พระพุทธเจ้าในวิธีคิดแบบชาวบ้านท้องถิ่นอีสาน

บทคัดย่อ

ในการศึกษาครั้งนี้ ผู้เขียนได้ศึกษาวิธีคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าในมุมมองหรือมโนทัศน์แบบชาวบ้านท้องถิ่นอีสาน
โดยใช้ข้อมูลจากวรรณกรรมท้องถิ่นอีสานที่เป็นวรรณกรรมลายลักษณ์และวรรณกรรมมุขปาฐะซึ่งมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับ
พระพุทธเจ้าโดยตรง เช่น นิทานปรัมปรา ตำนานพระธาตุ ตานานพระบาท เป็นต้น ตลอดถึงข้อมูลทางวิถีวัฒนธรรมท้องถิ่น
เพื่อเป็นข้อมูลในการวิเคราะห์ เพื่อให้ทราบถึงวิธีคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าในมุมมองของชาวบ้านผ่านวรรณกรรมท้องถิ่นอีสาน
จากการศึกษาพบว่า พระพุทธเจ้าในวิธีคิดชาวอีสาน เรียกว่า “พระพุทธเจ้าแบบชาวบ้าน” มีลักษณะที่แตกต่างจากพระพุทธเจ้า
ในคัมภีร์กระแสหลัก กล่าวคือ วิธีคิดเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าแบบชาวบ้าน พระองค์ไม่ใช่บุคคลที่อยู่ห่างไกลจากความรู้สึกของ
ชาวบ้าน หรือไม่ใช่บุคคลอื่น (ผู้คนในชมพูทวีป) แต่พระองค์จะมีความชิดใกล้กับชาวบ้าน ใช้ชีวิตแบบชาวบ้าน และมีปฏิสัมพันธ์
กับความเชื่อดั้งเดิมที่ชาวบ้านเชื่อถือมาก่อนที่พระพุทธศาสนาจะเผยแพร่เข้ามาได้อย่างลงตัว ในการศึกษาครั้งนี้ ผู้เขียนได้ทำ
การศึกษาวิธีคิดที่เป็นโลกทัศน์อีสาน ปฏิสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธเจ้ากับความเชื่อดั้งเดิม และพฤติกรรมสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้า
เพื่อให้เกิดความเข้าใจในวิธีคิดของชาวอีสานเกี่ยวกับพระพุทธเจ้า ในประเด็นโลกทัศน์อีสาน พบว่า ชาวอีสานมีโลกทัศน์
เกี่ยวกับความเชื่อแบบดั้งเดิม (ผี นาค แถน) ก่อนที่พระพุทธศาสนาจะเข้ามา เมื่อพระพุทธศาสนาเผยแพร่เข้ามาได้มีการ
ผสมผสานระหว่างความเชื่อดั้งเดิมกับพระพุทธศาสนา ดังนั้นพระพุทธเจ้าจึงมีปฏิสัมพันธ์กับความเชื่อแบบดั้งเดิมได้อย่างลงตัว
สาหรับประเด็นพฤติกรรมสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้าแบบท้องถิ่นอีสาน พบว่า ตัวละครพระพุทธเจ้ามีพฤติกรรมสัญลักษณ์
หลายลักษณะ ได้แก่ การแสดงอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ การประทับรอยพระพุทธบาท การพยากรณ์ และสัญลักษณ์ของความ
อุดมสมบูรณ์ วิธีคิดเกี่ยวกับพฤติกรรมสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้าได้สะท้อนให้ถึงความศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา และเป็นการ
สร้างความชอบธรรมในบริบทวิถีวัฒนธรรมท้องถิ่นอีสานที่อยู่ภายใต้กรอบแนวคิดของพระพุทธศาสนา ซึ่งมีพลังอำนาจอำนาจ
เหนือกว่าอำนาจของความเชื่อดั้งเดิม โดยได้มีการประกอบสร้างเรื่องราวของพระพุทธเจ้าให้มีกลิ่นอายของความศักดิ์สิทธิ์
ในพื้นที่ท้องถิ่นอีสานได้อย่างน่าสนใจ