แนวทางการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา  สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4: กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง

ณัฐวดี  วังสินธ์; น้ำเพชร เทศะบำรุง

doi:10.60027/iarj.2026.e292811

ผู้แต่ง

ณัฐวดี วังสินธ์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 https://orcid.org/0009-0004-5533-6326
น้ำเพชร เทศะบำรุง มหาวิทยาลัยรามคำแหง https://orcid.org/0009-0007-2264-7509

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e292811

คำสำคัญ:

การบริหารการจัดการศึกษา, การศึกษาเรียนรวม, โรงเรียนขนาดเล็ก

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ผู้วิจัยได้ศึกษาแนวทางการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4: กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 : กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง และ 2) ศึกษาแนวทางการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 : กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง

ระเบียบวิธีการวิจัย: ประชากรที่ใช้ในการวิจัย คือ คณะกรรมการสถานศึกษา จำนวน 9 คน ครูผู้สอน จำนวน 5 คน และ ผู้ปกครองนักเรียน จำนวน 80 คน รวมทั้งสิ้น จำนวน 94 คน เครื่องมือวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์เชิงกึ่งโครงสร้าง (Semi-structured interview guide) แบบสังเกต (Observation checklist) และการวิเคราะห์เอกสาร (Document analysis) การเก็บข้อมูล บันทึกภาคสนาม (Field notes) รวบรวมเอกสารที่เกี่ยวข้องและจัดเก็บอย่างเป็นระบบ การวิเคราะห์ข้อมูล ใช้วิธีวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Thematic Analysis) ใช้เทคนิค triangulation ระหว่างแหล่งข้อมูลจากการสัมภาษณ์ สังเกต และศึกษาเอกสาร และ member-checking กับผู้ให้ข้อมูลเพื่อยืนยันความถูกต้อง

ผลการวิจัย: 1) ผลการวิจัยสภาพการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวม ในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 : กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง พบว่า โรงเรียนมีความพยายามในการจัดการเรียนรวมในหลายด้าน แต่ยังขาดความครบถ้วนและสม่ำเสมอในระบบปรับหลักสูตร การจัดสื่อสิ่งอำนวยความสะดวก บุคลากรที่มีความรู้และทักษะ การประเมินผลที่เหมาะสม และการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและชุมชน ซึ่งต้องเร่งพัฒนาเพื่อให้การเรียนรวมมีประสิทธิภาพและครอบคลุมทุกมิติอย่างแท้จริง และ 2) ผลการวิจัยแนวทางการบริหารการจัดการศึกษาเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 : กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง พบว่า แนวทางการพัฒนาควรส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ตามหลัก Universal Design for Learning (UDL) เพื่อรองรับความหลากหลายของนักเรียนพิเศษ พร้อมทั้งพัฒนาหลักสูตรพิเศษที่เน้นเสริมสร้างทักษะชีวิตและอาชีพ รวมถึงนวัตกรรมการเรียนรู้ใหม่ ๆ ที่ตอบโจทย์ความต้องการของนักเรียนกลุ่มนี้ โรงเรียนควรจัดสรรงบประมาณสำหรับสนับสนุนการเรียนรู้และจัดหาอุปกรณ์ช่วยเหลืออย่างเพียงพอ นอกจากนี้ ควรส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้สำหรับนักเรียนพิเศษอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งพัฒนาศักยภาพครูโดยเน้นการใช้เทคโนโลยีเพื่อการศึกษาพิเศษอย่างมีประสิทธิภาพ โรงเรียนควรพัฒนาระบบติดตามและประเมินผลนักเรียนพิเศษแบบบูรณาการ รวมถึงสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างโรงเรียนและศูนย์การศึกษาพิเศษเพื่อให้การพัฒนามีความต่อเนื่องและยั่งยืน ควรเพิ่มการอบรมเชิงปฏิบัติการให้กับครูและบุคลากรอย่างสม่ำเสมอ และสนับสนุนการประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการเรียนรวมในสังคมโดยทั่วถึงและกว้างขวางมากขึ้น

