การจัดการโซ่อุปทานสีเขียวที่ส่งผลต่อความยั่งยืนของอุตสาหกรรมพลังงานที่เข้าร่วมโครงการอุตสาหกรรมสีเขียวในประเทศไทย

ดุสิต  สิงห์เริงฤทธิ์; เสาวลักษณ์  จิตต์น้อม

ผู้แต่ง

ดุสิต สิงห์เริงฤทธิ์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน
เสาวลักษณ์ จิตต์น้อม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน

คำสำคัญ:

การจัดการโซ่อุปทานสีเขียว, ความยั่งยืน, อุตสาหกรรมพลังงาน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความท้าทายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ส่งผลให้ภาคอุตสาหกรรมพลังงานต้องปรับตัวตามแนวนโยบายสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาอย่างยั่งยืน การศึกษาวิจัยเรื่องการจัดการโซ่อุปทานสีเขียวที่ส่งผลต่อความยั่งยืนของอุตสาหกรรมพลังงานที่เข้าร่วมโครงการอุตสาหกรรมสีเขียวในประเทศไทย จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการโซ่อุปทานสีเขียวที่ส่งผลต่อความยั่งยืนของอุตสาหกรรมพลังงานที่เข้าร่วมโครงการอุตสาหกรรมสีเขียวในประเทศไทย

ระเบียบวิธีการวิจัย: ผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.67–1.00 และค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคในภาพรวมระหว่าง 0.892-0.914 จากผู้บริหารระดับสูงในธุรกิจอุตสาหกรรมพลังงานที่ขึ้นทะเบียนโครงการอุตสาหกรรมสีเขียวของกระทรวงอุตสาหกรรม จำนวน 238 ท่าน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาประกอบกับการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ

ผลการวิจัย: ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นองค์กรขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ในกลุ่มการผสมผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมที่ได้รับมาตรฐาน ISO 14001 และส่วนใหญ่อยู่ในการรับรองอุตสาหกรรมสีเขียวระดับที่ 3 (Green System) ผลการทดสอบสมมติฐานพบว่า การจัดการโซ่อุปทานสีเขียวในภาพรวมส่งผลทางบวกต่อความยั่งยืนของอุตสาหกรรมพลังงานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
(Sig.= 0.000, p < .001) โดยสามารถร่วมกันอธิบายหรือพยากรณ์ความยั่งยืนขององค์กรได้ร้อยละ 19.4 (R²_adj = .194) เมื่อพิจารณาอิทธิพลรายด้านพบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความยั่งยืนมากที่สุดคือ ด้านการดำเนินงานสีเขียว (𝛽 = .308, t = 4.612, p < .01) รองลงมาคือ ด้านการออกแบบสีเขียว
(𝛽 = .153, t = 2.198, p < .05) ในขณะที่ปัจจัยด้านการจัดซื้อสีเขียว ด้านการผลิตสีเขียว และโลจิสติกส์ย้อนกลับ ไม่ส่งผลต่อความยั่งยืนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในบริบทของประเทศไทยเนื่องจากข้อจำกัดด้านต้นทุนและการกลายเป็นมาตรฐานทั่วไปของกลุ่มตัวอย่าง

สรุปผล: ข้อค้นพบนี้แสดงให้เห็นว่า เพื่อที่จะบรรลุเป้าหมายความยั่งยืนทั้งในมิติเศรษฐกิจ สังคม
และสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริงในระยะยาว อุตสาหกรรมพลังงานควรเร่งบูรณาการแนวคิดสีเขียวเข้าสู่ระบบการดำเนินงานภายในและการออกแบบผลิตภัณฑ์เชิงรุกอย่างเป็นกลยุทธ์

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมมลพิษ. (2565). แผนปฏิบัติการส่งเสริมการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2565 - 2570.

กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2563). บัญชีท้ายกระทรวงกำหนดประเภท ชนิด และขนาดของโรงงาน พ.ศ. 2563.

กรมโรงงานอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม. (2567). รายชื่อผู้ประกอบกิจการที่ได้รับการรับรอง GI 1-5.

กองส่งเสริมเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมโรงงาน กรมโรงงานอุตสาหกรรม. (2566). คู่มือเกณฑ์กำหนดอุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry). กระทรวงอุตสาหกรรม.

กัญญ์กณิษฐ์ กมลกิตติวงศ์. (2558). ปัจจัยที่มีผลต่อการดำเนินงานด้านห่วงโซ่อุปทานสีเขียวของอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 35(4), 146–161.

