หนังสือใบลานเรื่องอานิสงส์ของหลวงพระบางสำหรับเทศกาลวันคล้ายวันเกิด: วัฒนธรรมการยืมคืน ในท้องถิ่น และการผลิตซ้ำเพื่อการเทศน์

บทคัดย่อ

          อานิสงส์ หมายถึง วรรณกรรมพุทธศาสนาประเภทหนึ่งและการแสดงพระธรรมเทศนาที่พระสงฆ์แจกแจงผลบุญที่สาธุชนจะได้รับจากการทำบุญในโอกาสต่างๆ วาระครบรอบวันเกิดถือเป็นการเปลี่ยนผ่านชีวิตที่คนนิยมกระทำแต่สิ่งดีงามเป็นสิริมงคลต่อขวบปีใหม่ และเพื่อสร้างความเชื่อมั่นว่าจะมีแต่โชคดีในชีวิต จากหนังสือใบลานเรื่องอานิสงส์ที่พบที่หลวงพระบาง ที่เขียนขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 2516 - 2531 นั้น พบว่ามีการเทศน์อานิสงส์เพื่อฉลองวันคล้ายวันเกิดกันโดยทั่วไป แม้การเกิดเป็นเพียงส่วนหนึ่งในสังสารวัฏที่ไม่ใช่เป้าหมายสูงสุดหรือนิพพานในทางพระพุทธศาสนา แต่การฉลองวันคล้ายวันเกิดกลับสามารถเพิ่มกิจกรรมการเทศน์อานิสงส์เข้าไปด้วย เพื่อทำให้กิจกรรมทางโลกมีความเป็นพุทธศาสนามากขึ้น เนื้อหาในหนังสือใบลานสอนให้ตระหนักถึงเวลาที่ล่วงเลยไปรวมถึงความตายที่จะมาเยือน เพื่อให้ทุกคนใช้ชีวิตกันอย่างมีสติและไม่เสียเวลาไปกับสิ่งอื่นที่ไม่จำเป็น วันเกิดจึงเท่ากับเป็นเครื่องเตือนใจ ในกลุ่มของหนังสือใบลานเรื่องอานิสงส์วันเกิดที่พบนี้ มีอยู่สองฉบับที่พิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ดีด หนึ่งฉบับที่เหลือเขียนด้วยเหล็กจาร และหนึ่งในสองฉบับพิมพ์ดีดนั้นคัดลอกมาจากต้นฉบับอีกทีหนึ่ง จึงพบหลักฐานการสืบทอดและการปรับปรุงเนื้อหา การผลิตซ้ำนี้สะท้อนวัฒนธรรมการยืม-คืนหนังสือใบลานที่วัดต่างๆ ในบริเวณใกล้เคียงสามารถใช้หนังสือใบลานร่วมกันได้ และยังสะท้อนความนิยมให้การเทศน์อานิสงส์เป็นส่วนหนึ่งของการเฉลิมฉลองวันคล้ายวันเกิดด้วย