การสกัดและการใช้สีย้อมธรรมชาติจากมูลหนอนไหม : การสร้างอัตลักษณ์และความยั่งยืนให้ผ้าไหมทอมือของชุมชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสกัดและการประยุกต์ใช้สีย้อมธรรมชาติจากมูลหนอนไหม ซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งจากกระบวนการปลูกหม่อนเลี้ยงไหม เพื่อนำมาพัฒนาเป็นนวัตกรรมสีย้อมสำหรับผ้าไหมทอมือ และสร้างอัตลักษณ์พร้อมความยั่งยืนให้กับผลิตภัณฑ์ผ้าไหมของชุมชน โดยศึกษาปัจจัยด้านปริมาณตัวทำละลายและเวลาในการสกัดสีจากมูลหนอนไหม 10 กรัม ผลการศึกษาพบว่าสารสกัดมีค่า pH อยู่ในช่วง 7.38–7.92 โดยสภาวะการใช้ตัวทำละลาย 200 มิลลิลิตร ที่เวลา 120 นาที ให้ค่า pH สูงสุด (7.92±0.03) ขณะที่การใช้ตัวทำละลาย 300 มิลลิลิตร ที่เวลา 120 นาที ให้ค่าสีหลัก (Hue) สูงสุดเท่ากับ 69.31±0.92 ซึ่งให้เฉดสีเขียวเข้มปนสีน้ำตาล ผลการวิเคราะห์ค่าสี L*, a* และ b* พบว่าสภาวะตัวทำละลาย 100 มิลลิลิตร และเวลา 90 นาที ให้ค่าความสว่างและความเข้มของสีสูงสุด โดยการเพิ่มปริมาณน้ำและเวลาในการสกัดส่งผลให้ความเข้มของสีลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p≤0.05)
การย้อมผ้าไหมทอมือภายใต้สภาวะการสกัดที่เหมาะสมร่วมกับสารช่วยย้อมจากธรรมชาติไม่ส่งผลต่อค่าสีอย่างมีนัยสำคัญ แต่มีผลต่อสมดุลกรด–ด่างของสารสกัด โดยน้ำขี้เถ้าทำให้ค่า pH เพิ่มขึ้น ผลการทดสอบความคงทนของสีต่อการขัดถูอยู่ในระดับ 4–5 และต่อการซักอยู่ในระดับ 3–4 รวมถึงสมบัติเชิงกลของเส้นใยและผ้ายังคงอยู่ในเกณฑ์เหมาะสม นอกจากนี้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ต้นแบบผ้าไหมย้อมสีจากมูลหนอนไหม พบว่าผู้บริโภคมีแนวโน้มยอมรับผลิตภัณฑ์ในระดับสูง และสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มเชิงเศรษฐกิจได้จริง ผลการวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าการใช้สีย้อมจากมูลหนอนไหมเป็นนวัตกรรมท้องถิ่นที่สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ–หมุนเวียน–สีเขียว (BCG Economy) ช่วยลดของเสีย เพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ และส่งเสริมความยั่งยืนของผ้าไหมทอมือในระดับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื่อหาและข้อมูลในบทความ เป็นความรับผิดชอบของผุ้แต่ง
บทความในวารสารเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิจัยและนวัตกรรมท้องถิ่น
เอกสารอ้างอิง
ขนิษฐา เจริญลาภ,ปทุมทิพย์ ต้นทับทิมทอง,เขมชาติ สุรกุล,โสมวดี ฤทธิโชติ,ภัทรานิษฐ์ สิทธินพพันธ์,
และกมลภัทร์ รักสวน. (2555). สิ่งทอสร้างสรรค์ด้วยสีย้อมธรรมชาติ จากวัสดุเหลือใช้ทางเกษตร.
รายงานวิจัย,มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล.
ภัทราภา จ้อยพจน์ และมาหามะสูไฮมี มะแซ. (2559).ความคงทนของสีและสมบัติการ
ย้อมสีธรรมชาติของผ้าไหมด้วยผงชา. คณะวิศวกรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัย
เทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย.
อนันต์เสวก เห่วซึ่งเจริญ. (2543). คู่มือสีย้อมธรรมชาติฉบับชาวบ้าน สีเขียว สีน้ำตาล สีดำ เล่ม 1. กรุงเทพฯ:
หน่วยพิมพ์เอกสารวิชาการ คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
Huang, Q., Wang, Z., Zhao, L., Li, X., Cai, H., Yang, S., Yin, M., & Xing, J. (2024).
Environmental dyeing and functionalization of silk fabrics with natural dye extracted from lac. Molecules, 29(10), 2358. https://doi.org/10.3390/molecules29102358
Phukrongpet, P. (2025). Innovative plant-dyed silk textiles: Does intangible cultural heritage boost
cultural identity? Heritage, 8(9), 360.
Roy, S., & Wang, W. (2026). Eco-friendly dyeing and functional finishing of silk fabric using a natural
dye from Arjuna fruit enhanced by metallic salts. Cleaner Chemical Engineering, 13, 100217.
https://doi.org/10.1016/j.clce.2025.100217
Tang, Y., Xia, W., Li, Z., & Li, Q. (2024). Novel and environmentally friendly paste-bath dyeing of
protein fibers with mulberry leaf and silkworm excrement. Industrial Crops and Products, 209,
https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2023.117937
Vila, N. T., Silva, M. G., Musialak, A. L., Fernandes, M., Souto, A. P., & Ferreira, A. J. S. (2018). Silkworm
excrement used for dyeing textiles. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering,
(1), 012028. https://doi.org/10.1088/1757-899X/460/1/012028
