การออกกฎหมายที่มีผลกระทบต่อสิทธิของประชาชนโดยไม่รับฟังความคิดเห็น ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาความชอบด้วยกฎหมายของการตรากฎหมายที่มีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนโดยปราศจากการรับฟังความคิดเห็นของผู้เกี่ยวข้องหรือประชาชนผู้ซึ่งอาจได้รับผลกระทบ โดยศึกษาภายใต้กรอบรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 77 พระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและการประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. 2562 หลักนิติธรรม และหลักการมีส่วนร่วมของประชาชน เพื่อพิจารณาถึงสถานะทางกฎหมายของกระบวนการรับฟังความคิดเห็น ตลอดจนผลทางกฎหมายที่อาจเกิดขึ้นจากการไม่ดำเนินการตามหลักเกณฑ์ดังกล่าว ทั้งนี้ รัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2560 มาตรา 77 กำหนดให้รัฐพึงจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้เกี่ยวข้องก่อนการตรากฎหมายทุกฉบับ พร้อมทั้งวิเคราะห์ผลกระทบอย่างรอบด้านและเป็นระบบ เปิดเผยผลการรับฟังความคิดเห็นต่อประชาชน และนำผลดังกล่าวมาประกอบการพิจารณาในกระบวนการตรากฎหมายทุกขั้นตอน อันสะท้อนถึงเจตนารมณ์ในการยกระดับกระบวนการนิติบัญญัติให้ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความโปร่งใส การมีส่วนร่วม และความรับผิดชอบต่อสังคม

ระเบียบวิธีการวิจัย: ศึกษาแนวคิดและหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการออกกฎหมายที่มีผลกระทบต่อสิทธิของประชาชน ประกอบด้วย แนวคิดเกี่ยวกับหลักนิติรัฐและการใช้อำนาจนิติบัญญัติ การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 77 การไม่รับฟังความคิดเห็นถือว่าการตรากฎหมายไม่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ การไม่รับฟังความคิดเห็นในกรณีที่มีผลกระทบต่อสิทธิอย่างรุนแรงและข้อยกเว้นและความจำเป็นเร่งด่วน นำไปสู่กระบวนการในการตรากฎหมาย และะวิเคราะห์เชิงนิติศาสตร์ ได้มาซึ่งข้อสรุปและข้อเสนอแนะ

ผลการวิจัย: ผลการศึกษาพบว่าการตรากฎหมายที่มีผลกระทบต่อสิทธิของประชาชนโดยไม่รับฟังความคิดเห็นอาจก่อให้เกิดปัญหาทั้งในด้านความชอบด้วยกระบวนการและความชอบด้วยเนื้อหาของกฎหมาย แต่การวินิจฉัยผลทางกฎหมายจำเป็นต้องพิจารณาเป็นรายกรณี โดยคำนึงถึงระดับความสำคัญของกระบวนการที่บกพร่อง ผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพ และบทบัญญัติของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ การรับฟังความคิดเห็นที่มีคุณภาพและการวิเคราะห์ผลกระทบอย่างรอบด้านจะช่วยยกระดับคุณภาพของกฎหมาย ส่งเสริมหลักนิติธรรม และสร้างความเชื่อมั่นต่อกระบวนการใช้อำนาจรัฐ

สรุปผล: การรับฟังความคิดเห็นของประชาชนมิใช่เพียงขั้นตอนทางเทคนิคในการตรากฎหมาย แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบหลักประกันที่เชื่อมโยง หลักนิติธรรม หลักคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ หลักการมีส่วนร่วม และหลักความได้สัดส่วน เข้าด้วยกัน กฎหมายที่ดีในรัฐประชาธิปไตยมิใช่เพียงกฎหมายที่ตราถูกต้องตามรูปแบบหากแต่ต้องเป็นกฎหมายที่มีเหตุผล มีความจำเป็น เคารพสิทธิและเสรีภาพ เปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วม เพื่อให้การใช้อำนาจนิติบัญญัติเป็นไปอย่างมีเหตุผล โปร่งใส ตรวจสอบได้ และคำนึงถึงผลกระทบต่อประชาชนอย่างรอบด้าน การตรากฎหมายที่กระทบต่อสิทธิประชาชนโดยปราศจากกระบวนการดังกล่าวจึงอาจก่อให้เกิดปัญหาทั้งในด้านความชอบด้วยกระบวนการตรากฎหมายและความชอบด้วยเนื้อหาของกฎหมาย ซึ่งต้องได้รับการตรวจสอบตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยมีข้อเสนอแนะดังนี้ 1.  โดยควรกำหนดมาตรฐานการรับฟังความคิดเห็นที่มีความชัดเจน โปร่งใส และตรวจสอบได้ 2.ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียอย่างรอบด้าน และ 3.รวมทั้งพัฒนาหลักเกณฑ์เกี่ยวกับผลทางกฎหมาย อันส่งผลกระทบต่อประชาชน