วัตถุสั่งรวย: การสร้างความศักดิ์สิทธิ์ให้วัตถุผ่านการบูชาเจ้าพ่อมหายักษ์สามพันต๋น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ปรากฏการณ์การบูชาวัตถุมงคลเพื่อความมั่งคั่งร่ำรวยเป็นประเด็นที่น่าสนใจในการศึกษาวัฒนธรรม
ทางศาสนาของไทย คำถามของการวิจัยคือ เงื่อนไขอะไรที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์การบูชาเจ้าพ่อมหายักษ์สามพันต๋นเพื่อความมั่งคั่งร่ำรวย และเจ้าพ่อมหายักษ์สามพันต๋นในฐานะวัตถุสั่งรวยมีอำนาจเหนือมนุษย์อย่างไร โดยบทความ
ชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์ของการศึกษาคือ 1) ศึกษาเงื่อนไขและบริบทที่นำไปสู่การเกิดปรากฏการณ์การบูชาเจ้าพ่อมหายักษ์
สามพันต๋นเพื่อความมั่งคั่งร่ำรวย 2) เพื่อทำความเข้าใจเจ้าพ่อมหายักษ์สามพันต๋นในฐานะวัตถุสั่งรวยที่มีอำนาจเหนือมนุษย์ บทความนี้ประยุกต์ใช้กรอบแนวคิด “ลัทธิบูชาความมั่งคั่ง (cults of wealth)” และกรอบของภววิทยาของวัตถุ Object–Oriented Ontology หรือ OOO เพื่ออธิบาย “วัตถุสั่งรวย” จากมุมมองของวัตถุ และช่วยสร้างความเข้าใจปัญหาซับเจค (subject) กับวัตถุวัตถุมงคลที่มีศักยภาพในการเชื่อมต่อผู้คนกับเจ้าพ่อมหายักษ์สามพันต๋น บทความนี้
ใช้การเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีการทางชาติพันธุ์วรรณา ด้วยการการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม ผู้วิจัยเสนอว่า ความเปลี่ยนแปลงทางด้านเศรษฐกิจส่งผลให้การพกพาวัตถุมงคลกลายเป็นวัตถุแห่งความหวังรูปแบบหนึ่ง อิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์จากการบูชาจึงเน้นที่เรื่องความร่ำรวย นอกจากนั้น ประสบการณ์ทางศาสนาของผู้ศรัทธายังมีส่วนช่วยทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับวัตถุมงคลในชีวิตประจำวัน ด้วยเหตุนี้ การทำความเข้าใจเรื่องการบูชาวัตถุมงคลเพื่อความมั่งคั่งร่ำรวยโดยก้าวข้ามความเชื่อที่ว่า ศาสนาเป็นเพียงความเชื่อส่วนบุคคลที่งมงาย สะท้อนให้เห็นว่ามนุษย์ไม่ได้เป็นศูนย์กลางในการจัดการกับความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ แต่มนุษย์ยังพึ่งพาวัตถุมงคลในฐานะอมนุษย์ (non-human) ที่มีอำนาจมากกว่ามนุษย์ในการเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันในตลาดทุนนิยมอีกด้วย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ห้ามนำข้อความทั้งหมดหรือบางส่วนไปพิมพ์ซ้ำ เว้นเสียแต่จะได้รับอนุญาตจากมหาวิทยาลัยฯ เป็นลายลักษณ์อักษรเอกสารอ้างอิง
เก่งกิจ กิติเรียงลาภ. (2561). Conatus ชีวิตและอำนาจควบคุมชีวิตในระบบทุน นิยมแห่งศตวรรษที่ 21. อิลลูมิเนชันส์ เอดิชันส์.
เก่งกิจ กิติเรียงลาภ. (2563). OOO เบื้องต้นสำหรับอ่านจบได้ใน 1 ชั่วโมง. อิลลูมิเนชันส์ เอดิชันส์.
“มูเตลู มาจากไหน แปลว่าอะไร”. (2564, 17 กุมภาพันธ์). Innews. https://www.innnews.co.th/horoscope/ news_40779/
แจ็คสัน, ปีเตอร์ เอ. (2566). Capitalism Magic Thailand: Modernity with Enchantment [เทวา มนตรา คาถา เกจิ: ไสยศาสตร์สมัยใหม่กับทุน (ไทย) นิยม]. (พิมพ์ครั้งที่1). มติชน.
