การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาด้วยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม PWAYS Model ในการส่งเสริมระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนเพื่อการเรียนดี มีความสุขของนักเรียนโรงเรียนวีรสตรีอนุสรณ์

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: สภาพสังคมในปัจจุบันส่งผลให้เด็กและเยาวชนมีพฤติกรรมเบี่ยงเบนและประสบปัญหายาเสพติด โรงเรียนวีรสตรีอนุสรณ์จึงจำเป็นต้องพัฒนาความเข้มแข็งของระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้สอดรับกับนโยบาย "เรียนดี มีความสุข" ของกระทรวงศึกษาธิการ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ ความต้องการจำเป็น พร้อมทั้งสร้าง ทดลองใช้ และประเมินผลรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อส่งเสริมระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนเพื่อการเรียนดี มีความสุขของนักเรียน

ระเบียบวิธีการวิจัย: ใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา (R&D) แบ่งการดำเนินงานเป็น 6 ขั้นตอนหลัก โดยได้บูรณาการการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) เข้ามาขับเคลื่อนอย่างเจาะจงในขั้นตอนที่ 3 และขั้นตอนที่ 5 ซึ่งเป็นขั้นตอนของการทดลองใช้รูปแบบในสถานศึกษา (ดำเนินงาน 2 วงรอบ 2 ปีการศึกษา) กลุ่มผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วย รองผู้อำนวยการ ครู คณะกรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครอง และผู้เชี่ยวชาญ รวมทั้งสิ้น 244 คนในวงรอบที่ 1 และ 273 คนในวงรอบที่ 2 เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ แบบทดสอบความรู้ครู และแบบประเมินสมรรถนะครู วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าร้อยละ ค่าความต้องการจำเป็น (PNI) และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัย: 1) ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันภาพรวมอยู่ในระดับปานกลางถึงดี สภาพที่พึงประสงค์อยู่ในระดับมากที่สุด โดยมีความต้องการจำเป็นสูงสุดในด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหานักเรียน 2) ผลการสร้างและพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษา มีชื่อว่า "PWAYS Model" ประกอบด้วย 5 ด้าน ได้แก่ (1) นโยบาย (2) การพัฒนาโรงเรียนแบบองค์รวม (3) การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (4) ความปรารถนาในความสุข (5) ความยั่งยืน ซึ่งผู้เชี่ยวชาญประเมินว่ามีความถูกต้อง เหมาะสม เป็นไปได้ และเป็นประโยชน์ในระดับมากที่สุด และ 3) ผลการทดลองใช้และประเมินผลรูปแบบ พบว่า ครูผู้สอนร้อยละ 100 มีความรู้ผ่านเกณฑ์ประเมิน และมีสมรรถนะการจัดการเรียนรู้เชิงรุกร่วมกับระบบดูแลช่วยเหลืออยู่ในระดับมากที่สุด (μ = 4.73 และ 4.79 ตามลำดับ) ด้านคุณภาพนักเรียนได้รับการยกระดับคุณลักษณะเรียนดีมีความสุขจากระดับดี สู่ "ระดับดีเลิศ" ในทุกตัวชี้วัด อัตราการออกกลางคันลดลงอย่างชัดเจน และความพึงพอใจของผู้บริหาร ครู คณะกรรมการสถานศึกษา และผู้ปกครองที่มีต่อรูปแบบภาพรวมอยู่ในระดับมาก (μ = 4.47) พร้อมทั้งสามารถขยายผลสู่สถานศึกษาเครือข่ายได้จริง 10 แห่ง

สรุปผล: รูปแบบ PWAYS Model ประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรมในการบูรณาการงานบริหารสถานศึกษาร่วมกับการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน โดยมีตัวชี้วัดความสำเร็จเชิงปริมาณที่เด่นชัด คือ ครูทุกคน (ร้อยละ 100) มีสมรรถนะสูงขึ้น ยกระดับคุณภาพผู้เรียนสู่ระดับ
"ดีเลิศ" และกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีความพึงพอใจในระดับมาก (μ = 4.47) นวัตกรรมนี้ส่งผลให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและสุขภาวะของผู้เรียนพัฒนาขึ้น เกิดเครือข่ายความร่วมมือที่เข้มแข็ง และยกระดับให้นักเรียนเกิด "การเรียนดี มีความสุข" ได้อย่างยั่งยืน