การบริหารจัดการแหล่งประวัติศาสตร์: กรณีศึกษาเมืองเวียงคุก อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย

บทคัดย่อ

            การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์และความเป็นมาของเมืองเวียงคุก 2) เพื่อศึกษาการบริหารจัดการแหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุก โดยการมีส่วนร่วมของภาคีท้องถิ่น และ 3) เพื่อเสนอนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาแหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุก การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากพระสังฆาธิการ นักวิชาการ ผู้นำชุมชน ผู้นำท้องถิ่น และปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน 28 รูป/คน เครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ เอกสารและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาประกอบบริบท

          ผลการวิจัยพบว่า

1. ประวัติศาสตร์และความเป็นมาของเมืองเวียงคุก สามารถมองได้ 2 แนวทาง คือ 1) ตามนิทานตำนานได้ถูกกล่าวถึงในตำนานอุรังคธาตุซึ่งเป็นประวัติพระธาตุพนม 2) ตามหลักฐานทางโบราณคดี บ่งบอกถึงยุคทวารวดี ยุคลพบุรี ยุคล้านช้าง และได้ถูกยุบรวมเมืองพานพร้าว และเมืองปะโค จัดตั้งเป็นเมืองหนองคาย จึงสันนิษฐานได้ว่าแหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุก ในปัจจุบันน่าจะเป็นพื้นที่ตำบลเวียงคุก ตำบลปะโค ตำบลพระธาตุบังพวน อำเภอเมืองหนองคายและตำบลโพนสาอำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย


2. การบริหารจัดการแหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุก มี 2 ส่วน คือ 1) แหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุกอยู่ในเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหลายแห่ง มีทั้งอยู่ในวัดและนอกวัด การดูแลรักษาไม่ทั่วถึง 2) จังหวัดหนองคายและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ไม่มีแผนยุทธศาสตร์ด้านการบริหารจัดการแหล่งประวัติศาสตร์ ภาระการดูแลจึงตกอยู่ที่วัดและชุมชนใกล้เคียง


3. นโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาแหล่งประวัติเมืองเวียงคุก ระดับจังหวัดและระดับท้องถิ่นจะต้องบูรณาการร่วมกัน ดังนี้ 1) ด้านนโยบาย ควรเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในด้านการวางแผนการอนุรักษ์โบราณสถานเมืองเวียงคุก เนื่องจากประชาชนในพื้นที่เป็นส่วนสำคัญที่สุดในการอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งประวัติศาสตร์เมืองเวียงคุก 2) ด้านยุทธศาสตร์ สร้างรูปแบบทางสถาปัตยกรรมให้เกิดรูปแบบศิลปะอย่างชัดเจน และให้มีการประชาสัมพันธ์ในรูปแบบต่าง ๆ