ปัจจัยที่ส่งผลต่อการนำแนวคิดโลจิสติกส์หมุนเวียนมาใช้ในธุรกิจการผลิตของไทย
คำสำคัญ:
โลจิสติกส์หมุนเวียน, เศรษฐกิจหมุนเวียน, การรับรู้ประโยชน์, ความพร้อมขององค์กร, ความยั่งยืนบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: โมเดลการผลิตแบบเส้นตรง ผลิต-ใช้-ทิ้ง ก่อให้เกิดความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและการใช้ทรัพยากรในระดับโลก โลจิสติกส์หมุนเวียน (Circular Logistics: CL) ได้รับการยอมรับว่าเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนภายในธุรกิจการผลิต อย่างไรก็ตาม การนำไปปฏิบัติยังอยู่ในระดับจำกัดในภาคอุตสาหกรรมการผลิตของไทย และงานวิจัยเชิงประจักษ์ที่ศึกษาปัจจัยกำหนดการยอมรับ CL ในบริบทนี้โดยเฉพาะยังมีจำกัด โดยเฉพาะงานที่บูรณาการปัจจัยด้านองค์กร เทคโนโลยี สิ่งแวดล้อมภายนอก และการรับรู้ไว้ในแบบจำลองเดียวกัน การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบปัจจัยด้านองค์กร เทคโนโลยี แรงกดดันจากสิ่งแวดล้อมภายนอก และการรับรู้ ที่มีอิทธิพลต่อการยอมรับ CL ในธุรกิจการผลิตของไทย
ระเบียบวิธีการวิจัย: ใช้การวิจัยเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถามแบบมีโครงสร้างส่งให้ผู้จัดการในธุรกิจการผลิตของไทยในกลุ่มอุตสาหกรรมยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ อาหาร และเครื่องดื่ม วิเคราะห์ข้อมูลจากผู้ตอบแบบสอบถาม 300 ราย ด้วยสถิติเชิงพรรณนา สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ
ผลการวิจัย: ปัจจัยทั้งสี่กลุ่ม ได้แก่ ปัจจัยด้านองค์กร (การสนับสนุนของผู้บริหารและวัฒนธรรมองค์กร) ความพร้อมทางเทคโนโลยี แรงกดดันจากสิ่งแวดล้อมภายนอก (แรงกดดันจากซัพพลายเชนและกฎหมายภาครัฐ) และปัจจัยด้านการรับรู้ (การรับรู้ประโยชน์และการรับรู้ความง่ายในการใช้งาน ซึ่งวัดเป็นตัวแปรประกอบเดียว) ล้วนส่งผลเชิงบวกและมีนัยสำคัญทางสถิติต่อการยอมรับ CL (สนับสนุนสมมติฐาน H1–H4 ทุกข้อ) โดยปัจจัยด้านการรับรู้มีอิทธิพลสูงสุด (β = 0.38) ตามด้วยปัจจัยด้านองค์กร (β = 0.29) ปัจจัยด้านเทคโนโลยี (β = 0.21) และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมภายนอก (β = 0.18) โมเดลโดยรวมสามารถอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 61.2 (R² = 0.612, Adjusted R² = 0.594; Cohen's f² = 1.58 ซึ่งจัดอยู่ในระดับอิทธิพลสูง) F(4, 295) = 48.32, p < .001
สรุปผล: การนำแนวคิดโลจิสติกส์หมุนเวียนมาใช้ในธุรกิจการผลิตของไทยอยู่ในระดับปานกลาง ซึ่งสะท้อนให้เห็นโอกาสในการพัฒนาที่ยังเหลืออยู่อีกมาก โดยเฉพาะในกิจกรรมที่มีความซับซ้อนสูง เช่น การนำวัสดุกลับมาผลิตใหม่ ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าการสร้างความตระหนักถึงประโยชน์ที่จับต้องได้ของ CL ทั้งในมิติการลดต้นทุนและการสร้างมูลค่าจากของเสีย ควบคู่กับการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่มุ่งสู่ความยั่งยืน เป็นแนวทางหลักในการเร่งการยอมรับ CL ในภาคการผลิตของไทย ในระดับนโยบาย
รัฐควรออกมาตรการจูงใจทางการเงินและสนับสนุนทางเทคนิคที่ตรงกับข้อจำกัดของธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ผลการศึกษานี้มีส่วนเติมเต็มช่องว่างทางวิชาการโดยการทดสอบกรอบทฤษฎีบูรณาการระหว่าง Diffusion of Innovations และ Technology Acceptance Model ในบริบทของเศรษฐกิจกำลังพัฒนาในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งยังเป็นจุดตัดที่ได้รับการศึกษาน้อยเมื่อเทียบกับงานวิจัย CE ในยุโรปและเอเชียตะวันออก
เอกสารอ้างอิง
กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2565). รายงานสถานการณ์การจัดการของเสียอุตสาหกรรม ปี 2564. กระทรวงอุตสาหกรรม.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
(2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). https://www.nesdc.go.th/
Batista, L., Bourlakis, M., Liu, Y., Smart, P., & Sohal, A. S. (2018). Supply chain operations for a circular economy. Production Planning & Control, 29(6), 419–424. https://doi.org/10.1080/09537287.2018.1449267
Circle Economy. (2023). The Circularity Gap Report 2023. https://www.circularity-gap.world/2023
Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319–340. https://doi.org/10.2307/249008
De Mattos, C. A., & de Albuquerque, T. L. M. (2018). Enabling factors and strategies for the transition toward a circular economy (CE). Sustainability, 10(12), 4628. https://doi.org/10.3390/su10124628
Ellen MacArthur Foundation. (2019). Completing the picture: How the circular economy tackles climate change. https://www.ellenmacarthurfoundation.org/completing-the-picture
Farooque, M., Zhang, A., & Liu, Y. (2019). Barriers to circular food supply chains in China. Supply Chain Management: An International Journal, 24(5), 677–696. https://doi.org/10.1108/SCM-10-2018-0345
Geissdoerfer, M., Savaget, P., Bocken, N. M. P., & Hultink, E. J. (2017). The Circular Economy-A new sustainability paradigm? Journal of Cleaner Production, 143, 757–768.
