ต้องลายไทใหญ่: การรับรู้ของชาวแม่ฮ่องสอนและการกลายเป็นผู้ประกอบการสินค้าต้องลาย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้เป็นงานศึกษาทางสังคมวิทยาที่มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจการรับรู้เกี่ยวกับสินค้าต้องลายของชาวจังหวัดแม่ฮ่องสอน และ 2) ศึกษาเงื่อนไขการผันตัวของช่างฝีมือชาวไทใหญ่สู่การเป็นผู้ประกอบการสินค้าต้องลาย
ผ่านกรอบคิดผู้ประกอบการและการกลายเป็นผู้ประกอบการทางวัฒนธรรมในสังคมชนบท การวิจัยนี้เก็บข้อมูลที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนในเดือนมีนาคม 2566 ถึงเดือนธันวาคม 2567 โดยเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามจากตัวแทนครัวเรือนจำนวน 398 คน อายุ 18 – 65 ปี ที่อาศัยใน 3 อำเภอ คือ อำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน อำเภอขุนยวม อำเภอแม่สะเรียง และเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากกรณีศึกษาผู้ประกอบการสินค้าต้องลายในอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอนและอำเภอขุนยวม 4 คน
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มักตระหนักว่าสินค้าต้องลายส่วนใหญ่อยู่ในรูปแบบสิ่งตกแต่งประดับวัด งานต้องลายบางประเภทถูกใช้ในงานบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขณะที่กลุ่มตัวอย่างไม่ถึงกึ่งหนึ่งคิดว่าสินค้าต้องลายสามารถประยุกต์เป็นสินค้าของที่ระลึก ของตกแต่งบ้าน หรือเครื่องประดับ และผลการศึกษายังพบว่าการผันตัวสู่การเป็นผู้ประกอบการสินค้าต้องลายขึ้นอยู่กับ 5 เงื่อนไข ได้แก่ 1) กระบวนการเรียนรู้ เป็นผลจากการสะสมประสบการณ์พื้นฐานเกี่ยวกับงานต้องลายหรืองานหัตถกรรมของชาวไทใหญ่ตั้งแต่วัยเด็ก 2) การฝึกฝนทักษะ เป็นการทำงานและฝึกฝนการทำสินค้าต้องลายอย่างต่อเนื่อง 3) ความรักและตระหนัก หมายถึงขั้นรัก หวงแหนและปรารถนาจะอนุรักษ์งานหัตถกรรมต้องลาย 4) การเข้าถึงโอกาส ช่างต้องลายมีโอกาสผันตัวเองเป็นผู้ประกอบการสินค้าต้องลาย และ 5) ความคิดสร้างสรรค์เพื่อพัฒนาสินค้าต้องลายไทใหญ่