค์การของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 2. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยบูรพา.

อนุพล สนมศรี. (2565). ความฉลาดทางอารมณ์ของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อบรรยากาศองค์การในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครพนม เขต 2. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

อภิบาล สุวรรณโคตร์ และสมหญิง จันทรุไทย. (2563). การบริหารจัดการสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ของสถานศึกษา ศูนย์เครือข่ายพัฒนาคุณภาพการศึกษาหนองบุญมาก 2 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครราชสีมา เขต 2. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 7(7), 74–86.

อิงฟ้า ศรีโยธา. (2566). ปัจจัยบรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อความสุขในการทำงานของครูในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากำแพงเพชร. การค้นคว้าอิสระ: มหาวิทยาลัยนเรศวร.

Brown, W. B., & Moberg, D. J. (1980). Organization theory and management: A macro approach. John Wiley & Sons.

Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. Massachusetts Institute of Technology, Center for Advanced Engineering Study.

DuBrin, A. J. (1984). Foundations of organizational behavior: An applied perspective. Prentice-Hall.

Gemnafle, M., Waimuri, S. P., & Batlolona, J. R. (2018). Organizational climate of the school and teacher performance improvement in the 21st century. International Journal of Science and Research, 7(2), 119–126. https://doi.org/10.21275/ART20179865

Halpin, A. W., & Croft, D. B. (1963). The organizational climate of schools. Midwest Administration Center, University of Chicago.

Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2013). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). McGraw-Hill.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308

Sergiovanni, T. J., & Starratt, R. J. (1979). Supervision: Human perspectives (2nd ed.). McGraw-Hill.

Stringer, R. A. (2002). Leadership and organizational climate: The cloud chamber effect. Prentice Hall.

Wahid, A., Sajjad, S., & Siddiqui, S. (2025). The influence of organizational climate on teacher motivation and job commitment in public secondary schools. Social Science Review Archives, 3(2), 421–431. https://doi.org/10.70670/sra.v3i2.627

Wudarzewski, G. (2019). Multidimensional organizational climate measurement inventory MOCMI: Verification of author’s climate model and validation of the tool. Central and Eastern European Journal of Management and Economics, 7(2), 7–45. https://doi.org/10.29015/ceejme.619