สรุปผล: โรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีผู้อำนวยการสถานศึกษามีความพยายามจัดการเรียนรวมในหลายด้าน แต่ยังขาดระบบปรับหลักสูตรรายบุคคล สื่อและสิ่งอำนวยความสะดวก บุคลากรที่มีความรู้ และการประเมินผลที่ครอบคลุม รวมทั้งการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและชุมชนยังไม่เต็มที่ แนวทางพัฒนาควรเน้นการสร้างระบบเรียนรวมที่ยืดหยุ่น พัฒนาบุคลากร สื่อเทคโนโลยี สนับสนุนการประเมินอย่างต่อเนื่อง และเสริมสร้างความร่วมมือกับชุมชนและผู้ปกครองเพื่อความยั่งยืนของการศึกษาเรียนรวม

เอกสารอ้างอิง

กิจสุพัฒ บังวรรณ. (2566). การพัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรวมด้วยกิจกรรมเสริมหลักสูตร: ห้องเรียนเสมอภาคเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะพลเมืองเข้มแข็งสำหรับนักเรียนประถมศึกษาตอนปลาย (การค้นคว้าอิสระปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาสังคมศึกษา). มหาวิทยาลัยนเรศวร.

ขวัญวรา พิชญชานันท์, & ทวี วาจาสัตย์. (2564). รูปแบบการบริหารงานที่มีคุณภาพและมีประสิทธิผลของโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยปทุมธานี, 13(1), 317–382.

จริยา ตรุษฎี. (2562). แนวทางการจัดการเรียนร่วมสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษในโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 2 (วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาบริหารการศึกษา). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี.

นภาพักตร์ วงศ์มณีนิล. (2567). อริยสัจ 4 กับการบริหารการศึกษาแบบเรียนรวม. วารสารวิจัยนวัตกรรมการศึกษาและเทคโนโลยี, 2(2), 21–31.

นัฐวุฒิ กุศลคุ้ม. (2565). ข้อเสนอแนะเพื่อการบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 1. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 9(1), 138–150.

ภาวิณี เทมียโก. (2563). การพัฒนาแนวทางการจัดการศึกษาเรียนรวมสำหรับสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 1 (ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารและพัฒนาการศึกษา). มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

รติญา สอนวิเศษ, พูนชัย ยาวิราช, & สมเกียรติ ตุ่นแก้ว. (2568). กลยุทธ์การบริหารจัดการสถานศึกษาเพื่อยกระดับคุณภาพการจัดการศึกษาแบบเรียนรวมของโรงเรียนเม็งรายมหาราชวิทยาคม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงราย. วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย (สพบท.), 7(1), 34–49.

รัฐนีรนุช นามแก้ว. (2564). การศึกษาสภาพการบริหารโรงเรียนมัธยมศึกษาตามแนวคิดการศึกษาแบบเรียนรวมและการเรียนรู้ทางสังคม-อารมณ์สำหรับนักเรียนที่มีความต้องการพิเศษ. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น, 18(1), 490–497.

รัฐภูมิ คะเลรัมย์, สมบูรณ์ ตันยะ, & สงวนพงศ์ ชวนชม. (2566). รูปแบบการพัฒนาสมรรถนะครูโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในเขตตรวจราชการที่ 13. Academic Journal of Buriram Rajabhat University, 15(2), 1–17.

โรงเรียนบ้านน้ำเที่ยง. (2567). รายงานโครงการวิจัยการคัดเลือกแต่งตั้งผู้บริหารสถานศึกษาโดยวิธีพิเศษ. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4.

วัชรพงศ์ สุริยศ. (2565). การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการบริหารโรงเรียนขนาดเล็กที่ถูกควบรวมในสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุตรดิตถ์ เขต 1. Journal of Modern Learning Development, 6(12), 382–406.

