ขึ้นเขาเผาข้าวหลาม: พลวัตและบทบาทของบุญข้าวหลาม ในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลาม ในประเด็นพลวัตและบทบาทของประเพณีบุญข้าวหลามเมื่อดำรงอยู่ในบริบทสังคมไทยร่วมสมัย ผู้วิจัยเก็บข้อมูลภาคสนาม ระหว่างปี พ.ศ.2565-2566 ในชุมชนบ้านหนองแหน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา และชุมชนบ้านหัวสำโรง อำเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยใช้ทฤษฎีคติชนสร้างสรรค์และบทบาทหน้าที่เป็นแนวทางวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า ประเพณีขึ้นเขาเผาข้าวหลามของชาวลาวเวียง ตำบลหนองแหน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา จัดขึ้นในวันเพ็ญเดือนสามซึ่งเป็นวันมาฆบูชา มีจุดมุ่งหมายเพื่อทำบุญถวายข้าวหลามและปิดทองรอยพระพุทธบาทจำลองที่ประดิษฐานบนยอดเขาดงยาง ประเพณีนี้แพร่กระจายสู่ชุมชนเขมรบ้านหัวสำโรงซึ่งตั้งอยู่ในเส้นทางผ่านไปเขาดงยาง ต่อมาหน่วยงานภาครัฐเข้ามามีบทบาทจัดงานประเพณี เกิดการประยุกต์ประเพณีกับการแสดง ทำให้เกิดบทบาทใหม่ในฐานะประเพณีส่งเสริมการท่องเที่ยวเนื่องในวันมาฆบูชาของจังหวัดฉะเชิงเทรา