The “โต๊ะ” ของชาวเลฝั่งอันดามัน: อัตลักษณ์และการสร้างความหมาย ในพื้นที่พิธีกรรมสู่บริบทการท่องเที่ยว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลฝั่งอันดามัน
2) อัตลักษณ์และการธำรงชาติพันธุ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลฝั่งอันดามัน 3) รูปแบบความเชื่อ พิธีกรรม และการสร้างความหมาย ในพื้นที่พิธีกรรมเกี่ยวกับ “โต๊ะ” ของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลฝั่งอันดามัน และ 4) ภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับ “โต๊ะ” ของชาวเลฝั่งอันดามันในบริบทการท่องเที่ยว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่เน้นการเก็บข้อมูลสนามกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเลในพื้นที่จังหวัดฝั่งอันดามัน 5 จังหวัด 8 พื้นที่ ด้วยวิธีการสังเกต การสัมภาษณ์ และการประชุมกลุ่ม วิเคราะห์ปรากฏการณ์สนามโดยใช้แนวคิดและทฤษฎีเชิงบูรณาการ เช่น ทฤษฎีหน้าที่นิยม สัญวิทยา แนวคิดอัตลักษณ์ การธำรงชาติพันธุ์ ภูมิทัศน์วัฒนธรรม ภูมิปัญญาวัฒนธรรม มาใช้ประกอบการทำความเข้าใจความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างมนุษย์ วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม โดยนำเสนอผลการวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า 1. ชาวเลอูรักลาโว้ย มอแกน และมอแกลน มีพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ที่สัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม และระบบนิเวศ ก่อนจะตั้งถิ่นฐานกระจายทั่วชายฝั่งอันดามัน และพัฒนาเป็นชุมชน ความผูกพันกับทะเลทำให้วิถีชีวิตถูกกำหนดด้วยทรัพยากร และความเชื่อดั้งเดิม 2. ชาวเลยังคงรักษาอัตลักษณ์ และการธำรงชาติพันธุ์ที่ยึดโยงกับบรรพบุรุษ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ผ่านความเชื่อ “โต๊ะ” ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ 3. รูปแบบความเชื่อ และพิธีกรรมของชาวเลเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงการบูชาทะเล วิญญาณบรรพบุรุษ และสร้างความรู้สึกเป็นเครือญาติ โดยมี “โต๊ะหมอ” ผู้ประกอบพิธีกรรม ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างคนกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในพื้นที่พิธีกรรม และ 4. ภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับ “โต๊ะ” เป็นทรัพยากรทางวัฒนธรรมที่ดึงดูดนักท่องเที่ยว แต่เสี่ยงต่อการทำให้เป็น “สินค้า” หากขาดการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการอย่างเหมาะสม การศึกษาครั้งนี้จึงเห็นว่าพิธีกรรมเกี่ยวกับ “โต๊ะ” เป็นการรักษาความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ การธำรงอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ และเป็นเครื่องมือสื่อสารตัวตนต่อสังคมภายนอก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ห้ามนำข้อความทั้งหมดหรือบางส่วนไปพิมพ์ซ้ำ เว้นเสียแต่จะได้รับอนุญาตจากมหาวิทยาลัยฯ เป็นลายลักษณ์อักษรเอกสารอ้างอิง
จรัส ง๊ะสมัน. (2534). การศึกษานิทานชาวเลจังหวัดสตูล. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาศรีนครินทรวิโรฒ ภาคใต้.
จารุวัฒน์ นวลใย, เฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี และเรวดี อึ้งโพธิ์. (2564). ดนตรีรูเงกในพิธีกรรมแก้บนของกลุ่มชาติพันธุ์อูรักลาโว้ย. แก่นดนตรีและการแสดง มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 3(1), 9-26. https://so03.tci- thaijo.org/index.php/ JournalofMUSPAKKU/article/view/252060
ฉวีวรรณ ประจวบเหมาะ. (2547). ว่าด้วยแนวทางการศึกษาชาติพันธุ์. ใน บทความจากการประชุมประจำปีทางมานุษยวิทยาครั้งที่ 2 ชาติและชาติพันธุ์ วิถีชีวิต และความหลากหลายทางชาติพันธุ์ในโลกปัจจุบัน. (น. 4-114). ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
ชานนท์ ไชยทองดี. (2558). นิทาน ตํานาน เรื่องเล่า : อัตลักษณ์และความหมายทางวัฒนธรรมในจังหวัดศรีสะเกษ.วารสารวิชาการวิถีสังคมมนุษย์. 3(1), 162-181. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/wh/article/view /89231
ชูศักดิ์ วิทยาภัค. (2561). นิเวศวิทยามนุษย์ : การศึกษาสิ่งแวดล้อมในมิติสังคมและวัฒนธรรม. ศูนย์บริหารงานวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ไชยรัตน์ เจริญสินโอฬาร. (2554). วาทกรรมการพัฒนา : อำนาจความรู้ความจริง เอกลักษณ์ และความเป็นอื่น. (พิมพ์ครั้งที่ 5). วิภาษา.