กรกต นิ่มเมือง และวิโรจน์ เจษฎาลักษณ์. (2568). การบูรณาการหลักความยั่งยืนเพื่อสร้างผลการดำเนินงานอย่างยั่งยืนขององค์กรธุรกิจ. วารสารการจัดการและพัฒนา, 12(1), 45–58.

คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ. (2566). Intergovernmental Panel on Climate Change: IPCC 2566. https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/

ชนกชนม์ อินทเชตุ และพรลภัส สุวรรณรัตน์. (2567). การวัดผลการดำเนินงานตามแนวคิด Triple

Bottom Line เพื่อความเติบโตอย่างสมดุล. วารสารวิชาการอุตสาหกรรม, 8(3), 89–104.

ฉัตรชัย อินทสังข์ และนิลุบล วิโรจน์ฐิติยวงศ์. (2567). การจัดการโซ่อุปทานสีเขียว: จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในอุตสาหกรรมการผลิต. วารสารโลจิสติกส์และซัพพลายเชน, 15(1), 70–85.

นิลุบล วิโรจน์ผดุงพงศ์, สวียา ปรารถนาดี, และอนิรุธ พิพัฒน์ประภา. (2562). อิทธิพลของการจัดการโซ่อุปทานสีเขียวต่อผลการดำเนินงานที่ยั่งยืนขององค์กร. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล, 12(2), 155–168.

ปกรณ์ อุดมธนะสารสกุล, พนมพร เฉลิมวรรณ์, ณัฏฐ์ณิชชา ขยาย, และอัมรินทร์ คีรีแก้ว. (2567). การดำเนินงานที่คำนึงถึงผลกระทบระยะยาวต่อสิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจในธุรกิจอุตสาหกรรม. วารสารการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน, 16(4), 1384.

มงคล ยุพัฒน์ และณัฐวุฒิ โรจน์นิรุจฐิกุล. (2566/2567). แนวปฏิบัติการจัดการห่วงโซ่อุปทานสีเขียวภายในองค์กรเพื่อความเป็นเลิศด้านสิ่งแวดล้อม. วารสารการพัฒนาองค์กร, 19(2), 101–115.

ศิริพงษ์ บาลทะจักร และพรทิพย์ รอดพ้น. (2566). การจัดการห่วงโซ่อุปทานสีเขียวและความสามารถทางนวัตกรรมที่ส่งผลต่อผลการดำเนินงานของอุตสาหกรรมสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มในประเทศไทย. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 13(6), 41–53.

สถาบันการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน. (2566, 15 กุมภาพันธ์). 10 ก๊าซเรือนกระจกมาจากไหน. https://hub.mnre.go.th/th/knowledge/detail/63118

สุกานดา กลิ่นขจร, สวียา ปรารถนาดี, และ อนิรุธ พิพัฒน์ประภา. (2561). รูปแบบการประเมินผลการดำเนินงานด้านความยั่งยืนของสถานประกอบการ. วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา) สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(3), 43–56.

สานิต หนูนิล. (2559). ผลการดำเนินงานที่ยั่งยืนขององค์กร: นิยามและการวัดผลเชิงบูรณาการ. วารสารพัฒนบริหารศาสตร์, 56(2), 23–45.

สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2565). ยุทธศาสตร์ระยะยาวการพัฒนากลยุทธ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำของประเทศไทย (Thailand’s Long-term Low Greenhouse Gas Emission Development Strategy). กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

อรรถพล ธรรมไพบูลย์, นุช สัทธาฉัตรมงคล, และลาวรรณ์ อนันต์ชลาลัย. (2555). การจัดการโซ่อุปทานสีเขียว (GSCM): ทางเลือกและทางรอดของอุตสาหกรรมไทย. วารสารวิชาการ มทร., 6(1), 16–20.

Ahmad, A., Ikram, A., Rehan, M. F., & Ahmad, A. (2022). Going green: Impact of green supply chain management practices on sustainability performance. Original Research Article, 13(1), 1–15.

Al-Marsri, M., & Wimanda, R. (2024). Green Supply Chain Management Practices and Firm Performance: A Contemporary Review. Journal of Sustainable Development, 17(2), 1–15.

Alkandi, I. (2025). Corporate social responsibility and green supply chain management: A pathway to sustainable performance in emerging markets. Journal of Cleaner Production, 435, Article 140211.

https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.140211

Anwar, A., Dunnan, L., Jamil, K., Mustafa, S., Awan, F. H., & Ansari, U. K. (2023, March 17–18). Sustainable performance of energy sector organizations through green supply chain management [Paper presentation]. 2023 4th International Conference on Computing, Mathematics and Engineering Technologies (iCoMET), Sukkur, Pakistan.