ฉลอง สุนทราวาณิชย์ (2551). นวัตกรรมพระเครื่องไทย: ก่อนจะเป็นอุตสาหกรรมพระเครื่อง เมื่อพระเครื่องก้าวขึ้นเป็น "สุดยอด" ของเครื่องรางไทย. มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
ฉวีวรรณ ประจวบเหมาะ, สิริพร สมบูรณ์บูรณะ, พิเชฐ สายพันธ์. (2562). พิธีสวดภาณยักษ์: ความหมายและการเปลี่ยนแปลง. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ซาห์ลินส์, มาร์แชล. (2562). The westen illusion of human nature. [อัสดงคตมายา: ภาพลวงตาของโลกตะวันตกต่อธรรมชาติมนุษย์]. (พิมพ์ครั้งที่ 1). อิลลูมิเนชันส์ เอดิชันส์.
ณีรนุช แมลงภู่. (2566). การบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์กับเศรษฐกิจแห่งความไม่แน่นอน: ชีวิตทางศาสนาของตัวตนในกระแสเสรีนิยมใหม่ในสังคมไทยปัจจุบัน. สังคมศาสตร์. 35(1), 163-187.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2564, 26 พฤศจิกายน). ภววิทยาวัตถุ (Object-oriented ontology). ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. https://www.sac.or.th/portal/th/article/detail/287
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2536). ลัทธิเสด็จพ่อ ร.5. (พิมพ์ครั้งที่ 1). ศิลปวัฒนธรรม.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2560, 21 เมษายน). ชาตินิยมพุทธ. มติชนสุดสัปดาห์ https://www.matichonweekly.com/ column/article_32092
ปุณณฑรีย์ เจียวิริยบุญญา. (2564). มานุษยวิทยาการพยากรณ์: ประสบการณ์ในการพยากรณ์ดวงชะตาบนพื้นที่สื่อสังคมออนไลน์ในชีวิตประจำวันของชาวดิจิทัลไทย. มนุษยศาสตร์สาร. 22(2), 137-160
ปุรินทร์ นาคสิงห์. (2565, 15 ธันวาคม). ท้าวเวสสุวรรณ: วัตถุในอุตสาหกรรมความเชื่อ. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. https://www.sac.or.th/databases/sac_research/article-detail.php?articleID=412
ฟอร์ทูเดย์. (2565, 25 เมษายน). มารู้จักการตลาดสายมู (Muketing) ที่พึ่งทางใจใหม่ของคนยุคโควิด-19. https://foretoday.asia/articles/muketing/
ภัทริยา คงธนะ. (2565). “ไลลา” พหุภววิทยา ของวัตถุมงคลสมัยใหม่. ใน กิตติพงษ์ ประพันธ์ (บ.ก.), ภูมิภาคนิยมและท้องถิ่นนิยมสมัยใหม่ในโลกไร้พรมแดน: หนังสือรวมบทความงานประชุมเวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทยครั้งที่ 13. (น.277-300). สยามปริทัศน์.
วัดศรีล้อมหรือวัดศรีล้อมเวียงดิน. (2564, 25 กันยายน). ศูนย์ข้อมูลความรู้ชุมชนลำปางรักษ์เมืองเก่าจังหวัดลำปาง. https://www.lpocc.net/2021/09/blog-post_43.html?m=0
ศุภิษฐา นาราวงศ์. (2562, 5 มิถุนายน). กำไลมูเตลู แฟชั่น หรือ ความเชื่อ. The 101.world. https://www.the101. world/amulet-bracelet/
อนุชิต สิงห์สุวรรณ. (2562). อีสานนาคา: คติความเชื่อเรื่องพญานาคกับการเมืองของผู้มีสถานะรอง กรณีศึกษาชุมชน คำชะโนด อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
Appadurai, A. (1986). Introduction: commodities and the politics of value. In Arjun Appadurai (Ed.), The social life of things Commodities in cultural perspective (p.3-63). Cambridge University Press.
Böhme, H. (2014). Fetishism and Culture: A Different Theory of Modernity. Trans. Anna Galt. Walter de Gruyter.
Comaroff, J., & Comaroff, J. L. (2000). Millennial Capitalism: First Thoughts on a Second Coming. Duke University Press.
Driesser, T. (2021). Maps as objects: Exploring an object-oriented approach to cartography through maps in the smart city. [Unpublished doctoral dissertation]. University of Warwick.
