ประสิทธิผลของโปรแกรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตใจ ด้วยแนวคิดการยอมรับและพันธสัญญาในกลุ่มอาสาสมัครหลายอาชีพ

จิรวดี อิ่มสกุล; ณัฏฐ์พจน์ สาระวิถี; อารียา นีลสัน; ก้องภพ ขันติพงศ์พันธุ์

doi:10.60027/iarj.2026.e294815

ผู้แต่ง

จิรวดี อิ่มสกุล มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0003-9024-813X
ณัฏฐ์พจน์ สาระวิถี มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี https://orcid.org/0009-0006-1943-4636
อารียา นีลสัน มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0006-7071-1395
ก้องภพ ขันติพงศ์พันธุ์ มหาวิทยาลัยรังสิต https://orcid.org/0009-0009-7966-1584

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e294815

คำสำคัญ:

การเสริมสร้าง, สุขภาวะทางจิตใจ, แนวคิดการยอมรับและพันธสัญญา, โปรแกรม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตใจ ด้วยแนวคิดการยอมรับและพันธสัญญา (Acceptance and Commitment Therapy : ACT) ในกลุ่มอาสาสมัครหลายอาชีพ โดยมีกรอบแนวคิดในการนำองค์ประกอบ ACT ที่ประกอบด้วย การยอมรับ การแยกแยะความคิด การอยู่กับปัจจุบัน การรู้ทันการเปลี่ยนแปลง ค่านิยม และการปฏิบัติตามพันธสัญญา มาออกแบบเป็นกิจกรรมเพื่อส่งเสริมสุขภาวะทางจิตใจในหกมิติให้เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งประกอบด้วยมิติความเป็นอิสระ มิติความสามารถในการปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อม มิติการเติบโตส่วนบุคคล มิติความสัมพันธ์เชิงบวกกับผู้อื่น มิติการมีจุดมุ่งหมายในชีวิต และมิติการยอมรับตนเอง

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยนี้ใช้รูปแบบกึ่งทดลองแบบ One Group Pretest-Posttest Design กลุ่มตัวอย่างเป็นอาสาสมัครหลายอาชีพจำนวน 15 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย 1. แบบวัดสุขภาวะทางจิตใจ (Ryff’s Psychological Well-Being Scale: RSPWB) และ 2. โปรแกรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตใจด้วยแนวคิด ACT จำนวน 8 กิจกรรม

ผลการวิจัย: งานวิจัยนี้ทำการวิเคราะห์ผลด้วยสถิติ Paired Samples t-test โดยผลการวิจัยพบว่าคะแนนสุขภาวะทางจิตใจของอาสาสมัครหลังเข้าร่วมโปรแกรมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมในทุกมิติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) แสดงให้เห็นว่าโปรแกรมที่พัฒนามาจากแนวคิดที่ ACT ทั้งหกประการ คือ ด้านการยอมรับ การแยกแยะความคิด การอยู่กับปัจจุบัน การรู้ทันการเปลี่ยนแปลง ค่านิยม และการปฏิบัติตามพันธสัญญา สามารถส่งเสริมสุขภาวะทางจิตใจได้อย่างมีประสิทธิผล และทำให้สุขภาวะทางจิตใจดีขึ้น

สรุปผล: โปรแกรมการเสริมสร้างสุขภาวะทางจิตใจด้วยแนวคิดการยอมรับและพันธสัญญา (ACT) มีส่วนช่วยพัฒนาสุขภาวะทางจิตใจของบุคคลในมิติต่าง ๆ ได้อย่างรอบด้าน โปรแกรมนี้มีประสิทธิผลและมีแนวโน้มที่ดีในการนำไปปรับใช้การนำไปประยุกต์ใช้เพื่อส่งเสริมสุขภาวะทางจิตใจให้กับกลุ่มเป้าหมายที่หลากหลาย

เอกสารอ้างอิง

จุฑามาศ แหนจอน. (2558). การพัฒนาโปรแกรมการฝึกอบรมทฤษฎีการยอมรับและพันธสัญญาต่อการเพิ่มการคิดแก้ปัญหาทางสังคมของนิสิตระดับปริญญาตรี. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 25(3), 98–112.

ธีรนาถ บุญญาธิการ, รังสิมันต์ สุนทรไชยา, & ธรรมนาถ เจริญบุญ. (2563). ผลของโปรแกรมการบำบัดด้วยการยอมรับและพันธสัญญาต่ออาการซึมเศร้าของผู้ป่วยโรคซึมเศร้าวัยสูงอายุ. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต, 34(2), 118–131.

วริศา พานิชเกรียงไกร, เทอดศักดิ์ เดชคง, ชะเอม พัชนี, & บรรลุ ศุภอักษร. (2566). ประเทศไทยกับการขับเคลื่อนประเด็นสุขภาพจิตในเวทีระดับโลก. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 17(1).

สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล, & สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). สุขภาพคนไทย 2566: คำสัญญาของไทยใน “คอป” (COP: Conference of Parties) กับการรับมือ “โลกรวน” (รายงานการวิจัย). บริษัท อมรินทร์พรินติ้งแอนด์พับลิชชิง จำกัด (มหาชน).

อรพินทร์ ชูชม. (2552). การวิจัยกึ่งทดลอง. วารสารพฤติกรรมศาสตร์, 15(1), 1–15.

อรัญญา ตุ้ยคำภีร์. (2565). ความสัมพันธ์ระหว่างสุขภาวะทางสังคมและปัญหาสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19. STOU Education Journal, 15(2), 133–146.

อัจฉรา คงสนทนา. (2564). การบำบัดแบบการยอมรับและพันธสัญญาสำหรับวัยรุ่นและการประยุกต์ใช้ในสถานการณ์ COVID-19: การทบทวนวรรณกรรม. Journal of the Department of Medical Services, 46(2), 159–165.

Bond, F. W., & Bunce, D. (2003). The role of acceptance and job control in mental health, job satisfaction, and work performance. Journal of Applied Psychology, 88(6), 1057.

Charoensap-Kelly, P., Sheldon, P., Antony, M. G., & Provenzani, L. (2021). Resilience, well-being, and organizational outcomes of Croatian, Thai, and US workers during COVID-19. Journal of Management & Organization, 27(6), 1083–1111.

Collis, R. (2013). Applying ACT to workplace coaching: A guide to using acceptance and commitment training in work-related coaching. Rachel Collis.

de Cates, A., Stranges, S., Blake, A., & Weich, S. (2015). Mental well-being: An important outcome for mental health services? The British Journal of Psychiatry, 207(3), 195–197.

de Oliveira, C., Saka, M., Bone, L., & Jacobs, R. (2023). The role of mental health on workplace productivity: A critical review of the literature. Applied Health Economics and Health Policy, 21(2), 167–193.

Fattah Moghaddam, L., Sadegh Sheikhi, S., Nasrollah, S., & Hoorsan, R. (2024). The effect of acceptance and commitment therapy on work-related rumination and job fatigue of medical emergency and accident management center staff: An experimental study. BMC Psychiatry, 24(1), 705. https://doi.org/10.1186/s12888-024-06316-5

Fledderus, M., Bohlmeijer, E. T., Pieterse, M. E., & Schreurs, K. M. G. (2012). Acceptance and commitment therapy as guided self-help for psychological distress and positive mental health: A randomized controlled trial. Psychological Medicine, 42(3), 485–495.

Hemmings, J. (2018). How psychology works: The facts visually explained. DK.

Jnaneswar, K., & Sulphey, M. (2021). A study on the relationship between workplace spirituality, mental wellbeing, and mindfulness. Management Science Letters, 11(3), 1045–1054.

Lijadi, A. A. (2018). Theoretical foundations to outline human well-being: Meta-analytic literature review for defining empowered life years (IIASA Working Paper No. WP-18-002). IIASA.

Ly, K. H., Asplund, K., & Andersson, G. (2014). Stress management for middle managers via an acceptance and commitment-based smartphone application: A randomized controlled trial. Internet Interventions, 1(3), 95–101.

Moran, D. J. (2015). Acceptance and commitment training in the workplace. Current Opinion in Psychology, 2, 26–31.

Piao, X., & Managi, S. (2022). Long-term improvement of psychological well-being in the workplace: What and how. Social Science & Medicine, 298, 114851.

Prudenzi, A., Graham, C. D., Flaxman, P. E., Wilding, S., Day, F., & O’Connor, D. B. (2022). A workplace acceptance and commitment therapy (ACT) intervention for improving healthcare staff psychological distress: A randomised controlled trial. PLOS ONE, 17(4), e0266357. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266357

Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69(4), 719.

Sakunpong, N., & Ritkumrop, K. (2021). Psychometric properties of the Thai version psychological well-being scale and the factors related to among Thai patients with major depressive disorder. Depression Research and Treatment, 2021(1), 2592548.

Stanford University. (2018, June 29). Psychological wellbeing scale. SPARQtools. https://sparqtools.org/mobility-measure/psychological-wellbeing-scale/

Towey-Swift, K. D., Lauvrud, C., & Whittington, R. (2023). Acceptance and commitment therapy (ACT) for professional staff burnout: A systematic review and narrative synthesis of controlled trials. Journal of Mental Health, 32(2), 452–464. https://doi.org/10.1080/09638237.2021.2022363

Weich, S., Brugha, T., King, M., McManus, S., Bebbington, P., Jenkins, R., ... & Stewart-Brown, S. (2011). Mental well-being and mental illness: Findings from the Adult Psychiatric Morbidity Survey for England 2007. The British Journal of Psychiatry, 199(1), 23–28. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.111.091496