กระบวนการสร้างสรรค์ลายดนตรีพื้นบ้านอีสานของวิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์: ลายข้าวต้องลม

บทคัดย่อ

              งานวิจัยเรื่อง “กระบวนการสร้างสรรค์ลายดนตรีพื้นบ้านอีสานของวิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์: ลายข้าวต้องลม” เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยด้านดนตรีวิทยา เป็นการศึกษาข้อมูลจากงานภาคสนาม และศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติลายดนตรีพื้นบ้านอีสานของวิทยาลัยนาฏศิลป์กาฬสินธุ์ ลายข้าวต้องลม และ 2) เพื่อศึกษางานประพันธ์และวิเคราะห์ลายดนตรีพื้นบ้านของวิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์ ลายข้าวต้องลม

              ผลการวิจัยพบว่า ประวัติลายข้าวต้องลม ประพันธ์โดย อาจารย์ทูลทองใจ ซึ่งรัมย์ มีทั้งหมด 2 ท่อน มีอัตราจังหวะช้าและเร็ว เป็นลายที่ใช้บรรเลงและนำไปเรียบเรียงเพื่อใช้ประกอบการแสดง เป็นลายที่นำแนวคิดการประพันธ์และเค้าโครงของลายมาจากลายโปงลาง ใช้แนวคิดในการประพันธ์ตามจิตนาการของผู้ประพันธ์ เป็นลักษณะการพรรณนาในความพริ้วไหวของธรรมชาติตามท้องทุ่งนา เป็นลักษณะของลมที่พัดใบข้าวเขียวชอุ่มไปเป็นคลื่นและมีลมหนาวชวนสร้างบรรยากาศ มองเห็นใบข้าวปลิวแบบช้า ๆ ไปหาช่วงที่ลมแรง ทำให้ใบข้าวปลิวไสวเร็วขึ้น จึงเกิดเป็นแนวทำนอง 2 ท่อน คือ ช้าและเร็ว เป็นการมองเห็นธรรมชาติในรอบตัวแล้วเกิดจินตนาการทางดนตรีที่สอดคล้องกับวิถีของธรรมชาติ ทำให้เกิดเป็นทำนองลายข้าวต้องลม

              ผลการวิเคราะห์ลายข้าวต้องลม พบว่ามีโครงสร้างแบบสองตอน คือ ท่อน A, B ได้แก่ ได้แก่ ท่อน A พบว่ามีทั้งหมด
6 ประโยคเพลง และท่อน B พบว่ามีทั้งหมด 6 ประโยคเพลง พบการใช้โมทีฟ (Motif) มีการใช้ประโยคถาม-ตอบ ใช้การพัฒนาทำนองแบบห้วงลำดับทำนอง (Sequence) พบการพัฒนาทำนองแบบการทำส่วนขยายของโมทีฟ (Extension) พบการพัฒนาทำนองแบบการทำซ้ำทำนอง (Repetition) พบการพัฒนาทำนองแบบการซ้ำตัวเอง (State Itself) พบสำนวนการจบเพลงพื้นบ้านอีสาน มีการใช้บันไดเสียง Pentatonic Scale ประกอบด้วยโน้ต A C D E G และ บันไดเสียง Hexatonic Scale
มีการใช้ลักษณะและรูปร่างของทำนองแบบค่อย ๆ เคลื่อนขึ้น แบบค่อย ๆ เคลื่อนลง และแบบสลับฟันปลา ชุดทางเดินคอร์ด (Chord progression) ประกอบด้วย i - III - iv - i เป็นการจบแบบเพอร์เฟคคาเดนซ์ (perfect cadence)