สิทธิชุมชนภายใต้ระบบเกษตรพันธสัญญากรณีศึกษาผู้เลี้ยงปลานิลจังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

           การวิจัยเชิงคุณภาพในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสิทธิในการเข้าถึงและจัดการทรัพยากรภายใต้ระบบเกษตรพันธสัญญา กรณีศึกษาผู้เลี้ยงปลานิลจังหวัดกาฬสินธุ์ โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกกับเกษตรกรที่เคยมีประสบการณ์การทำเกษตรกรรมภายใต้ระบบพันธสัญญาในจังหวัดกาฬสินธุ์ จำนวน 30 ครัวเรือน ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรมีวิธีการจัดการเพื่อให้ตนเองอยู่รอดในระบบพันธสัญญาในรูปแบบที่แตกต่างกันไป ทั้งการตัดสินใจยุติบทบาทในระบบพันธสัญญาจากการถูกเอารัดเอาเปรียบ ในขณะที่เกษตรกรอีกกลุ่มหนึ่งตัดสินใจที่จะปรับตัวเพื่อให้ตนเองอยู่รอด โดยความพยายามต่อรอง ในส่วนของสิทธิในการเข้าถึงและจัดการทรัพยากร พบว่า เกษตรกรมี การเปลี่ยนแปลงระบบเกษตรและระบบสิทธิที่นำมาสู่การปรับตัวและการต่อรองด้านการผลิตอาหาร การใช้ที่ดิน การใช้แรงงาน การทำงานเพื่อหารายได้ และการจัดการ ทรัพยากรเพื่อความอยู่รอดของครัวเรือน แต่ทั้งนี้ยุทธวิธีดำรงชีพภายใต้ระบบเกษตรพันธสัญญาของเกษตรกรไม่ได้เป็นรูปแบบเดียวกันหมด ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับทุนการดำรงชีพ ลักษณะกายภาพ การใช้ทรัพยากรและข้อจำกัดทางเศรษฐกิจของแต่ละครัวเรือน