การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วม กับสื่อสังคมออนไลน์ ที่ส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์  เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5

ปณิดา  สืบจิต; ทัชชวัฒน์  เหล่าสุวรรณ

ผู้แต่ง

ปณิดา สืบจิต มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
ทัชชวัฒน์ เหล่าสุวรรณ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม

คำสำคัญ:

การเรียนรู้แบบใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน, สื่อสังคมออนไลน์, ความสามารถในการคิดวิเคราะห์, ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับนักเรียนในศตวรรษที่ 21 ซึ่งต้องเผชิญกับข้อมูลข่าวสารที่หลากหลายและซับซ้อน การเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน (Phenomenon-Based Learning: PhBL) เป็นแนวทางการสอนที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนสำรวจและทำความเข้าใจกับปรากฏการณ์ทางธรรมชาติผ่านการศึกษาปรากฏการณ์ การเข้าใจปรากฏการณ์ สืบเสาะปรากฏการณ์ ตั้งคำถามปรากฏการณ์ สำรวจปรากฏการณ์ และการอธิบายปรากฏการณ์ ความสัมพันธ์ของปัจจัยต่าง ๆ ซึ่งจะช่วยพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ให้กับผู้เรียนได้อย่างเป็นระบบ การนำแนวทางการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานมาประยุกต์ใช้ในการเรียนการสอนสาระภูมิศาสตร์ โดยเฉพาะเรื่องการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก จะช่วยให้นักเรียนสามารถเชื่อมโยงความรู้กับสถานการณ์จริงและเกิดความตระหนักถึงผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ ยังช่วยกระตุ้นความสนใจของผู้เรียนและทำให้การเรียนรู้มีความหมายมากขึ้น และมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนากิจกรรม การเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับสื่อสังคมออนไลน์ที่ส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์ เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ให้มีประสิทธิภาพตามเกณฑ์ 80/80 2) เปรียบเทียบความสามารถในการคิดวิเคราะห์ ระหว่างก่อนเรียนและหลังเรียน 3) เปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนระหว่างก่อนเรียนและหลังเรียน 4) ศึกษาความพึงพอใจของนักเรียนที่มีต่อกิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มตัวอย่าง คือนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ ร้อยเอ็ด จำนวน 23 คน ได้ มาจากการสุ่มแบบกลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยแผนการจัดการเรียนรู้ แบบวัดความสามารถในการคิดวิเคราะห์ แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และแบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่า ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และทดสอบสมมติฐานด้วยการทดสอบที

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงทดลอง กลุ่มตัวอย่าง คือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5/1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ ร้อยเอ็ด สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาร้อยเอ็ด จำนวน 1 ห้องเรียน จำนวนนักเรียนทั้งหมด 23 คน โดยกลุ่มตัวอย่างได้มาจากการสุ่มแบบกลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย 1) แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับสื่อสังคมออนไลน์ เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จำนวน 11 แผน เวลา 11 ชั่วโมง 2) แบบวัดความสามารถในการคิดวิเคราะห์ แบ่งเป็น 3 ด้าน แบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 15 ข้อ 3) แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 30 ข้อ 4) แบบสอบถามความพึงพอใจของนักเรียน ที่มีผลต่อกิจกรรมการเรียนรู้แบบปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับสื่อสังคมออนไลน์ที่ส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์ เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จำนวน 10 ข้อ เป็นแบบมาตรประมาณค่า 5 ระดับ ตามวิธีของลิเคอร์ท (Likert)

ผลการวิจัย: พบว่า 1) กิจกรรมการเรียนรู้แบบใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับสื่อสังคมออนไลน์ มีประสิทธิภาพเท่ากับ 87.07/80.00 ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนด 2) ความสามารถในการคิดวิเคราะห์ของนักเรียนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลกของนักเรียนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญ ทางสถิติที่ระดับ .05 4) ความพึงพอใจของนักเรียนที่มีต่อกิจกรรมการเรียนรู้โดยรวมอยู่ในระดับ มากที่สุด

สรุปผล: การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้โดยปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับสื่อสังคมออนไลน์ ที่ส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์ เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ได้อย่างมีประสิทธิภาพและสามารถนําไปใช้ในการพัฒนาผู้เรียนระดับชั้นที่สูงขึ้นได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

จตุพล ดวงจิตร.(2564). การประยุกต์ใช้การสอนแบบออนไลน์ร่วมกับการจัดการเรียนรู้ ด้วยแนวคิด การเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 32(3), 1-9.

ทัณฑธง จุ้ยสวัสดิ์, นพมณี เชื้อวัชรินทร์, และ ปริญญา ทองสอน. (2564). การพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ด้วยการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน.วารสารวิชาการศึกษาศาสตร์ ศรีนครินทรวิโรฒ, 22(1), -17.

บุญชม ศรีสะอาด. (2556). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพฯ: บริษัท สุวีริยาสาส์น.

ปารมี วชิรปทุมมุตต์ และขจรศักดิ์ บัวระพันธ์. (2567). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบบริบ เป็นฐานบูรณาการการศึกษาเพื่อการประกอบการเพื่อพัฒนาทักษะการอ่านคิดวิเคราะห์และ

ทักษะการเขียนเชิงสร้างสรรค์ วิชาการภาษาไทย สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6.วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 82-103.

พิพัฒน์พงษ์ ดำมาก, ศุภณัฐ พานา, และ วุฒิชัย บุญพุก. (2565). การศึกษาผลการจัดการเรียนรู้รายวิชาสังคม ศึกษาโดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานเพื่อพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน. วารสารเทคโนโลยีและการสื่อสารการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 5(5), 36-48.

โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ ร้อยเอ็ด. (2566). รายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษาประจำปีการศึกษา 2566. ร้อยเอ็ด: โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการร้อยเอ็ด.

วีรวิชญ์ บุญส่ง,นนทกร ป้อมบุปผา,และสุนทร อ่อนฤทธิ์. (2568). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานในรายวิชาหน้าที่พลเมืองเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการคิดอย่างมีวิจารณญาณ สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น. วารสารศึกษาศาสตร์มหาวิทยาลัยศิลปากร, 23(2), 313-330.

ศุภชัย สมนวล. (2568). ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรมตามแนวการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. โรงเรียนสาธิต "พิบูลบำเพ็ญ" มหาวิทยาลัยบูรพา. 141-157

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขันพื้นฐาน. (2552). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขันพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. ครุสภาลาดพร้าว.

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2560). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลางสาระภูมิศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560). โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

อรัญ ซุยกระเดื่อง. (2566). การวิจัยทางการศึกษา (Educational Research). มหาสารคาม:โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.

Daehler, K., & Folsom, J. (2016). Making sense of science: phenomena-based learning.

https://we-mss.weebly.com/uploads/8/6/4/9/8649828/mss_pbl.pdf

Islakhiyah, K., Sutopo, S., & Yulianti, L. (2017). Scientific explanation of light through

phenomenon-based learning on junior high school student. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 34(1), 173-185.

Kompa, J. S. (2017). Remembering Prof. Howard Barrows: Notes on problem-based

learning and the school of the future. https://joanakompa.com/tag/phenomenon-based- learning