https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.12.048
Ghisellini, P., Cialani, C., & Ulgiati, S. (2016). A review on circular economy: The expected transition to a balanced interplay of environmental and economic systems. Journal of Cleaner Production, 114, 11–32. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.09.007
Govindan, K., & Hasanagic, M. (2018). A systematic review on drivers, barriers, and practices towards circular economy: A supply chain perspective. International Journal of Production Research, 56(1–2), 278–311. https://doi.org/10.1080/00207543.2017.1402141
Green, S. B. (1991). How many subjects does it take to do a regression analysis? Multivariate Behavioral Research, 26(3), 499–510. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr2603_7
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Prentice Hall.
Kazancoglu, I., Sagnak, M., Kumar Mangla, S., & Kazancoglu, Y. (2021). Circular economy and the policy: A framework for improving the corporate environmental management in supply chains. Business Strategy and the Environment, 30(1), 590–608. https://doi.org/10.1002/bse.2641
Kirchherr, J., Piscicelli, L., Bour, R., Kostense-Smit, E., Muller, J., Huibrechtse-Truijens, A., & Hekkert, M. (2018). Barriers to the circular economy: Evidence from the European Union (EU). Ecological Economics, 150, 264–272. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2018.04.028
Mangla, S. K., Luthra, S., Jakhar, S., Gandhi, S., Muduli, K., & Kumar, A. (2020). A step to clean energy – Sustainability in energy system management in an emerging economy context. Journal of Cleaner Production, 242, 118462.
https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.118462
Mishra, R., Singh, R. K., & Govindan, K. (2022). Barriers to the adoption of circular economy practices in micro, small and medium enterprises: Instrument development, measurement and validation. Journal of Cleaner Production, 351, 131389. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.131389
Nikam, J., & Melati, K. (2024). Aiding circular business transitions in Southeast Asian small and medium sized enterprises (SMEs) through identifying barriers and enablers: A case study of Thailand based SMEs. Circular Economy and Sustainability, 4(4), 2889–2907. https://doi.org/10.1007/s43615-023-00318-6
Pienwisetkaew, T., Wongsaichia, S., Pinyosap, B., Prasertsil, S., Poonsakpaisarn, K., & Ketkaew, C. (2023). The behavioral intention to adopt circular economy-based digital technology for agricultural waste valorization. Foods, 12(12), 2341. https://doi.org/10.3390/foods12122341
Ritzén, S., & Sandström, G. Ö. (2017). Barriers to the circular economy – Integration of perspectives and domains. Procedia CIRP, 64, 7–12. https://doi.org/10.1016/j.procir.2017.03.005
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.
Sarkis, J., Zhu, Q., & Lai, K. (2011). An organizational theoretic review of green supply chain management literature. International Journal of Production Economics, 130(1), 1–15. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.11.010
Saruchera, F., & Asante-Darko, D. (2021). Reverse logistics, organizational culture and firm operational performance: Some empirical evidence. Business Strategy & Development, 4(3), 326–342. https://doi.org/10.1002/bsd2.161
Vithayaporn, S., Watanabe, C., & Schreiber, D. (2022). Green supply chain management practices and performance in Thailand's auto parts manufacturing companies. Burapha Journal of Business Management, 14(1), 134–153.
World Bank. (2024). Manufacturing, value added (% of GDP) – Thailand. World Bank Open Data. https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.ZS?locations=TH
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Journal for Developing the Social and Community
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์เป็นของผู้ประพันธ์บทความ
