แนวทางการบริหารจัดการการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนผู้สูงอายุ: กรณีศึกษา โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ ส่งผลให้การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ โดยเฉพาะด้านการเรียนรู้ตลอดชีวิต กลายเป็นประเด็นสำคัญเชิงนโยบาย “โรงเรียนผู้สูงอายุ” จึงถูกพัฒนาขึ้นเป็นกลไกในการเสริมสร้างศักยภาพผู้สูงวัย ในบริบทของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี พบประเด็นสำคัญที่สามารถนำไปสู่การพัฒนาในด้านการบูรณาการเนื้อหาและการส่งเสริมการมีส่วนร่วม ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการจัดการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมและทฤษฎีการเรียนรู้ของผู้ใหญ่ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการจัดการการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี และ 2) เพื่อนำเสนอแนวทางการบริหารจัดการการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการ 2 ขั้นตอนตามวัตถุประสงค์ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญขั้นตอนละ 9 คน รวม 18 คน ซึ่งได้มาด้วยวิธีการเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ประกอบด้วย กลุ่มนักเรียนผู้สูงอายุ ผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ จิตอาสา ภาคีเครือข่าย และกลุ่มผู้กำหนดนโยบายระดับประเทศ ระดับจังหวัด และระดับโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และแบบบันทึกการสังเกตแบบมีส่วนร่วม ใช้การวิเคราะห์เนื้อหา และการวิเคราะห์แก่นสาระ ร่วมกับการใช้โปรแกรม ATLAS.ti โดยมีการตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยการตรวจสอบแบบสามเส้า และการให้ผู้ให้ข้อมูลตรวจสอบยืนยันความถูกต้อง

ผลการวิจัย: 1) สภาพปัญหา พบว่าการจัดการเรียนรู้เดิมมีลักษณะการบรรยายทางเดียวและยึดผู้สอนเป็นศูนย์กลาง ส่งผลให้ผู้สูงอายุมีความต้องการปรับเปลี่ยนไปสู่ "การจัดการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม" โดยต้องการพื้นที่ปลอดภัยทางจิตวิทยาเพื่อร่วมตัดสินใจ ต้องการนำคลังประสบการณ์ชีวิตมาเป็นฐานการเรียนรู้ ต้องการเครือข่ายสนับสนุนทางสังคมเพื่อลดความโดดเดี่ยว และต้องการรูปแบบการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นแก้ปัญหาในชีวิตจริง 2) แนวทางการบริหารจัดการการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี สามารถจำแนกได้ 6 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านนโยบายและบริบท ประกอบด้วย การรับนโยบายระดับชาติสู่การปฏิบัติในพื้นที่ และการวิเคราะห์บริบทพื้นที่และการกำหนดวิสัยทัศน์เชิงรุก 2) ด้านโครงสร้างและการบริหาร ประกอบด้วย การออกแบบโครงสร้างองค์กรแนวราบและยืดหยุ่น และกระบวนการวางแผนและพัฒนาหลักสูตรตามบริบทพื้นที่ 3) ด้านแนวทางการจัดการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม ประกอบด้วย การจัดการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการและใช้พื้นที่เป็นฐาน การดึงประสบการณ์และภูมิปัญญาเป็นฐานการเรียนรู้ และการสะท้อนคิดและการเรียนรู้ระหว่างวัย 4) ด้านการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ประกอบด้วย การสร้างหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ และการบูรณาการทรัพยากรและการจัดการร่วมกัน 5) ด้านงบประมาณและทรัพยากร ประกอบด้วย ข้อจำกัดด้านงบประมาณและระเบียบภาครัฐ และการระดมทรัพยากรและสร้างความยั่งยืนด้วยตนเอง และ 6) ด้านผลลัพธ์และคุณค่าของโรงเรียนผู้สูงอายุ

สรุปผล: การจัดการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตำบลกบินทร์ จังหวัดปราจีนบุรี ควรมุ่งส่งเสริมให้ผู้สูงอายุเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้ โดยใช้ประสบการณ์ชีวิตเป็นฐานในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ควบคู่กับการสนับสนุนด้านสังคมและเครือข่าย เพื่อให้สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน ทั้งนี้ แนวทางการบริหารจัดการควรดำเนินอย่างบูรณาการใน 6 ด้าน เพื่อมุ่งสู่การเสริมสร้างศักยภาพและคุณค่าของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน