โลกทัศน์เชิงนิเวศในกาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง
คำสำคัญ:
การวิจารณ์เชิงนิเวศ, กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง, ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: สถานการณ์โลกปัจจุบันกำลังเผชิญวิกฤตการณ์ด้านสิ่งแวดล้อม
จึงจำเป็นต้องอาศัยการพัฒนากรอบความคิดและการสร้างจิตสำนึกของมนุษย์ต่อธรรมชาติอย่างเป็นระบบ แนวทางการศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Education for Sustainable Development: ESD) บทความวิชาการนี้ มุ่งนำเสนอการบูรณาการองค์ความรู้ข้ามศาสตร์เพื่อสร้างความเข้าใจต่อองค์รวมเกี่ยวกับระบบนิเวศ ในบริบทดังกล่าว วรรณคดีไทยเรื่อง กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง เป็นตัวบทที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติอย่างชัดเจน จึงถูกนำมาศึกษาผ่านกรอบแนวคิดนิเวศวิจารณ์ โดยมีเพื่อเสนอแนวทางการจัดการเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมโดยใช้การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตจากบทประพันธ์ในวรรณคดีไทย และเพื่อแสดงศักยภาพของวรรณคดีไทยในการส่งเสริมความรู้ ความเข้าใจด้านสิ่งแวดล้อมของผู้เรียน
ระเบียบวิธีการวิจัย: การดำเนินการศึกษา ผู้วิจัยได้วิเคราะห์เชิงตีความ โดยเชื่อมโยงวรรณคดีไทย เรื่อง กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง ผ่านกรอบแนวคิดนิเวศวิจารณ์ร่วมกับแนวคิดทางนิเวศวิทยาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ ซึ่งจำแนกเป็น 3 ลักษณะ ได้แก่ ความสัมพันธ์เชิงบวก ความสัมพันธ์เชิงลบ และความสัมพันธ์เป็นกลาง จากนั้นจึงนำเสนอผลในรูปแบบการพรรณนาวิเคราะห์ โดยใช้ตัวอย่างจากบทประพันธ์ประกอบการอธิบาย
ผลการศึกษา: วรรณคดีไทย เรื่อง กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง สะท้อนความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศอย่างชัดเจน โดยสามารถจำแนกได้เป็น 3 ลักษณะ ได้แก่ ความสัมพันธ์เชิงบวก เช่น ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับช้าง และพืชอิงอาศัยกับไม้ใหญ่ ความสัมพันธ์เชิงลบ เช่น ภาวะล่า-เหยื่อระหว่างงูกับหนู และความสัมพันธ์เป็นกลาง เช่น การดำรงอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตต่างชนิดในพื้นที่เดียวกันโดยไม่กระทบกัน พร้อมทั้งสะท้อนโลกทัศน์ของมนุษย์สมัยอยุธยาที่ตั้งอยู่บนการสังเกตธรรมชาติ ซึ่งสามารถเชื่อมโยงกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ด้านระบบนิเวศได้ การเรียนรู้ผ่านวรรณคดีในลักษณะนี้ช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตและตระหนักถึงผลกระทบของการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ อีกทั้งแสดงให้เห็นว่าวรรณคดีไทยสามารถใช้เป็นสื่อในการส่งเสริมการเรียนรู้ ด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาที่ยั่งยืนได้
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2563). ภาวะความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในสิ่งแวดล้อม. https://www.scimath.org/lesson-biology/item/9796-2019-02-21-07-11-20
กระทรวงศึกษาธิการ. (2563). วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. สกสค. ลาดพร้าว.
กรมศิลปากร. (2545). วรรณกรรมสมัยอยุธยา เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์
ดารินทร์ ประดิษฐ์ทัศนีย์. (2559). พินิจปัญหาสิ่งแวดล้อมผ่านมุมมองวรรณกรรมอเมริกันร่วมสมัย. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธัญญา สังขพันธานนท์. (2553). วรรณกรรมวิจารณ์เชิงนิเวศ: วาทกรรมธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในวรรณกรรมไทย. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ประจักษ์ ประภาพิทยากร. (2515). ความรู้เชิงภาษาไทย. โอเดียนบุ๊คสโตร์.
ห้องสมุดวชิรญาณ. (2556). ประชุมวรรณคดีเรื่อง พระพุทธบาท. https://vajirayana.org/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%84%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9E%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97
Sachs, J. D., Lafortune, G., Fuller, G., & Iablonovski, G. (2025). Sustainable development report 2025. Sustainable Development Solutions Network. https://s3.amazonaws.com/sustainabledevelopment.report/2025/sustainable-development-report-2025.pdf
UNESCO. (2021). Learn for our planet: A global review of how environmental issues are integrated in education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377362
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Journal for Developing the Social and Community

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์เป็นของผู้ประพันธ์บทความ


