ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3

มณีรัตน์  เชิดชูวงค์สกุล; วรวุฒิ  เพ็งพันธ์; สุเมธ  งามกนก

doi:10.60027/iarj.2026.e293757

ผู้แต่ง

มณีรัตน์ เชิดชูวงค์สกุล คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา https://orcid.org/0009-0008-4517-8589
วรวุฒิ เพ็งพันธ์ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา https://orcid.org/0009-0007-1152-7384
สุเมธ งามกนก คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา https://orcid.org/0009-0000-7595-3859

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e293757

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้, ผู้บริหารสถานศึกษา, บรรยากาศองค์กร, แรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์, ปัจจัยด้านบุคลิกภาพ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ในยุคของการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการบริหารงานตามนโยบายของต้นสังกัดเท่านั้น ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้มีความสำคัญต่อผู้บริหารสถานศึกษาเพราะช่วยส่งเสริมการทำงานเป็นทีม สร้างความไว้วางใจ เพิ่มแรงจูงใจและขวัญกำลังใจของบุคลากร การพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ที่นำไปสู่การบรรลุเป้าหมายของสถานศึกษาอย่างมีประสิทธิภาพ การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาระดับภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 2) เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 3) เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยบุคลิกภาพของผู้บริหาร ปัจจัยด้านบรรยากาศองค์การของผู้บริหาร และปัจจัยด้านแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ของผู้บริหารสถานศึกษากับภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 4) เพื่อสร้างพยากรณ์ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3

ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยในครั้งนี้ คือ ข้าราชการครูในเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 ปีการศึกษา 2568 โดยกำหนดตัวอย่างโดยใช้สูตรของทาโร่ ยามาเน่ จำนวน 334 คน ใช้วิธีสุ่มแบบแบ่งชั้น เครื่องมือในการวิจัย คือ แบบสอบถามที่สร้างขึ้นมาใหม่ แบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.968 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล คือค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตราฐาน ค่าสัมประสิทธิ์สหสมพันธ์แบบเพียร์สัน และการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ

ผลการวิจัย: 1) องค์ประกอบของภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาชลบุรี เขต 3 โดยรวมและรายด้านอยู่ในระดับมาก 2) ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 โดยรวมและรายด้านอยู่ในระดับมาก 3) ปัจจัยด้านบุคลิกภาพ ปัจจัยด้านบรรยากาศองค์การ และ ด้านแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับสูงกับภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษา 4) ปัจจัยที่สามารถพยากรณ์ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ได้ดีที่สุด ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านบรรยากาศองค์การ 2) ปัจจัยด้านแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ 3) ปัจจัยด้านบุคลิกภาพ ซึ่งสามารถร่วมกันพยากรณ์ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ได้ร้อยละ 75.2 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01

สรุปผล: ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 โดยรวมมีระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านที่มีระดับความคิดเห็นมากที่สุด คือ ปัจจัยด้านบรรยากาศองค์การ รองลงมา คือ ปัจจัยด้านแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ และด้านที่มีระดับความคิดเห็นน้อยที่สุด คือ ปัจจัยด้านบุคลิกภาพ

เอกสารอ้างอิง

กฤษชัย ใจกล้า และ ระติกรณ์ นิยมะจันทร์. (2566). การศึกษาภาวะผู้นำใฝ่บริการของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัด สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดชลบุรี. วารสารวิชาการ การจัดการภาครัฐและเอกชน, 5(1), 30-46.

เกรียงไกร ยิ่งยง และ เสาวนี สิริสุขศิลป์. (2559). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารที่ส่งผลต่อความเป็นเลิศของโรงเรียนคาทอลิก สังกัดสังฆมณฑลนครราชสีมา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 18(2).

คมกฤช ประการะสังข์. (2559). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อการบริหารแบบมีส่วนร่วมในการบริหารงานของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 1 [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์].

เฉลิมรัตน์ จันทราคชา. (2557). การตีบทสอพินยาในละครพันทางเรื่องผู้ชนะสิบทิศ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต (ไม่ได้ตีพิมพ์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

เชษฐ์ดนัย ไชยเผือก. (2558). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารโรงเรียนในสังกัดอัครสังฆมณฑล [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต (ไม่ได้ตีพิมพ์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

ธาราชัย ห้วยดอกหอม. (2567). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาตามความคิดเห็นของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาญจนบุรี เขต 2. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพชุมชน, 6(1).

นฤมล พิทักษ์ทวี. (2561). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 1 [วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่].

ปรีชา วิริยะจารุพันธ์. (2563). ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงและภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารที่ส่งผลต่อการยอมรับนวัตกรรมของครู. วารสารการบริหารและพัฒนา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 40(2), 89–102.

ปิยะนาถ บุญมีพิพิธ และ สุพัตรามัธยมชาติ. (2566). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารที่ส่งผลต่อบรรยากาศองค์กรโรงเรียนคาทอลิกสังกัดคณะภคินีผู้รับใช้ดวงหทัยนิรมลของพระแม่มารีย์. วารสารวิชาการสิริธรปริทรรศน์, 24(1), 16–27.

มารุต ศักดิ์แสงวิจิตร และ ทิวัตถ์ มณีโชติ. (2564). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อความมุ่งมั่นในการทำงานของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 2. วารสารครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 49(1), 18.

รุ่งทิวา กลัดมุข และ ชวน ภารังกูล. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษากับการทำงานเป็นทีมของครูในสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองท้องถิ่นที่ 4. วารสารสิรินธรปริทรรศน์, 22(1), 194–209.

