ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการนำระบบขนส่งอัจฉริยะมาใช้ในธุรกิจ โลจิสติกส์ของไทย

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ภาคโลจิสติกส์ของประเทศไทยกำลังเปลี่ยนแปลฃสู่การนำระบบขนส่งอัจฉริยะมาใช้ตามกรอบนโยบาย Thailand 4.0 และแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570) งานวิจัยนี้นิยามระบบขนส่งอัจฉริยะเชิงปฏิบัติการว่าหมายถึงการนำ IoT, AI/Big Data Analytics และระบบคลังสินค้า/จัดเส้นทางอัตโนมัติมาใช้ ส่วนเทคโนโลยีขั้นสูงกว่านี้ เช่น Blockchain, Digital Twin และ Autonomous Vehicle ยังอยู่ในระยะเริ่มต้นของการนำมาใช้ในไทยจึงไม่อยู่ในขอบเขตนี้ แม้งานวิจัยก่อนหน้าจะศึกษาปัจจัยด้านเทคโนโลยี องค์กร และบุคลากรแยกจากกัน แต่ยังมีน้อยที่บูรณาการทั้งสามมิติไว้ในกรอบเดียวกันบนฐานทฤษฎีที่เกื้อหนุนกัน โดยเฉพาะในบริบทบริษัทโลจิสติกส์ไทย งานวิจัยนี้จึงมุ่งเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว โดยนิยาม ความสำเร็จของการนำระบบมาใช้ ว่าเป็นการรับรู้ของพนักงานต่อประสิทธิภาพการดำเนินงาน การลดต้นทุน คุณภาพการให้บริการ และขีดความสามารถในการแข่งขันที่เพิ่มขึ้น งานวิจัยนี้ตั้งสมมติฐาน 3 ข้อ คือ ปัจจัยด้านเทคโนโลยี (H1) การจัดการ (H2) และบุคลากร (H3) ล้วนมีอิทธิพลเชิงบวกต่อความสำเร็จในการนำระบบมาใช้

ระเบียบวิธีวิจัย: งานวิจัยนี้ใช้รูปแบบสำรวจภาคตัดขวาง เก็บข้อมูลจากบุคลากรโลจิสติกส์ 200 คน (ผู้จัดการ ผู้บริหารเทคโนโลยี และพนักงานปฏิบัติการ) ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ด้วยการสุ่มตัวอย่างแบบสะดวกร่วมกับแบบเจาะจง ซึ่งเป็นการสุ่มแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น ผลการศึกษาจึงควรตีความในขอบเขตของกลุ่มตัวอย่างมากกว่าจะสรุปอ้างอิงประชากรทั้งหมด ผู้วิจัยยืนยันความเพียงพอของขนาดตัวอย่างด้วย G*Power 3.1 (ตัวแปรพยากรณ์ 3 ตัว, α = .05, power = .95,
f² = 0.15) ซึ่งต้องการอย่างน้อย 119 ราย เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ 5 ส่วน (ด้านละ 8 ข้อ) ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา (IOC ≥ 0.67) ความเชื่อมั่น (α ≥ 0.70) และความตรงเชิงโครงสร้างทั้งเชิงลู่เข้าและเชิงจำแนก (AVE ≥ 0.50) และตรวจสอบ Common Method Bias ด้วย Harman's Single Factor Test วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยเชิงพหุ โดยตรวจสอบข้อตกลงเบื้องต้นครบถ้วนก่อนการวิเคราะห์

ผลการวิจัย: ตัวแบบการถดถอยสามารถอธิบายความแปรปรวนของความสำเร็จในการนำระบบขนส่งอัจฉริยะมาใช้ได้ร้อยละ 67.4 ปัจจัยทั้งสามกลุ่มมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความสำเร็จในการนำระบบมาใช้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทุกตัวแปร ได้แก่ ปัจจัยด้านเทคโนโลยี ปัจจัยด้านการจัดการ และปัจจัยด้านบุคลากรดังนั้นสมมติฐาน H1, H2 และ H3 จึงได้รับการสนับสนุนทั้งหมด โดยปัจจัยด้านเทคโนโลยีมีอิทธิพลสูงสุด (β = .382, p < .001) รองลงมาคือปัจจัยด้านการจัดการ (β = .341, p < .001) และปัจจัยด้านบุคลากร (β = .298, p < .001) ตามลำดับ ในบรรดาองค์ประกอบย่อย พบว่าความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐาน การมีส่วนร่วมของผู้บริหารระดับสูง และทักษะและความรู้ของพนักงานเป็นองค์ประกอบที่มีอิทธิพลสูงที่สุดในแต่ละกลุ่มปัจจัยตามลำดับ

สรุปผล: ความสำเร็จของการนำระบบขนส่งอัจฉริยะมาใช้ในบริษัทโลจิสติกส์ไทยขึ้นอยู่กับการทำงานร่วมกันของความพร้อมทางเทคโนโลยี ความมุ่งมั่นของผู้บริหาร และการพัฒนาบุคลากร มากกว่ามิติใดมิติหนึ่งเพียงลำพัง ผลการศึกษาเสนอแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมสำหรับผู้ประกอบการ ผู้กำหนดนโยบาย และผู้ปฏิบัติงาน โดยเน้นการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน การมีส่วนร่วมของผู้นำ และการพัฒนาทักษะต่อเนื่อง ทั้งนี้งานวิจัยมีข้อจำกัดด้านรูปแบบตัดขวางและกลุ่มตัวอย่างแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็นที่กระจุกตัวในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งอภิปรายร่วมกับข้อเสนอแนะการวิจัยในอนาคต