ณัฐวุฒิ ปรียวนิตย์. (2556). บุคลาธิษฐานในธรรมชาติ. หน้าจั่ว. 10, 210-233. https://so04.tci-thaijo.org/index. php/NAJUA/article/view/10683/11333
ธีรยุทธ บุญมี. (2551). การปฏิวัติสัญศาสตร์ของโซซูร์ เส้นทางโพสต์โมเดอร์นิสม์. วิภาษา.
นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2560). แนวคิดมานุษยวิทยากับการศึกษาความเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสังคมไทย. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 25(47), 173-197. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/ article/view/76724/61652
นฤมล ขุนวีช่วย และมานะ ขุนวีช่วย. (2553). ชีวิตและวัฒนธรรมชาวเลอูรักลาโว้ยแห่งท้องทะเลอันดามัน. สำนักงานคณะกรรมการแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม.
นฤมล อรุโณทัย, (บก). (2557). ทักษะวัฒนธรรมชาวเล : ร้อยเรื่องราวชาวเล มอแกน มอแกลน และอูรักลาโว้ยผู้กล้าแห่งอันดามัน. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
นฤมล อรุโณทัย (หิญชีระนันท์). (2546). เพื่อความเข้าใจในมอแกน ความรู้และมายาคติเกี่ยวกับกลุ่มชาติพันธุ์.
ใน ชาติพันธุ์และมายาคติ. (น. 103-138). สำนักงานคณะกรรมวัฒนธรรมแห่งชาติกระทรวงวัฒนธรรม.
ปรมินทร์ จารุวร. (2558). การสร้างภาพลักษณ์หมู่บ้านวัฒนธรรมจากคติชนบนเวทีการท่องเที่ยวที่บ้านหนองขาว.
ใน ประเพณีสร้างสรรค์ในสังคมไทยร่วมสมัย. (น. 17-64). ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
ประสิทธิ์ ลีปรีชา. (2565). ชาติพันธุ์สัมพันธ์ : การเมืองของความสัมพันธ์และแนวทางการศึกษา. ศูนย์มานุษยวิทยา
สิรินธร.
ประสิทธิ์ เอื้อตระกูลวิทย์. (2534). พิธีกรรมและความเชื่อของชาวเล : ศึกษาจากภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในภาคใต้ของประเทศไทย. [สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ปรีดา คงแป้น, (บก). (2555). วิกฤตวิถีชาวเล. https://www.tcijthai.com/uploads/ebooks/nomad_crisis.pdf
พงศ์วิชญ์ เขียวมณีรัตน์, สพสันติ์ เพชรคำ, ชนินทร์ วะสีนนท์ และศุภชัย สิงห์ยะบุศย์. (2561). บ้านภู : อัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ผู้ไทกับการบริหารการพัฒนาในบริบทการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ยั่งยืน. วารสารมหาวิทยาลัยนครพนม. 8(2), 17-25. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/npuj/article/view/136588
เยาวนิตย์ ศรีละมุล. (2541). ศึกษาวัฒนธรรมเกี่ยวกับปัจจัยพื้นฐานการดำรงชีวิตของชาวเลเกาะหลีเป๊ะ ตำบลเกาะสาหร่าย อำเภอเมือง จังหวัดสตูล. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยทักษิณ.
เยาวลักษณ์ ศรีสุกใส. (2545). การเปลี่ยนแปลงทางสังคม-เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม : ศึกษากรณีชาวเลสังกาอู้
อ.เกาะลันตา จ.กระบี่. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).
วันดี สันติวุฒิเมธี. (2545). การศึกษากระบวนการสร้างอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของชาวไทใหญ่ชายแดนไทย-พม่า การศึกษาหมู่บ้านเปียงหลวง อำเภอแหง จังหวัดเชียงใหม่. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วิมล ดำศรี และไพรินทร์ รุยแก้ว. (2549). วัฒนธรรมข้าว และพลังอำนาจชุมชนรอบทะเลสาบสงขลา. (พิมพ์ครั้งที่ 2).โรงพิมพ์ ไทม์ พริ้นติ้ง.