Cooper, M. C., Lambert, D. M., & Pagh, J. D. (1997). Supply Chain Management: More Than a New Name for Logistics. The International Journal of Logistics Management, 8(1), 1–14.

Coskun, A., & Kisacik, H. (2017). Triple Bottom Line Accounting: Planet, People, Profit. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 7(5), 220–235.

Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone.

Firmansyah, A., Qadri, M., & Arfiansyah, R. (2021). Analysis of Green Supply Chain Management Components in Developing Countries. Journal of Industrial Engineering, 29(3), 140–155.

Freeman, R. E. (1984). Strategic Management: A Stakeholder Approach. Pitman.

Galgalo, G., & Noor, A. (2023). Green supply chain management practices and performance of state corporations in the energy sector in Kenya. Journal of Social Sciences Management and Entrepreneurship, 7(1), 348–360.

Gelmez, E., Ozceylan, E., & Mrugalska, B. (2024). Green Supply Chain Management: An Integrative Framework for Forward and Reverse Flows. Sustainability, 16(1), 1–18.

Guide, V. D. R. (1998a). Green Supply Chain Management and Reverse Logistics: Core Elements and Practices. Production and Operations Management, 7(4), 350–366.

Guide, V. D. R. (1998b). Scheduling using drum-buffer-rope in a remanufacturing environment. International Journal of Production Research, 36(11), 2679–2693.

Hart, S. L. (1995). A Natural-Resource-Based View of the Firm. Academy of Management Review, 20(4), 986–1014.

Hassan, M. A., Abidin, Z., & Nordin, N. (2016). Green Supply Chain Management Practices and Sustainability Performance. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 224, 110–117.

Hejazi, M. T., Gholipour, R., & Farhoudi, M. (2023). The paradox of green supply chain management and sustainable performance: Examining the mediating role of green innovation. Environmental Science and Pollution Research, 30(14), 40512–40528.

https://doi.org/10.1007/s11356-023-25145-w

Labran, M. A., & Masood, A. (2023). Green supply chain management practices and sustainable performance: The moderating role of environmental collaboration. Journal of Cleaner Production, 414, Article 137654.

https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.137654

Martínez-Falcó, J., Sánchez-García, E., Millan-Tudela, L. A., & Marco-Lajara, B. (2023). The role of green intellectual capital in supporting environmental product innovation and competitive advantage: Evidence from the Spanish wine industry. International Journal of Intellectual Property Management, 13(2), 143–162. https://doi.org/10.1504/IJIPM.2023.130668

Mitchel, R. K., Wood, D. J., & Agle, B. R. (1997). Toward a Theory of Stakeholder Identification and Salience. Academy of Management Review, 22(4), 853–886.

Mugoni, E., Kanyepe, J., & Tukuta, M. (2024). Linking NRBV, Stakeholder Theory, and Sustainability Theory in Modern Supply Chains. Journal of Cleaner Production, 410, 120–135.

Oliver, K. R., & Webber, M. D. (1982). Supply-chain management: Logistics catches up with strategy. Outlook, Booz, Allen and Hamilton, 183.

Rasit, N., Fern, J. J., & Ghani, L. A. A. (2019a). Production of bio-energy from fruit wastes by using anaerobic digestion process. Journal of Advanced Research in Fluid Mechanics and Thermal Sciences, 55(2), 223–236.

Rasit, Z. A., Zakaria, N., Hashim, H., Ramli, A., & Mohamed, N. (2019b). Environmental Awareness and the Revolution of Green Supply Chain Management. International Journal of Supply Chain Management, 8(5), 370–380.

Sodhi, M. S. (2021). Managing Risk and Efficiency in Supply Chain Networks. Operations Research Perspectives, 8, 100–112.

Srivastava, S. K. (2007). Green supply-chain management: A state-of-the-art literature review. International Journal of Management Reviews, 9(1), 53–80.

Thi Tam Le. (2019). Integrating Environmental and Social Issues into Supply Chain Management for Sustainable Outcomes. Environmental Science & Policy, 105, 98–106.

Trujillo Gallego, M. (2024). Effects of GSCM practices on sustainable performance of Colombian manufacturing companies: A dynamic capabilities view [Doctoral dissertation, Universidad Nacional de Colombia].

United Nations. (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. UN Publishing.