แนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้นำนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1

โชติกา  โชรัมย์; เรืองอุไร  เศษสูงเนิน; สุพรรณี  สมานญาติ

doi:10.60027/iarj.2025.286382

ผู้แต่ง

โชติกา โชรัมย์ วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาด้านการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม https://orcid.org/0009-0003-1112-9125
เรืองอุไร เศษสูงเนิน วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาด้านการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม https://orcid.org/0009-0000-7956-6266
สุพรรณี สมานญาติ วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาด้านการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม https://orcid.org/0009-0007-6105-9363

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.286382

คำสำคัญ:

ความต้องการจำเป็น, แนวทางการพัฒนา, คุณลักษณะผู้นำนวัตกรรม, ผู้บริหาร

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ในยุคที่การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและสังคมเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ผู้นำนวัตกรรมมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนองค์กรการศึกษาให้สามารถปรับตัวและเติบโตได้อย่างยั่งยืน งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาความต้องการจำเป็นและแนวทางพัฒนาคุณลักษณะของผู้นำนวัตกรรมในกลุ่มผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยใช้วิธีแบบผสม (Mixed-Methods) ประกอบด้วย (1) การวิจัยเชิงปริมาณ โดยเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 110 คน ซึ่งเป็นผู้อำนวยการและรองผู้อำนวยการโรงเรียน ผ่านแบบสอบถามออนไลน์ที่วิเคราะห์ตามตารางของ Krejcie & Morgan (1970) และ (2) การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่านที่คัดเลือกแบบเจาะจง เพื่อวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้นำนวัตกรรมผลการวิจัย: คุณลักษณะของผู้นำนวัตกรรมในปัจจุบันอยู่ในระดับปานกลาง แต่เมื่อพิจารณาสภาพที่พึงประสงค์ พบว่าอยู่ในระดับสูงมาก สะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างที่ต้องได้รับการพัฒนา โดยลำดับความต้องการจำเป็นสูงสุดคือ ทักษะความคิดสร้างสรรค์ของผู้นำ รองลงมาคือ การสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อการพัฒนา การมีส่วนร่วมของผู้นำ และการมีวิสัยทัศน์ เพื่อยกระดับคุณลักษณะของผู้นำนวัตกรรมให้สอดคล้องกับความต้องการที่แท้จริง งานวิจัยจึงนำเสนอแนวทางการพัฒนาใน 4 ด้านหลัก ด้านแรกคือ การมีวิสัยทัศน์ของผู้นำ ซึ่งควรได้รับการสนับสนุนผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลหลายมิติ พร้อมทั้งส่งเสริมกระบวนการตัดสินใจที่เปิดโอกาสให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม ด้านที่สอง การมีส่วนร่วมของผู้นำ เน้นการสร้างโครงสร้างบริหารที่เอื้อต่อการแลกเปลี่ยนความรู้ ผ่านชุมชนแห่งการเรียนรู้ (PLC) ที่ช่วยกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ ทักษะความคิดสร้างสรรค์ ของผู้นำเป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องได้รับการส่งเสริม โดยควรมีการจัดสรรทรัพยากรและบรรยากาศที่สนับสนุนให้เกิดการคิดนอกกรอบ และกระตุ้นให้เกิดการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมในการบริหารจัดการ และสุดท้าย การสร้างบรรยากาศในองค์กร ควรมุ่งเน้นให้เกิดวัฒนธรรมการทำงานที่เปิดกว้าง สนับสนุนการลองผิดลองถูกเพื่อการเรียนรู้ และเชิดชูบุคลากรที่มีความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนานวัตกรรมอย่างยั่งยืนในองค์กรการศึกษา

สรุปผล: ผลการวิจัยชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการพัฒนาคุณลักษณะผู้นำนวัตกรรม โดยเน้นการส่งเสริมทักษะความคิดสร้างสรรค์และการสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนา ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กุลชลี จงเจริญ. (2562). หน่วยที่ 12 ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา, 3(2), 65-89.

ญาสุมินทร์ คุณบุราณ, พรเทพ เสถียรนพเก้า และ เอกลักษณ์ เพียสา. (2564). การศึกษาองค์ประกอบภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครพนม. รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษาแห่งชาติ ครั้งที่ 53, 261-272. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.

ฐิตินันท์ นันทะศรี, วาโร เพ็งสวัสดิ์, วัลนิกา ฉลากบาง, & พรเทพ เสถียรนพเก้า. (2562). การพัฒนาตัวบ่งชี้ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิชาการและวิจัยสังคมศาสตร์, 14(3), 93-105.

ณิชดาพร หวานสนิท, & พรรณี ผุดเกตุ. (2565). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21 ตามความคิดเห็นของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสงขลา สตูล. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(2), 127-141.

ณิรดา เวชญาลักษณ์. (2564). ภาวะผู้นำ: แนวคิด ทฤษฎี เพื่อการประยุกต์ใช้ทางการศึกษา. เชียงใหม่: วนิดาการพิมพ์.