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2544). สำนึกทางชาติพันธุ์. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) อาวุโส สกว. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
ศิราพร ณ ถลาง. (2552). ทฤษฎีคติชนวิทยา : วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนานนิทานพื้นบ้าน. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศิรินันต์ สุวรรณโมลี. (2558). ชาวเลในขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมแบบใหม่เพื่อการอยู่รอดของชุมชนและวิถีวัฒนธรรม. วารสารวิจัยสังคม. 38(1), 109-136. http://www.andaman.cusri.chula.ac.th/media/2019/ 07/a-3-4-cusri1-2558.pdf
ศุภชัย ภักดี และสนม ครุฑเมือง. (2550). นกกระเต็นด่อน : วิเคราะห์ความเชื่อและภาพสะท้อนของสังคม. วารสาร
ครุศาสตร์. 35(4). 64-73. https://digital.car.chula.ac.th/cgi/viewcontent.cgi?article=3154&context= educujournal
ศุภโชค สนธิไชย และอาติยาพร สินประเสริฐ. (2562). การศึกษาการย้ายถิ่นฐานของกลุ่มชาติพันธุ์ไทเบิ้งในลุ่มแม่น้ำชี. วารสารวิชาการ พลังงานและสิ่งแวดล้อมในอาคาร. 2(2), 66-77. https://ph03.tci-thaijo.org/index.php/ bee/article/view/18
สุจิตรา เปลี่ยนรุ่ง. (2565). อัตลักษณ์แห่งชาติพันธุ์ในพหุวัฒนธรรมและการสื่อสาร. วารสารศาสตร์, 15(1), 198-228. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jcmag/article/view/252951
สุเทพ สุนทรเภสัช. (2548). ชาติพันธุ์สัมพันธ์ : แนวคิดพื้นฐานทางมานุษยวิทยาในการศึกษาอัตลักษณ์กลุ่มชาติพันธุ์ประชาชาติ และการจัดองค์กรความสัมพันธ์ทางชาติ. เมืองโบราณ.
สุภางค์ จันทวานิช. (2557). ทฤษฎีสังคมวิทยา. วี.พริ้นท์ (1991).
อคิน รพีพัฒน์. (2551). วัฒนธรรมคือความหมาย : ทฤษฎีและวิธีการของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. โอ.เอส.พริ้นติ้งเฮ้าส์.
อาภรณ์ อุกฤษณ์. (2532). พิธีลอยเรือ : ภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมของชาวเล กรณีศึกษาชุมชนบ้านหัวแหลมเกาะลันตา จังหวัดกระบี่. [ม.ป.ท.].
อาภรณ์ อุกฤษณ์. (2554). พลวัตการปฏิสัมพันธ์และชาติพันธุ์ธำรงชาวเลเกาะลันตา จังหวัดกระบี่. งานวิจัยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม. http://research.culture.go.th.
อิศราพร วิจิตร์. (2559). การสื่อสารอัตลักษณ์ความเป็นบุรีรัมย์เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Hogan, D. W. (1972). Men of the Sea: Coastal Tribes of South Thailand's West Coast. SiamSociety. https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1972/03/JSS_060_1h_Hogan_MenOfSeaCoas talTribesOfThailandsWestCoast.pdf
La Barre, W. (1970). The ghost dance: Origins of religion. Doubleday.
Lee, S. M. (2009). Construction of Moken identity in Thailand: A case study in Kuraburi, [Master’s thesis, Lund University]. https://lup.lub.lu.se/luur/download?func=downloadFile&recordOId= 1433484&fileOId=1433485
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. Malden, Massachusetts: Blackwell.
Pierini, E. (2016). Becoming a Spirit Medium: Initiatory Learning and the Self in the Vale do
Amanhecer. Ethnos, 81(2), 290-314. https://www.tandfonline.com/doi/ abs/10.1080/00141844.2014. 929598
Radcliffe-Brown, A. R. (2014). Taboo: The Frazer Lecture 1939. Cambridge University Press. https://assets.cambridge.org/97811076/95795/excerpt/9781107695795_excerpt.pdf
Sibley, D. (1988). Purification of space. Environment and Planning D: Society and Space. 6(4), 409–421. https://doi.org/10.1068/d060409
Smith, M. K. (2009). Issues in cultural tourism studies (2nd ed.). Routledge.
Spiro, M. E. (1966). Religion: Problems of definition and explanation. In M. Banton (Ed.), Anthropological approaches to the study of religion. (pp. 85–126). Tavistock Publications.
Turner, V. (1967). The forest of symbols: Aspects of Ndembu ritual. Cornell University Press.
Verschuur, X. (2019). The impact of tourism on the livelihood strategies of the Moken ‘Sea Gypsies’: A case study on Koh Phayam, Thailand. [Master’s Thesis Wageningen University & Research]. https://edepot.wur.nl/526916
