อาหารเปอรานากัน: ภูมิปัญญาวัฒนธรรมบนฐานอัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมเมืองสตูล

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาวัฒนธรรมอาหารเปอรานากันในพื้นที่พหุวัฒนธรรมจังหวัดสตูล โดยมุ่งอธิบายว่าอาหารเปอรานากันในพื้นที่พหุวัฒนธรรม จังหวัดสตูล มิได้เป็นเพียงอาหารพื้นถิ่นของกลุ่มชาติพันธุ์ใดชาติพันธุ์หนึ่งเท่านั้น หากแต่เป็น “ทุนทางวัฒนธรรม” ที่สะท้อนการผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมไทย วัฒนธรรมจีน และวัฒนธรรมมลายู ในเมืองสตูล ตลอดจนเป็นกลไกในการสืบทอดอัตลักษณ์และความสัมพันธ์ทางสังคมในพื้นที่พหุวัฒนธรรม จังหวัดสตูล บทความวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ร่วมกับวิธีการวิจัยทางประวัติศาสตร์ (Historical Approach) ใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเอกสาร (Documentary Research) ร่วมกับประวัติศาสตร์บอกเล่า (Oral History) และการลงพื้นที่ภาคสนาม โดยการเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยกระบวนการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จำนวน 10 คน และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Analytical Description) โดยเก็บข้อมูลจนถึงจุดอิ่มตัว เพื่อให้ได้ข้อมูลที่มีความรอบด้านและนำเสนอในรูปแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ภูมิปัญญาอาหารเปอรานากันในพื้นที่พหุวัฒนธรรม จังหวัดสตูล ปรากฏผ่าน 5 มิติสำคัญ ได้แก่ 1) ภูมิปัญญาด้านวัตถุดิบที่ผสมผสานฐานทรัพยากรท้องถิ่น 2) ภูมิปัญญาด้านเทคนิคการปรุงและการถ่ายทอดสูตรอาหารในครัวเรือน 3) ภูมิปัญญาด้านรสชาติกับการผสมผสานวัฒนธรรมจีน มลายู และไทยท้องถิ่นใต้ 4) ภูมิปัญญาด้านประเพณีและพิธีกรรม และ 5) ภูมิปัญญากับการประกอบสร้างอัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมสตูล ร่วมสมัย อาหารเปอรานากันจึงเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ซึ่งอยู่บนฐานอัตลักษณ์พหุวัฒนธรรมเมืองสตูล และหล่อหลอมให้ลูกหลานชาวเปอรานากันภาคภูมิใจในการสืบสานและต่อยอดภูมิปัญญาของบรรพชน