ความเข้าใจเกี่ยวกับการวินิจฉัยปัญหาอนามัยชุมชน ของนักศึกษาหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การประเมินสถานการณ์สุขภาพชุมชนเป็นกระบวนการสำคัญที่ทำให้เห็นโครงสร้างปัญหาที่แท้จริงและตอบสนองต่อความต้องการของชุมชนผ่านการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม
ซึ่งนำไปสู่การวิเคราะห์สาเหตุและแผนงานโครงการที่ยั่งยืน การวินิจฉัยปัญหาอนามัยชุมชนถือเป็นรากฐานสำคัญในการเข้าใจบริบททั้งด้านประชากร เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อระบุปัญหาสุขภาพอย่างถูกต้องและตรงประเด็น การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเข้าใจเกี่ยวกับการวินิจฉัยปัญหาอนามัยชุมชนของนักศึกษาหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาสาธารณสุขศาสตร์ เพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการวางแผนพัฒนาการจัดการเรียนการสอนและสมรรถนะของนักศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้ใช้รูปแบบการศึกษาแบบผสานวิธี (Mixed methods research design) กลุ่มเป้าหมายคือนักศึกษาชั้นปีที่ 4 คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ที่ลงทะเบียนเรียนรายวิชาการพัฒนาอนามัยชุมชน ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2568 จำนวน 115 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบทดสอบเรื่องการวินิจฉัยปัญหาอนามัยชุมชน ประกอบด้วยข้อสอบจำนวน 24 ข้อ จำแนกเป็นข้อสอบปรนัย 20 ข้อ และอัตนัย 4 ข้อ แนวทางของข้อสอบใช้สถานการณ์สมมติเพื่อเชื่อมโยงปัญหาและสถาณการณ์ต่าง ๆ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) จากการเขียนตอบของนักศึกษา

ผลการวิจัย: พบว่านักศึกษามีคะแนนเฉลี่ยโดยรวม 38.52 จาก 70 คะแนน (SD = 12.56) เมื่อพิจารณาตามเกณฑ์ผ่านร้อยละ 60 พบว่ามีนักศึกษาเพียงร้อยละ 48.70 ที่ผ่านเกณฑ์โดยรวม ทั้งนี้คะแนนเฉลี่ยอัตนัย (28.49) มีสัดส่วนผู้ผ่านเกณฑ์ (ร้อยละ 54.78) สูงกว่าคะแนนปรนัย จากการวิเคราะห์เชิงลึกพบว่า นักศึกษาส่วนใหญ่สามารถอธิบายขั้นตอนการวินิจฉัยชุมชนได้ แต่ยังมีข้อจำกัดในการจำแนกปัญหาเชิงผลลัพธ์และปัจจัยเสี่ยง การให้คะแนนเพื่อจัดลำดับความสำคัญของปัญหาบางส่วนยังไม่เหมาะสม รวมถึงความผิดพลาดในการใช้ลูกศรแสดงความสัมพันธ์เชิงเหตุผลใน Web of Causation ซึ่งสะท้อนว่านักศึกษาบางกลุ่มยังขาดความเข้าใจเชิงระบบ

สรุปผล: ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่านักศึกษายังมีความเข้าใจในขั้นตอนกระบวนการวินิจฉัยชุมชนไม่สมบูรณ์ในบางประเด็น โดยเฉพาะทักษะการวิเคราะห์ความเชื่อมโยงของปัจจัยกำหนดสุขภาพและการจัดลำดับความสำคัญของปัญหา ข้อมูลที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้เป็นประโยชน์ต่อการออกแบบการจัดการเรียนการสอนในอนาคต เพื่อมุ่งเน้นการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์เชิงเหตุและผลและการประยุกต์ใช้ทฤษฎี
สู่การปฏิบัติงานในพื้นที่จริงอย่างมีประสิทธิภาพ