การพัฒนาความสามารถคิดวิเคราะห์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนรู้  หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง จังหวัดของเรา โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 : การวิจัยเชิงปฏิบัติการ

ไพลิน   ศรีแสง; ธัญญลักษณ์  เขจรภักดิ์

ผู้แต่ง

ไพลิน ศรีแสง มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
ธัญญลักษณ์ เขจรภักดิ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม

คำสำคัญ:

การคิดวิเคราะห์, ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน, การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน (PBL), วิจัยเชิงปฏิบัติการ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การวิจัยนี้มีภูมิหลังมาจากสภาพปัญหาการจัดการเรียนรู้รายวิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนบ้านดงลาน (คุรุรัฐประชาสรรค์) ที่นักเรียนส่วนใหญ่ขาดทักษะการคิดวิเคราะห์และคุ้นชินกับการเรียนแบบท่องจำ ผู้วิจัยจึงนำการจัด การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-Based Learning: PBL) มาใช้เพื่อพัฒนากระบวนการเรียนรู้ผ่านสถานการณ์จริง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อพัฒนาความสามารถคิดวิเคราะห์เรื่อง จังหวัดของเรา โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4และ 2) เพื่อศึกษาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง จังหวัดของเรา โดยใช้การจัดการเรียนรู้ แบบปัญหาเป็นฐาน สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) กลุ่มเป้าหมาย ในการวิจัยครั้งนี้ คือ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 โรงเรียนบ้านดงลาน (คุรุรัฐประชาสรรค์) จังหวัดร้อยเอ็ด จำนวน 3 คน คัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ 1) แผนการจัดการเรียนรู้โดยใช้การเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน จำนวน 6 แผน รวม 12 ชั่วโมง โดยผ่านการตรวจสอบความเหมาะสมจากผู้เชี่ยวชาญ 5 ท่าน พบว่ามีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด และมีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ระหว่าง 0.80 – 1.00 2) แบบทดสอบวัดความสามารถคิดวิเคราะห์ เป็นแบบทดสอบปรนัยชนิดเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 30 ข้อ (คัดเลือกจากที่สร้างขึ้น 45 ข้อ) มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ระหว่าง 0.80 – 1.00 มีค่าความยากง่าย (p) อยู่ระหว่าง 0.33 – 0.75 และค่าอำนาจจำแนก (r) อยู่ระหว่าง 0.33 – 1.00 หาค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับโดยใช้สูตร KR-20 เท่ากับ 0.84 3) แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เป็นแบบทดสอบปรนัยชนิดเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 30 ข้อ (คัดเลือกจากที่สร้างขึ้น 45 ข้อ) มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ระหว่าง 0.60 – 1.00 มีค่าความยากง่าย (p) อยู่ระหว่าง 0.33 – 0.83 และค่าอำนาจจำแนก (r) อยู่ระหว่าง 0.33 – 0.83 หาค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับโดยใช้สูตร KR-20 เท่ากับ 0.88 4) แบบสังเกตพฤติกรรมนักเรียน ผู้วิจัยใช้แบบสังเกตพฤติกรรมการทำงานกลุ่มและการร่วมกิจกรรมในชั้นเรียน โดยผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC) จากผู้เชี่ยวชาญ มีค่าเท่ากับ 1.00 ทุกรายการ 5) แบบบันทึกหลังการจัดการเรียนรู้ ใช้บันทึกผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ปัญหา และข้อเสนอแนะในแต่ละแผนการจัดการเรียนรู้ เพื่อนำไปใช้ในการปรับปรุงการจัดการเรียนรู้ในวงรอบถัดไป และ 6) แบบสัมภาษณ์นักเรียนแบบกึ่งโครงสร้าง เพื่อสัมภาษณ์นักเรียนเกี่ยวกับความรู้สึกและเจตคติต่อการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (PBL) จำนวน 5 ข้อคำถาม ผ่านการตรวจสอบความสอดคล้อง (IOC) จากผู้เชี่ยวชาญเท่ากับ 1.00 ทุกรายการ วิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าร้อยละ และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: 1) นักเรียนมีความสามารถคิดวิเคราะห์โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐานเพิ่มขึ้นตามลำดับของวงรอบปฏิบัติการ โดยวงรอบที่ 1 มีนักเรียนผ่านเกณฑ์ร้อยละ 70 จำนวน 1 คน และมีระดับคุณภาพพอใช้ 2 คน ระดับดี 1 คน วงรอบที่ 2 มีนักเรียนผ่านเกณฑ์จำนวน 2 คน โดยมีระดับคุณภาพพอใช้ 1 คน และระดับดี 2 คน และวงรอบที่ 3 นักเรียนผ่านเกณฑ์ครบทั้ง 3 คน และมีความสามารถคิดวิเคราะห์อยู่ในระดับดีทุกคน และ 2) นักเรียนทุกคนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนโดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน ผ่านเกณฑ์คะแนนร้อยละ 70 ของคะแนนเต็ม