ตฤณเศรษฐ์ รัตนรังสฤษฏ์. (2562). ความต้องการจำเป็นของการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรม ของผู้บริหารโรงเรียนในเครือเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ. วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 10 (2), 224-237.

นพรัตน์ มูลศรีแก้ว. (2563). การพัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารโรงเรียนมัธยมศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม).

นันธวัช นุนารถ. (2563). การจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมกับการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็ก: โอกาสและความเสมอภาคในยุคไทยแลนด์ 4.0. บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, 8(1), 289-300.

เนาวรัตน์ เยาวนาถ. (2562). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2. การศึกษาค้นคว้าอิสระปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

บุญช่วย ศิริเกษ พระครูปลัดจักรพล สิริธโร และ พิมพ์อร สดเอี่ยม. (2567). แนวทางการพัฒนาผู้บริหารสถานศึกษามืออาชีพในศตวรรษที่ 21 ของโรงเรียนมัธยมศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิชาการจินตาสิทธิ์, 2(2), 93-106.

ปนัดดา บุญโสภณ, ธนาศักดิ์ ศิริปุณยนันท์, & วีระพงษ์ เทียมวงษ์. (2567). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นําเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสํานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 3. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 14(2), 65–80. สืบค้น จาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/neuarj/article/view/270760

ปริวัฒน์ ยืนยิ่ง. (2563). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาวิทยาลัยเทคนิคอุบลราชธานี. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 4(3), 330–344. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jeir/article/view/247458

ปวีณา กันถิน. (2560). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนประชารัฐ เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 5. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ปาริฉัตร นวนทอง, & ตรัยภูมินทร์ ตรีตรีศวร. (2565). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพัทลุง เขต 2. การประชุมหาดใหญ่วิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 13, 1438-1439.

แพรวพรรณ เปรมลาภ. (2565). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครสวรรค์ เขต 2. การค้นคว้าอิสระปริญญาการบริหารการศึกษา, มหาวิทยาลัยนเรศวร; มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

ราชกิจจานุเบกษา. (2562). พระราชบัญญัติพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา, 136(ตอนที่ 56 ก).

วิทยา วาโย. (2565). การศึกษาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาในเขตพื้นที่การศึกษาภาคตะวันออก. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 33(2), 78-92.

สมพงษ์ เชือกพรม. (2564). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมที่ส่งผลต่อการเป็นองค์การสมรรถนะสูงของโรงเรียน สังกัดสำนักการศึกษาเมืองพัทยา จังหวัดชลบุรี. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์

สมพงษ์ เชือกพรม. (2565). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมที่ส่งผลต่อการเป็นองค์การสมรรถนะสูงของโรงเรียนสังกัดสำนักการศึกษาเมืองพัทยา จังหวัดชลบุรี. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร. 19(86), 132-139.

สมหมาย อ่ำดอนกลอย. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำกับการขับเคลื่อนการปฏิรูปการศึกษาของผู้บริหารสถานศึกษาในภาคตะวันออก. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร, 12(1), 184-198.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1. (2567). ข้อมูลบุคลากรสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1. สระแก้ว: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระแก้ว เขต 1.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่สิบสาม พ.ศ. 2566 - 2570. สืบค้นจาก https://www.nesdc.go.th/ewt_news.php?nid=13651

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. (2552). แนวทางการบริหารจัดการหลักสูตรตามหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

สุกัญญา แช่มช้อย. (2560). การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิตอล. พิษณุโลก: พิษณุโลกดอทคอม.

สุธรรม ธรรมทัศนานนท์. (2564). การพัฒนาภาวะผู้นำการศึกษาในยุค Thailand 4.0. มหาสารคาม: ตักสิลาการพิมพ์.

ฮะฟีซุดดีน เจะมุ, & วรลักษณ์ ชูกำเนิด. (2564). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารอาชีวศึกษาจังหวัดปัตตานี. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา, 3(2), 65-89.

Amabile, T.M. (1996). Creativity and Innovation in Organizations. Harvard Business School Background. https://doi.org/10.4324/9780429501234

Fullan, M. (2014). The principal: Maximizing impact. San Francisco: Jossey-Bass

Fullan, M. (2020). Leading in a culture of change (2nd ed.). Jossey-Bass.

Hallinger, P., & Heck, R. H. (2011). Conceptual and methodological issues in studying school leadership effects as a reciprocal process. School Effectiveness and School Improvement, 22(2), 149–173. https://doi.org/10.1080/09243453.2011.565777

Hallinger, P., & Huber, S. (2012). School leadership that makes a difference: International perspectives. School Effectiveness and School Improvement, 23(4), 1-9.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610.

Nebieridze, K. (2023). Innovative school leadership aspects. Journal of Legal Studies, 31(45). Retrieved from https://shorturl.asia/mLG9z.

Smith, G., & Johnson, D. (2020). Behavioral Theories of Leadership: An Overview. Journal of Leadership Studies, 14, 40-58.

Ubaidillah, M. (2018). Innovation leadership in improving the quality of education. International Journal of Mechanical Engineering and Technology, 9(7), 1288-1299.