รุ่งโรจน์ ฝ้ายเยื่อ, อนุ เจริญวงศ์ระยับ และ ภาสกร ดอกจันทร์. (2566). การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้เพื่อการพัฒนาท้องถิ่นของผู้นำนักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏ. Journal of Roi Kaensarn Academi, 8(5), 182–193.

วิชญ์ชัย วงศ์ใหญ่. (2564). การบริหารสถานศึกษาแบบมีส่วนร่วมและการส่งเสริมการทำงานเป็นทีม. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 17(2), 33–47.

ศุภสิทธิ์ พิสัยเลิศ, พูนชัย ยาวิราช และ ไพรภ รัตน์ชูวงศ์. (2564). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นําการเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารสถานศึกษาในกลุ่มยอดดอยเทอดไทย สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 3. วารสารสังคมพัฒนศาสตร์, 4(1), 54–69. https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JSSD/article/view/186

ศุภาร บุญอินทร์. (2561). ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ของผู้บริหารสถานศึกษากับประสิทธิผลของโรงเรียนกลุ่มบางบ่อ 2 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสมุทรปราการ เขต 2 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา].

สมชาย เทพหัสดิน ณ อยุธยา. (2562). ภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษากับการพัฒนาบุคลากร. วารสารการศึกษา, 12(3), 42–59.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, ยูนิเซฟ ประเทศไทย, และ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2568). รายงานสถานการณ์เด็กและเยาวชนไทย ปี 2568. สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สุรชัย โชติกเสถียร. (2565). ภาวะผู้นำแบบผู้รับใช้ในยุคดิจิทัล: กรณีศึกษาการบริหารสถานศึกษาในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษา, 5(2), 123–138.

อรพิน อิ่มรัตน์. (2561). ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 3 [วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช].

Autry, J. A. (2001). The servant leader: How to build a creative team, develop great morale, and improve bottom-line performance. Three Rivers Press.

Barbuto, J. E., & Wheeler, D. W. (2006). Scale development and construct clarification of servant leadership. Group & Organization Management, 31(3), 300–326.

Bass, B. M. (1990). Bass & Stogdill’s handbook of leadership: Theory, research, and managerial applications. Free Press.

Bass, B. M., & Avolio, B. J. (Eds.). (1994). Improving organizational effectiveness through transformational leadership. Sage.

Coun, M. J. H., De Ruiter, M., & Peters, P. (2023). At your service: Supportiveness of servant leadership, communication frequency and communication channel fostering job satisfaction across generations. Frontiers in Psychology, 14, Article 1183203. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1183203

Cronbach, L. J. (1990). Essentials of psychological testing (5th ed.). Harper & Row.

Dennis, R. S., & Bocarnea, M. (2005). Development of the servant leadership assessment instrument. Leadership & Organization Development Journal, 26(8), 600–615.

Greenleaf, R. K. (1970). The servant as leader. The Greenleaf Center for Servant Leadership.

Greenleaf, R. K. (1977). Servant leadership: A journey into the nature of legitimate power and greatness. Paulist Press.

Greenleaf, R. K. (1991). The servant as leader (rev. ed.). Paulist Press.

Greenleaf, R. K., & Spears, L. C. (2002). Servant leadership: A journey into the nature of legitimate power and greatness (25th anniversary ed.). Paulist Press.

Irving, J. A., & Longbotham, G. J. (2007). Team effectiveness and six essential servant leadership themes: A regression model based on items in the Dennis and Bocarnea servant leadership survey. International Journal of Leadership Studies, 2(2), 98–113.

Jiang, X., & Wei, Y. (2024). Linking servant leadership to followers’ thriving at work: Self-determination theory perspective. Frontiers in Psychology, 15, Article 1384110. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1384110

Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation. American Psychologist, 57(9), 705–717.

McClelland, D. C. (1961). The achieving society. D. Van Nostrand.

Northouse: G. (2018). Leadership: Theory and practice (8th ed.). Sage Publications.

Page, D., & Wong, P. T. P. (2000). A conceptual framework for measuring servant-leadership. In S. Adjibolosoo (Ed.), The human factor in shaping the course of history and development (pp. 15–16). University Press of America.

Robinson, S. P. (2010). Organizational behavior: Key concepts, skills & best practices. McGraw-Hill.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68

Sendjaya, S., Sarros, J. C., & Santora, J. C. (2008). Defining and measuring servant leadership behaviour in organizations. Journal of Management Studies, 45(2), 402–424.

Spears, L. C. (1996). Reflections on leadership: How Robert K. Greenleaf’s theory of servant leadership influenced today’s top management thinkers. John Wiley & Sons.

Spears, L. C. (2005). The understanding and practice of servant leadership. Journal of Business Ethics, 98(1), 25–35.

Spears, L. C. (2010). Character and servant leadership: Ten characteristics of effective, caring leaders. The Journal of Virtues & Leadership, 1(1), 25–30.

Spears, L. C., & Lawrence, M. (2004). Practicing servant-leadership: Succeeding through trust, bravery, and forgiveness (pp. 5–8). Wiley.

Winston, B. E. (2003). Extending Patterson’s servant leadership model: Explaining how leaders and followers interact in a circular model. Servant Leadership Research Roundtable Proceedings.

Yamane, T. (1967). Elementary sampling theory (1st ed.). Prentice Hall.

Yukl, G. (2013). Leadership in organizations (8th ed.). Pearson Education.