ความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การและการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา สระบุรี เขต 1
คำสำคัญ:
บรรยากาศองค์การ, การบริหารแบบมีส่วนร่วม, ผู้บริหารสถานศึกษา, โรงเรียนประถมศึกษา, การรับรู้ของครูบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วทางสังคมและเทคโนโลยี ส่งผลให้สถานศึกษาต้องปรับตัวสู่การบริหารแบบมีส่วนร่วม โดยกระจายอำนาจให้ผู้บริหาร ครู และชุมชน ร่วมคิด วางแผน ตัดสินใจ และประเมินผล เพื่อตอบสนองบริบทท้องถิ่นตาม พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ทั้งนี้ การบริหารแบบมีส่วนร่วมจะประสบผลสำเร็จได้ต้องอาศัยบรรยากาศองค์การที่ดี มีความไว้วางใจและการสื่อสารที่เปิดกว้าง ซึ่งช่วยสร้างแรงจูงใจและลดความขัดแย้ง อย่างไรก็ตาม โรงเรียนในสังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 ยังคงเผชิญข้อจำกัดด้านภาระงาน ทรัพยากร และบริบทที่แตกต่างกัน ทำให้การมีส่วนร่วมในบางพื้นที่ยังเกิดขึ้นได้ไม่เต็มศักยภาพ ผู้วิจัยจึงสนใจศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การและการบริหารแบบมีส่วนร่วมตามการรับรู้ของครูในสังกัด เพื่อนำข้อมูลเชิงประจักษ์มาใช้พัฒนายกระดับคุณภาพการศึกษาในพื้นที่อย่างยั่งยืน การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) บรรยากาศองค์การในสถานศึกษา 2) การบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษา และ 3) ความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การกับการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1
ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ครู จำนวน 283 คน ได้มาจากตารางกำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างของเครจซี่และมอร์แกน การสุ่มตัวอย่างเป็นการสุ่มแบบแบ่งชั้นตามสัดส่วนเครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนชนิดประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ 0.958 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ประกอบด้วย ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน
ผลการวิจัย: 1) บรรยากาศองค์การในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 โดยรวมและรายด้านอยู่ในระดับมาก โดยด้านมาตรฐานการปฏิบัติงานมีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาได้แก่ ด้านโครงสร้างองค์การ ด้านการสนับสนุน ด้านการให้รางวัล และด้านความรับผิดชอบ ตามลำดับ 2) การบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาโดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยด้านการร่วมดำเนินงานมีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาได้แก่ ด้านการร่วมประเมินผลด้านการร่วมตัดสินใจ และด้านการร่วมวางแผน ตามลำดับ 3) บรรยากาศองค์การในสถานศึกษามีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาอยู่ในระดับสูงมากอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 โดยมีค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์อยู่ในระดับสูงมาก (rxy=.857)
สรุปผล: การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การและการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 สามารถสรุปผลการวิจัยได้ดังนี้ 1) บรรยากาศองค์การในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก แสดงให้เห็นว่าสถานศึกษามีการกำหนดเป้าหมาย ขั้นตอน และมาตรฐานการปฏิบัติงานที่ชัดเจน ช่วยให้บุคลากรปฏิบัติงานได้ตรงตามนโยบาย เอื้อต่อการติดตามและประเมินผลได้อย่างต่อเนื่อง 2) การบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก แสดงให้เห็นว่าผู้บริหารเปิดโอกาสให้ครูเข้ามามีส่วนร่วมโดยตรง โดยเฉพาะด้านการนำแผนงานไปสู่การปฏิบัติจริงและการประเมินผลโครงการ ส่งผลให้ครูเกิดความเข้าใจเป้าหมายและขับเคลื่อนการจัดการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ 3) บรรยากาศองค์การมีความสัมพันธ์ทางบวกกับการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 โดยมีค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์อยู่ในระดับสูงมาก (rxy=.857) แสดงให้เห็นว่า สถานศึกษามีสภาพแวดล้อมการทำงานที่เอื้อต่อการปฏิบัติงาน โครงสร้างองค์การที่ชัดเจน มาตรฐานการทำงานที่สนับสนุนซึ่งกันและกัน และสร้างระบบแรงจูงใจในการทำงานที่เหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
กทชกร สว่างอารมณ์. (2561). ความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การกับการปฏิบัติงานของผู้บริหารและครูในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ประถมศึกษาสมุทรสาคร. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, 6(1), 32–40.