Graeber, D. (2005). Fetishism as social creativity, or, fetishes are gods in the process of construction. Anthropological Theory. 5(4), 407–438.
Guelmami, Z. (2019). “I got the power!”: An exploration of contemporary fetishism. Qualitative Market Research. 22(5), 781-795.
Harman, G. (2002). Tool-Being: Heidegger and the Metaphysics of Objects. Open Court, ISBN 978-0-8126-9444-4
Harman, G. (2012) The well-wrought broken hammer: Object-oriented literary criticism. New Literary History. 43(2), 183–203.
Jackson, Peter. A. (1 9 9 9 a). The enchanting spirit of Thai capitalism: The cults of Luang Phor Khoon and the post-modernization of Thai Buddhism. South East Asia Research. 7(1), 5-50.
Jackson, Peter. A. (1 9 9 9 b). Royal Spirits, Chinese Gods, and magic monks: Thailand’s boom-time of prosperity. South East Asia Research. 7(3), 245-320.
Jackson, Peter. A. (2022). Capitalism Magic Thailand: Modernity with Enchantment. ISEAS Publishing.
Kitiarsa, P. (2008). Buddha Phanit: Thailand’s Prosperity Religion and Its Commodifying Tactics. Religious Commodification in Asia. Routledge, 120–144.
Kitiarsa, P. (2012). Mediums, Monks, and Amulets: Thai Popular Buddhism Today. Silkworm Books in association with University of Washington Press.
Krajaejun, P. (2018, June 15). Sceptres of instability: Why spirit mediums haunt Thailand’s junta. New Mandala.http://www.newmandala.org/sceptres-instability-spirit-mediums-haunt-thailands -junta/.
Lammes, S., Perkins, C., Gekker, A., Hind, S., Wilmott, C., & Evans, D. (Eds.). (2018). Time for mapping. Manchester University Press. https://doi.org/10.7765/9781526122520
Latour, B. (2010). On the Modern Cult of the Factish Gods. Duke University Press.
McDaniel, J. T. (2011). The Lovelorn Ghost and the Magical Monk: Practicing Buddhism in Modern Thailand. Columbia University Press.
McDaniel, J. T. (2021). Wayward Distractions: Ornament, Emotion, Zombies and the Study of Buddhism in Thailand. Kyoto-CSEAS Series on Asian Studies. NUS Press.
Pietz, W. (1985). The problem of the fetish, I. Res. Anthropology and Esthetics. 9(Spring), 5–17.
Pietz, W. (1987). The problem of the fetish, II: the origin of the fetish. Res, Anthropology and Esthetics. 13 (Spring), 23–45.
Pietz, W. (1988). The problem of the fetish, III a: Bosman’s Guinaea and the enlightenment theory of fetishism. Res, Anthropology and Esthetics. 16 (Fall), 106–123.
Soontravanich, C. (2013). The Regionalization of Local Buddhist Saints: Amulets, Crime, and Violence in Post-World War II Thai Society. In Proceedings of the Japan Society for the Promotion of Science and National Research Council of Thailand Core University Program Workshop on Flows and Movements in East Asia. (pp.115–39). Kyoto, Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University.
Stengs, I. (2009). Worshipping the Great Moderniser King Chulalongkorn, Patron Saint of the Thai middle class. NUS Press in association with University of Washington Press
Tambiah, S. J. (1984). The Buddhist Saints of the Forest and the Cult of Amulets: A Study in Charisma, Hagiography, Sectarianism, and Millennial Buddhism. Cambridge University Press.
Tanabe, S., Keyes, Charles F. (2002). Introduction. In Cultural Crisis and Social Memory, Modernity and Identity in Thailand and Laos, edited by Shigeharu Tanabe and Charles F. Keyes, (pp.1–39). Routledge Curzon.
Taussig, M. (1980). The Devil and Commodity Fetishism in South America. Chapel Hill University of North Carolina Press.
Taylor, P. (2004). Goddess on the Rise: Pilgrimage and Popular Religion in Vietnam. University of Hawaii Press.
Taylor, P. (2007). Cham Muslims of the Mekong Delta: Place and mobility in the cosmopolitan periphery. NIAS Press.
White, E. (2016). Contemporary Buddhism and Magic. In The Oxford Handbook of Contemporary Buddhism, edited by Michael Jerryson. (pp.591–605). Oxford University Press.
