การบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีคุณภาพในสถานศึกษา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีอย่างมีคุณภาพในสถานศึกษา เป็นกระบวนการสำคัญที่ช่วยสนับสนุนการเรียนรู้เชิงปฏิบัติจริง ส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์และการทดลองของผู้เรียน ทั้งนี้จำเป็นต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ มีมาตรฐานด้านความปลอดภัยและการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้เกิดผลลัพธ์ทางการเรียนรู้ที่สูงสุดและปลอดภัยต่อทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์สภาพปัจจุบันและความต้องการพัฒนาแผนการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมี 2) เพื่อจัดทำและตรวจสอบแนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีคุณภาพในสถานศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการศึกษาแบ่งเป็น 3 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 การวิเคราะห์ความต้องการพัฒนาการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมี ระยะที่ 2 จัดทำแนวปฏิบัติการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีคุณภาพในสถานศึกษา ระยะที่ 3 ตรวจสอบแนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีในสถานศึกษา กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้บริหารสถานศึกษา 1 คน, ครูวิชาการ 2 คน, ครูผู้สอนวิชาวิทยาศาสตร์ 5 คน, ผู้ดูแลห้องปฏิบัติการเคมี 1 คน, กรรมการสถานศึกษา 1 คน เครื่องมือในการวิจัย คือ แบบบันทึกการสนทนาอิงผู้เชี่ยวชาญ วาระการประชุมเชิงปฏิบัติการและแบบบันทึกการประชุมปฏิบัติการ และ แบบตรวจสอบความถูกต้องและความเป็นไปได้ของแนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมี การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณเพื่อตรวจสอบความถูกต้องและความเป็นไปได้ของแนวปฏิบัติฯ ใช้การวิเคราะห์ค่าร้อยละ และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: 1) การศึกษาสภาพปัจจุบันและความต้องการพัฒนาแนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีในโรงเรียน แบ่งเป็น องค์ประกอบด้านกายภาพ ซึ่งมีอุปกรณ์และพื้นที่ไม่เพียงพอโดยส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดการเรียนการสอน องค์ประกอบด้านสังคม บุคลากรขาดการสื่อสารและการให้ความร่วมมือระหว่างครูและเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการ องค์ประกอบด้านการศึกษา หลักสูตรยังไม่เน้นการใช้เทคนิคการทดลองเคมีย่อส่วนและขาดการอบรมด้านความปลอดภัยอย่างทั่วถึง ด้านความต้องการพัฒนานั้น ควรเน้นแนวปฏิบัติที่ชัดเจนในการจัดการทรัพยากร การใช้อุปกรณ์ที่ปลอดภัย ระบบจัดการสารเคมีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และการบูรณาการเทคนิคการทดลองเคมีย่อส่วนในหลักสูตรเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ 2) การจัดทำแนวปฏิบัติเพื่อการบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีคุณภาพในสถานศึกษา โดยกำหนดประเด็นพัฒนา 4 ด้าน ได้แก่ (1) มาตรการการบริหารห้องปฏิบัติการ ได้แก่ การจัดพื้นที่และทรัพยากรให้เหมาะสม ปลอดภัย และเอื้อต่อการเรียนรู้ พร้อมบูรณาการเทคนิคเคมีย่อส่วนและแนวคิดเคมีสีเขียว (2) กระบวนการบริหารตามหลัก POSDCoRB เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความยั่งยืนในการจัดการ (3) การบริหารทรัพยากรอย่างรอบคอบ ครอบคลุมอุปกรณ์ สารเคมี ระบบความปลอดภัย และงบประมาณ และ (4) การส่งเสริมบทบาทของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่ ผู้บริหาร ครู เจ้าหน้าที่ และนักเรียน ในการร่วมกันสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและมีคุณภาพ การประเมินความถูกต้องและความเป็นไปได้ของแนวปฏิบัติฯ โดยผู้เชี่ยวชาญ พบว่าความถูกต้องมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด (𝑥̅ = 4.92, S.D. = 0.28) และความเป็นไปได้ของแนวปฏิบัติฯอยู่ในระดับมากที่สุด (𝑥̅ = 4.88, S.D. = 0.32)

สรุปผล: การบริหารจัดการห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์เคมีในสถานศึกษายังมีข้อจำกัดทั้งด้านอุปกรณ์ บุคลากร และหลักสูตร การพัฒนาแนวปฏิบัติเน้นการจัดการทรัพยากรอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ การบูรณาการเทคนิคเคมีย่อส่วนและแนวคิดเคมีสีเขียวช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แนวปฏิบัติที่จัดทำขึ้นครอบคลุมการบริหารห้องปฏิบัติการ กระบวนการบริหารทรัพยากร และบทบาทของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ผลการประเมินพบว่าแนวปฏิบัติมีความถูกต้องและสามารถนำไปใช้ได้จริงในสถานศึกษา