ทฤษฎีความเข้มแข้งกับเศรษฐกิจฐานรากในประเทศไทย: กรอบแนวคิดเชิงมโนทัศน์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

ภวัต พัฒนนิภากร; ภคภณ  อนันต์เศรษฐ์กุล; วรปรัชญ์  คำพงษ์

doi:10.60027/iarj.2026.e293956

ผู้แต่ง

ภวัต พัฒนนิภากร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ https://orcid.org/0009-0007-9997-8808
ภคภณ อนันต์เศรษฐ์กุล มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ https://orcid.org/0009-0005-3209-1298
วรปรัชญ์ คำพงษ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ https://orcid.org/0009-0004-5439-3943

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e293956

คำสำคัญ:

ทฤษฎีความเข้มแข็ง, เศรษฐกิจฐานราก, ความยั่งยืน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: เศรษฐกิจฐานรากมีความสำคัญต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทย แต่ยังเผชิญความท้าทายจากความผันผวนทางเศรษฐกิจ ภัยธรรมชาติ และการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีที่ทำให้ชุมชนมีความเปราะบาง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประยุกต์แนวคิดด้านความเข้มแข็งมาพัฒนากรอบแนวคิดที่ช่วยเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนฐานรากในการรับมือ ฟื้นตัว และปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลง

ระเบียบวิธีวิจัย: การศึกษาครั้งนี้ใช้การศึกษาเอกสารและการสังเคราะห์เชิงแนวคิด โดยวิเคราะห์องค์ประกอบด้านความเข้มแข็งร่วมกับบริบทของเศรษฐกิจฐานรากในประเทศไทย เพื่อพัฒนากรอบแนวคิดที่สอดคล้องกับสภาพจริงของชุมชน

ผลการศึกษา: การสังเคราะห์พบว่า ความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานรากเกิดจากองค์ประกอบหลายด้าน ได้แก่ พลวัตของระบบ ทุนชุมชน ความสามารถในการปรับตัว นวัตกรรม การจัดการความเสี่ยง การมีส่วนร่วม และการบูรณาการเชิงนโยบาย ซึ่งพัฒนาเป็นโมเดล GRDM-7 ที่ประกอบด้วยองค์ประกอบทั้ง 7 ที่ทำงานเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ

สรุปผล: โมเดล GRMD-7 เป็นกรอบแนวคิดที่ช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานรากไทย โดยมุ่งเน้นการใช้ทุนชุมชน การพัฒนาความสามารถในการปรับตัว การสร้างนวัตกรรม การจัดการความเสี่ยง การส่งเสริมการมีส่วนร่วม และการบูรณาการเชิงนโยบาย ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการวางนโยบาย การพัฒนาชุมชน และการบริหารจัดการพื้นที่เพื่อมุ่งสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ธวัชชัย สันติวงษ์. (2564). เศรษฐกิจฐานรากไทยกับความท้าทายใหม่ในยุคดิจิทัล. วารสารเศรษฐศาสตร์การพัฒนา, 16(1), 89–108.

ภาคภูมิ แสงอรุณ. (2564). การสร้างนวัตกรรมชุมชนเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก. กรุงเทพฯ: ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ชุมชน.

วิฑูร สิมะประเสริฐ, ไพรัตน์ ฉิมหาด, พระครูนิติธรรมบัณฑิต (สุริยา คงคาไหว), พระครูวุฒิสาครธรรม (สาคร นุ่นกลับ), และ พระสมุห์ธนภัทร ทิพย์วงษ์. (2568). บทบาทของสถาบันการเงินชุมชนในการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจระดับฐานราก. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(4), 267–281.

สมชัย แสนภูมิ. (2563). ทุนวัฒนธรรมกับการเสริมสร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจชุมชน. เชียงใหม่: สถาบันสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2560). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560–2564). สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2025, จาก http://www.nesdc.go.th

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). รายงานเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติรายไตรมาส. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). สืบค้นเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2025, จาก http://www.nesdc.go.th

สุริยา รัตนกุล. (2562). ทุนทางสังคมกับการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากไทย. วารสารพัฒนาชุมชน, 27(2), 45–63.

เสาวนีย์ ไทยรุ่งโรจน์. (2560). เศรษฐกิจฐานรากกับการพัฒนาอย่างยั่งยืน. วารสารเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ, 9(1), 1–19.

ADB. (2021). Thailand: Supporting post-COVID-19 economic recovery. Asian Development Bank.

Adger, W. N. (2000). Social and ecological resilience: Are they related? Progress in Human Geography, 24(3), 347–364.

Anansethakul, P., Docchan, P., & Wongwatthaphong, K. (2025). Strategies for developing a strong network of grassroots community economy of government organization in Nan Province. International Journal of Sociologies and Anthropologies Science Reviews, 5(3), 765–776.

Anusonphat, N. (2023). Driving community enterprises to create sustainable grassroots economy in Thailand. Asian Political Science Review, 8(1), 17–26.

Chambers, R. (1995). Rural development: Putting the last first. Longman.

Coleman, J. S. (1990). Foundations of social theory. Harvard University Press.

Folke, C. (2006). Resilience: The emergence of a perspective for social-ecological systems analyses. Global Environmental Change, 16(3), 253–267.

Holling, C. S. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecology and Systematics, 4(1), 1–23.

Holling, C. S. (1996). Engineering resilience versus ecological resilience. In P. Schulze (Ed.), Engineering within ecological constraints (pp. 31–44). National Academy Press.

Holling, C. S. (2001). Understanding the complexity of economic, ecological, and social systems. Ecosystems, 4(5), 390–405.

NESDC. (2022). Thailand economic report 2022. NESDC.

Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1–2), 127–150.

OECD. (2023). Social and solidarity economy: Policy guide. Organisation for Economic Co-operation and Development.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.

Putnam, R. D. (1993). Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. Princeton University Press.

UNDP. (2007). Thailand human development report 2007: Sufficiency economy and human development. United Nations Development Programme.

UNDP. (2021). Human development report 2021/2022: Uncertain times, unsettled lives. United Nations Development Programme.

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. United Nations. สืบค้นเมื่อ 14 กันยายน 2025, จาก https://sdgs.un.org/2030agenda

Walker, B., & Salt, D. (2012). Resilience practice: Building capacity to absorb disturbance and maintain function. Island Press.

Walker, B., Holling, C. S., Carpenter, S. R., & Kinzig, A. (2004). Resilience, adaptability and transformability in social-ecological systems. Ecology and Society, 9(2), 5.

World Bank. (2022). Thailand economic monitor: Building back greener. World Bank.