วิชัย ลาธิ, & สุธรรม ธรรมทัศนานนท์. (2564). การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนขนาดเล็กที่สามารถดำรงอยู่ได้ด้วยตนเอง เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา กลุ่มจังหวัดร้อยแก่นสารสินธุ์. Journal of Roi Kaensarn Academi, 6(12), 85–100.

ศิริมงคล ทนทอง. (2566). แนวทางการบริหารจัดการศึกษาแบบเรียนรวมในโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครราชสีมา เขต 3: กรณีศึกษาโรงเรียนวังวารีวนราษฎร์วัฒนา. Education Journal of Nakhonratchasima College, 2(2), 96–110.

ศุนิสา ทดลา. (2566). โรงเรียนขนาดเล็ก: ปัญหาหรือโอกาสของการจัดการศึกษา. ครุศาสตร์สาร, 5(6), 43–55.

สมฤดี พละวุฑิโฒทัย. (2566). การบริหารจัดการการศึกษาพิเศษในโรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 7(4), 1253–1269.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). แนวทางการจัดการศึกษาเรียนรวมสำหรับสถานศึกษา. กลุ่มส่งเสริมการจัดการศึกษาในศูนย์การศึกษาพิเศษและเรียนร่วม สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. บริษัท พริกหวาน กราฟฟิก จำกัด.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2545). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2550). รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2556). พระราชบัญญัติการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ พ.ศ. 2551 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

สุนิสา ทดลา. (2566). การบริหารจัดการศึกษาสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษในโรงเรียนเรียนรวม. วารสารการบริหารและพัฒนาการศึกษา, 45(1), 120–135.

สุรเดช โสมาบุตร, & พัฒนานุสรณ์ สถาพรวงศ์. (2560). แนวทางการพัฒนาคุณภาพโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 4. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 36(6), 28–41.

เสริมทรัพย์ วรปัญญา, & อภิสรรค์ ภาชนะวรรณ. (2565). การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาแบบเรียนรวมสำหรับโรงเรียนประถมศึกษาในประเทศไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(5), 11–24.

เสริมทรัพย์ วรปัญญา, & อภิสรรค์ ภาชนะวรรณ. (2568). มุมมองที่เปลี่ยนไปจากยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลง: การศึกษาแบบเรียนรวมในประเทศไทย. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์, 15(1), 239–254.

หยกแก้ว กมลวรเดช, วจี ปัญญาใส, พิมผกา ธรรมสิทธิ์, & ชัชภูมิ สีชมภู. (2565). การพัฒนาโรงเรียนขนาดเล็กทั้งระบบอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านห้วยฉลอง อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารการบริหารและสังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 5(6), 47–54.

อรัญญา แสนสีแก้ว, และคณะ. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลในการจัดการศึกษาแบบเรียนรวมของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 18(1), 151–166.

อรัญญา แสนสีแก้ว, วัลนิกา ฉลากบาง, & พรเทพ เสถียรนพเก้า. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลในการจัดการศึกษาแบบเรียนรวมของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 18(1), 151–166.

อัครนัย ขวัญอยู่. (2558). แนวทางการแก้ไขปัญหาโรงเรียนขนาดเล็ก. สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ).

อัครวิชช์ เชิญทอง, ทินกร ชอัมพงษ์, & สาธร ทรัพย์รวงทอง. (2564). การศึกษาปัญหาการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 3. วารสารคณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์, 4(3), 1–12.

อัครวิชช์ เชิญทอง, และคณะ. (2564). การศึกษาปัญหาการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 3. คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์, 4(3), 1–12.

อุทุมพร สมศรี. (2560). การบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศของโรงเรียนระดับประถมศึกษาในอำเภอละอุ่น จังหวัดระนอง. ใน เอกสารประกอบการประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัยระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 8 (หน้า 3126–3133). มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.

UNESCO. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. UNESCO.