กนกรัตน์ ทำจะดี. (2560). การศึกษาการบริหารแบบมีส่วนร่วมในงานวิชาการของครูในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุพรรณบุรี เขต 2. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่2)พุทธศักราช 2545. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
ไชยา หานุภาพ. (2564). การบริหารแบบมีส่วนร่วมที่ส่งผลต่อประสิทธิผลงานวิชาการของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุดรธานี เขต 3. วิทยานิพนธ์ปริญญา มหาบัณฑิต: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
ธีรศานต์ แซ่อ๊วง, ธีรพงศ์ สถาน, นิรุตต์ เชียงรินทร์, พัชราภรณ์ ทองแสน, พันธวัช ขุนกำแหง, และสถิรพร เชาวน์ชัย. (2568). การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการบริหารแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษากับบรรยากาศองค์การในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพิษณุโลก อุตรดิตถ์. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒ, 20(1), 40–53.
ธนัทพงษ์ วังทะพันธ์. (2564). บรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อความเป็นองค์การแห่งการเรียนรู้ของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครพนม. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต: มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาสน์.
พวงรัตน์ ทวีรัตน์. (2540). วิธีการวิจัยทางพฤติกรรมศาสตร์และสังคมศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักทดสอบทางการศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร.
วิโรจน์ สารรัตนะ. (2556). กระบวนทัศน์ใหม่ทางการศึกษา: กรณีทัศนะต่อการบริหารการศึกษาศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: ทิพยวิสุทธิ์.
สมศักดิ์ คงเที่ยง. (2561). หลักการและทฤษฎีการบริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1. (2568). แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. สระบุรี: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 1.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2553. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). แผนพัฒนาการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2566 – 2570 ของสำนักคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: สำนักนโยบายและ แผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2568). พัฒนาศักยภาพผู้เรียนด้วยหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
หทัยทิพย์ ดีอุต, สำราญ มีแจ้ง, และสถิรพร เชาวน์ชัย. (2568). ความสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศองค์การกับการเป็นองค์การแห่งการเรียนรู้ของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุโขทัย เขต 2. วารสารบัณฑิตศึกษาเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต, 2(1), 69–84.
เอมมิกา บุญรักษา, จิตติมาภรณ์ สีหะวงษ์, และสิริกัลยา สุขขี. (2566). ความสัมพันธ์ระหว่างการบริหารงานแบบมีส่วนร่วมกับประสิทธิผลของงานวิชาการ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาศรีสะเกษ เขต 4. วารสารพิชญทรรศน์, 18(2), 51–62.
Cohen, J. M., & Uphoff, N. T. (1980). Participation’s place in rural development: Seeking clarity through specificity. World Development, 8(3), 213–235.
Cronbach, L.J. (1990). Essentials of psychological testing (5th ed). New York: Harper Collins.
Halpin, A. W., & Croft, D. B. (1963). The organizational climate of schools. Chicago: Midwest Administration Center of the University of Chicago.
Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2008). Educational administration: Theory, research, and practice (8th ed.). New York: McGraw-Hill.
Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2012). Educational administration: Theory, research, and practice (9th ed.). New York: McGraw-Hill.
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.
Likert, R. (1967). New patterns of management. New York: McGraw-Hill.
Steers, R. M. (1977). Organizational effectiveness: A behavioral view. Santa Monica, CA.: Goodyear Pub. Co.
Vroom, V. H., & Yetton, P. W. (1973). Leadership and decision-making. Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Journal for Developing the Social and Community
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์เป็นของผู้ประพันธ์บทความ
