ภาวะผู้นำเชิงบริการของผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน : การศึกษาเพื่อสร้างทฤษฎีฐานราก

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและนำเสนอภาวะผู้นำเชิงบริการของผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ในด้านลักษณะภาวะผู้นำ เงื่อนไขเชิงสาเหตุ การปฏิบัติและปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำ และผลสืบเนื่องที่เกิดขึ้นจากภาวะผู้นำ ผู้ให้ข้อมูล คือ ผู้บริหาร ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และผู้นำชุมชน พื้นที่เป้าหมาย คือ สถานศึกษาที่ผู้บริหารมีภาวะผู้นำเชิงบริการชัดเจน ได้มาโดยเทคนิคสโนว์บอล เก็บข้อมูลโดยการวิเคราะห์เอกสาร สัมภาษณ์เชิงลึก สังเกตการมีส่วนร่วม สนทนากลุ่มย่อย และบันทึกข้อมูลเชิงบรรยาย วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาอย่างเป็นระบบด้วยการจัดหมวดหมู่ ตีความหมาย จัดเรียง จำแนก และจัดกลุ่มเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1. ลักษณะภาวะผู้นำเชิงบริการ ประกอบด้วย ความหมาย คือ “ช่วยเหลือให้บริการ มีคุณธรรมจริยธรรม เป็นกัลยาณมิตร เสียสละ มีจิตอาสา” และองค์ประกอบ คือ“มีวิสัยทัศน์ เร่งรัดพัฒนา จิตสาธารณะและบริการ ประสานใจเป็นหนึ่ง พึงระวังเฝ้าปกป้องและรักษา รู้คุณค่าสื่อและเทคโนโลยี” 2. เงื่อนไขเชิงสาเหตุ ประกอบด้วย เอกัตบุคคล คือ “เป็นผู้บริหารที่มีภาวะผู้นำเชิงบริการ” อัตลักษณ์ คือ “น้อมนำศาสตร์พระราชา พัฒนาทีมงาน มุ่งมั่นบริการ ประสานใจสร้างชุมชน พัฒนาคนคุณภาพสู่ความเป็นเลิศ” 3. การปฏิบัติภาวะผู้นำเชิงบริการ ประกอบด้วย กำหนดวิสัยทัศน์ พัฒนากลยุทธ์ เร่งรุดปฏิบัติงาน ประสานสัมพันธ์ มุ่งมั่นสร้างเครือข่าย กระจายการประเมิน” 4. ปัจจัยส่งผลต่อภาวะผู้นำเชิงบริการ ประกอบด้วย ปัจจัยเชิงบวก ได้แก่ คุณลักษณะผู้บริหาร กระบวนการบริหาร ทีมงานคุณภาพ สถานศึกษาเป็นเลิศ ปัจจัยเชิงลบ ได้แก่ ทีมงานอ่อนแอ งบประมาณไม่เพียงพอ และนโยบายไม่ชัดเจน 5. ผลสืบเนื่องจากปฏิบัติภาวะผู้นำเชิงบริการ ได้แก่ 1) ผู้บริหารภูมิใจ มีชื่อเสียง ผู้บริหารมืออาชีพ 2) นักเรียน มีผลสัมฤทธิ์ดี มีทักษะชีวิต รู้เท่าทันสื่อ 3) การรับรู้ของสังคม สถานศึกษามีคุณภาพตามนโยบาย ผู้ปกครองและชุมชนยอมรับและภาคภูมิใจ