การออกแบบกิจกรรมโดยใช้ทุนวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม กรณีศึกษา ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนวัดท่ากกแก ตำบลตาลเดี่ยว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์

ผู้แต่ง

  • พระไสว ชมไกร มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
  • สิบปีย์ ชยานุสาสนี จันทร์ดอน มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0000-0003-4233-9232

คำสำคัญ:

ประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง, ทุนวัฒนธรรม, กิจกรรมท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การออกแบบกิจกรรมโดยใช้ทุนวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: กรณีศึกษา ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนวัดท่ากกแก ตำบลตาลเดี่ยว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์” มีพื้นฐานจากความสำคัญของประเพณีแห่ปราสาทผึ้งในฐานะมรดกภูมิปัญญาที่สะท้อนอัตลักษณ์ ความเชื่อ และความร่วมมือของคนในชุมชน ซึ่งมีศักยภาพต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาลักษณะและกระบวนการจัดประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนบ้านท่ากกแก (2) ศึกษาทุนทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง และ (3) ออกแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวโดยใช้ทุนวัฒนธรรมเป็นฐานเพื่อยกระดับประสบการณ์การเรียนรู้เชิงวัฒนธรรม ผลการศึกษาคาดว่าจะช่วยสร้างแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ท้องถิ่นและสนับสนุนการอนุรักษ์ประเพณีของชุมชนให้คงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืนระเบียบ

วิธีการวิจัย:การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากการศึกษาวรรณกรรมและเอกสารท้องถิ่น การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตการณ์พิธีกรรมจริงในชุมชนบ้านท่ากกแก กลุ่มตัวอย่างเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วยพระสงฆ์ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำชุมชน อุบาสก–อุบาสิกา และเยาวชน รวม 40 คน ข้อมูลที่ได้ถูกถอดความและวิเคราะห์เชิงเนื้อหาเพื่อระบุทุนทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง จากนั้นนำผลวิเคราะห์มาสังเคราะห์และออกแบบกิจกรรมประเพณีสร้างสรรค์ที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ชุมชน เพื่อใช้พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในพื้นที่

ผลการวิจัย: พบว่า ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนบ้านท่ากกแกมีรากฐานจากโลกทัศน์อีสานดั้งเดิมที่ผสานพุทธศาสนาเถรวาทกับคติผีบรรพบุรุษ โดยยึดโครงสร้างความเชื่อหลักสามด้าน ได้แก่ คติบุญออกพรรษา การอุทิศกุศลแก่บรรพบุรุษ และจักรวาลวิทยาท้องถิ่น ประเพณีนี้ทำหน้าที่เป็นระบบวัฒนธรรมแบบองค์รวมที่หล่อหลอมศาสนา สังคม ศิลปกรรม และอัตลักษณ์ชุมชน ผ่านขบวนแห่ ฟ้อนรำ และดนตรีพื้นบ้านซึ่งทำหน้าที่เป็นพิธีกรรมเชิงสัญลักษณ์ การศึกษาพบทุนวัฒนธรรมสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ ทุนภูมิปัญญา ทุนวัฒนธรรมและประเพณี ทุนสังคมและการมีส่วนร่วม และทุนสิ่งแวดล้อม ครอบคลุมตั้งแต่ความรู้เชิงช่าง การสืบทอดคติความเชื่อ ความร่วมแรงร่วมใจระหว่างรุ่น ไปจนถึงบริบทพื้นที่ที่เอื้อต่อการประกอบพิธีกรรม บนฐานทุนเหล่านี้ ได้ออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมสามกลุ่ม ได้แก่ (1) กิจกรรมเชิงการเรียนรู้ เช่น เวิร์กช็อปและการสาธิตทำปราสาทผึ้ง (2) กิจกรรมเชิงประสบการณ์ เช่น การร่วมขบวนแห่และพิธีกรรม และ (3) กิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยว เช่น นิทรรศการและเส้นทางท่องเที่ยวชุมชน ซึ่งล้วนช่วยยกระดับประสบการณ์ผู้มาเยือนและสนับสนุนการสืบสานอัตลักษณ์ของชุมชนอย่างยั่งยืน

สรุปผล: การศึกษาครั้งนี้ทำให้เห็นว่า ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งเป็นระบบวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงความเชื่อ ศิลปกรรม ความสัมพันธ์ทางสังคม ภูมิปัญญา และสิ่งแวดล้อมเข้าไว้ด้วยกัน การออกแบบกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ยึดทุนวัฒนธรรมเป็นฐาน จะช่วยเสริมความภาคภูมิใจชุมชน ส่งเสริมการสืบทอดภูมิปัญญา และพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

พระครูโกสลพัชรเวช (สังเวียน โกสโล). (2556). ศึกษาคติธรรมในการบำเพ็ญกุศลศพของชาวพุทธ ตำบลดงมูลเหล็ก อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์. รายงานการวิจัย, คณะพุทธศาสตร์: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระครูปลัดทิน สุนฺทโร (วศสกุล). (2560). ศึกษาหลักธรรมและคติความเชื่อประเพณีซังกรานของชาวรามันในเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี (วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระครูใบฎีกาอาทิตย์ อคฺคธมฺโม (ชื่นอารมณ์). (2560). ศึกษาหลักธรรมและคติความเชื่อเรื่องเทาะอะโย่งกย้าจก์ของชาวมอญวัดมะขาม จังหวัดปทุมธานี (วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

นิภา พิลาเกิด. (2559). กระบวนการฟื้นฟู “แห่ปราสาทผึ้ง” บ้านท่ากกแก อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศิลปากร.

นิภาวรรณ วิรัชนิภาวรรณ. (2556). ร่างทรง: บทบาทที่มีต่อสังคมปัจจุบัน กรณีศึกษาที่อำเภอเมืองจังหวัดฉะเชิงเทรา (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). ภาควิชามานุษยวิทยา, บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยศิลปากร.

Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224.

Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theoryand research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.

Hall, S. (1999). Cultural identity and diaspora. In J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, culture, difference (pp. 222–237). Lawrence & Wishart.

Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated learning: Legitimate peripheral participation. Cambridge University Press.

Nakagawa, S. (2014). Traditional craftsmanship and intangible cultural heritage in Southeast Asia. Routledge.

Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (2019). The experience economy (Updated ed.). Harvard Business Review Press.

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.

Tambiah, S. J. (1970). Buddhism and the spirit cults in North-East Thailand. Cambridge University Press.

UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-02-16

รูปแบบการอ้างอิง

ชมไกร พ. ., & ชยานุสาสนี จันทร์ดอน ส. (2026). การออกแบบกิจกรรมโดยใช้ทุนวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม กรณีศึกษา ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งของชุมชนวัดท่ากกแก ตำบลตาลเดี่ยว อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์. Journal for Developing the Social and Community , 13(1), 283–300. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/rdirmu/article/view/297444

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย

Similar Articles