สรุปผล: การจัดการเรียนรู้แบบปัญหาเป็นฐาน (Problem-Based Learning: PBL) สามารถพัฒนาความสามารถคิดวิเคราะห์ของนักเรียนให้สูงขึ้นได้ โดยกระบวนการที่เน้นการเผชิญสถานการณ์ปัญหาจริงช่วยกระตุ้นให้นักเรียนเกิดการสืบค้น ฝึกการคิดอย่างเป็นระบบ และสามารถสร้างองค์ความรู้ได้ ด้วยตนเอง ส่งผลให้นักเรียนทุกคนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนผ่านเกณฑ์ที่กำหนด จึงถือเป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). คู่มือการจัดการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและ วัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: คุรุสภาลาดพร้าว.

ทัศนีย์ ทนุกิจ. (2558). การจัดการเรียนการสอนวิชาสังคมศึกษาโดยใช้ปัญหาเป็นฐานเพื่อเสริมสร้าง ทักษะการคิดวิเคราะห์ของนักเรียน โรงเรียนลำปางกัลยาณี. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ทิศนา แขมมณี. (2562). ศาสตร์การสอน องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (5ed.). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

บุญชม ศรีสะอาด. (2554). หลักการวิจัยเบื้องต้น. (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: สุวิริยาสาส์น.

พริชม์ชยาดา สนรัมย์. (2566). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมทักษะ ทางภูมิศาสตร์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. วิทยานิพนธ์:มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542. (2542, 19 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 116 ตอนที่ 74 ก. หน้า 1-28.

ไพศาล สุวรรณน้อย. (2564). การเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem–based Learning: (PBL). เอกสารประกอบการบรรยายโครงการพัฒนาการเรียนการสอน สถาบันพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ฝ่ายวิชาการ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

วิภาดา พินลา. (2566). กระบวนการจัดการเรียนรู้ของครูสังคมศึกษาในการพัฒนาการคิดวิเคราะห์สำหรับผู้เรียนในยุค ศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 18(4), 349-360.

สรัญญา ทัพสุริย์. (2563). การพัฒนาความสามารถด้านการคิดวิเคราะห์โดยใช้กิจกรรมการเรียนรู้แบบ ปัญหาเป็นฐานร่วมกับชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ความเป็นมาของชาติไทยสมัยกรุง รัตนโกสินทร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. วิทยานิพนธ์: มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

สุดเฉลิม ศัสตราพฤกษ์. (2560). การจัดการเรียนการสอนในศตวรรษที่ 21 แบบห้องเรียนกลับด้านเพื่อ การพัฒนาทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม. วารสารวิทยบริการมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 28(1), 100-108.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2550). แนวทางการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: การจัดการเรียนรู้แบบใช้ปัญหาเป็นฐาน. กรุงเทพฯ: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

Bloom, B. S. (1958). Taxonomy of Educational Objectives, the classification of educational goals. New York: Longmans, Green.

Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The Action Research Planner. Victoria: Deakin University Press.

Pebriana, R. & Disman. (2017). Effect of problem-based learning to critical thinking skills elementary school students in social studies. Journal of Elementary education. 1(1), 109-118.

Torp, L., & Sage, S. (1998). Problems as Possibilities: Problem-Based Learning for K-12 Education. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.