ความสามารถผู้นำชุมชนในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วมลุ่มแม่น้ำชี จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศส่งผลให้เกิดภัยพิบัติน้ำท่วม โดยเฉพาะพื้นที่ ที่เกิดขึ้นในลุ่มแม่น้ำชี จังหวัดมหาสารคาม โดยความสามารถผู้นำชุมชนในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วม ในครั้งนี้ การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาปัญหาและวิธีการแก้ไขปัญหาการรับมือกับภัยพิบัติ เมื่อปี 2564 ในชุมชนบริเวณลุ่มแม่น้ำชี (2) ศึกษาระดับการเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วม และ (3) หาแนวทางความร่วมมือกับผู้นำชุมชนในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วมลุ่มแม่น้ำชี จังหวัดมหาสารคาม

ระเบียบวิธีการวิจัย: (1) เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้เครื่องมือแบบสัมภาษณ์เชิงลึก จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 30 คน ได้แก่ ผู้นำชุมชน ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบ นำเสนอข้อมูลโดยการสังเคราะห์ ตีความ และวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา (2) เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ใช้เครื่องมือแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่าง 400 คน ซึ่งได้มาด้วยการสุ่ม โดยไม่ใช้หลักความน่าจะเป็น เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลใช้แบบสอบถามที่มีลักษณะเป็นคำถามปลายปิด และปลายเปิด ค่าดัชนีความสอดคล้อง มีค่าเท่ากับ 0.67-1.00 และค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามมีค่าเท่ากับ 0.941 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณณา การแจกแจงความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัย: ปัญหาและวิธีการแก้ไขปัญหาในการรับมือภัยพิบัติ พบว่า ชุมชนมีปัญหาในการรับมือ คือ (1) ปัญหา ด้านโครงสร้างพื้นฐานและทรัพยากร (2) ปัญหาด้านการแจ้งเตือนภัยและการอพยพ (3) ปัญหาด้านการบริหาร จัดการและการประสานงาน และ (4) ผลกระทบด้านเศรษฐกิจและสังคม คุณภาพในการใช้ชีวิต (2) ระดับการเตรีม ความพร้อมในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วม พบว่า โดยรวมอยู่ในระดับมาก ( = 3.85) โดยจุดแข็งของชุมชน คือ มีอุปกรณ์รับมือภัยพิบัติเพียงพอและการจัดทำแผนการช่วยเหลือ เมื่อพิจารณารายด้าน ด้านอุปกรณ์ รับมือภัยพิบัติในชุมชน ( = 3.89) ด้านการทำแผนและกระบวนการช่วยเหลือของชุมชน ( = 3.87) ด้านประชากร ในชุมชนหนาแน่น ( = 3.86) มีค่าสูงที่สุดตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่พบได้แก่ ระบบแจ้งเตือนภัยที่ยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอและการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังมีข้อจำกัด และ (3) หาแนวทางความร่วมมือกับผู้นำชุมชนในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วมของชุมชน ได้เสนอแนวทางพัฒนา ได้แก่ การปรับปรุงระบบแจ้งเตือนภัยโดยใช้เทคโนโลยีมาใช้ การฝึกอบรมผู้นำชุมชนให้มีทักษะขั้นสูงในการรับมือภัยพิบัติ และการส่งเสริมเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และชุมชน เพื่อให้สามารถบริหารจัดการ ภัยพิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และลดผลกระทบต่อประชาชนในระยะยาว

สรุปผล: การบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วมลุ่มแม่น้ำชีจังหวัดมหาสารคาม ผู้นำได้พบสภาพของปัญหาและวิธีการแก้ไขปัญหาในการรับมือภัยพิบัติ พบว่า ชุมชนมีปัญหาในการรับมือ ด้านโครงสร้างพื้นฐานและทรัพยากร ปัญหาด้านการแจ้งเตือนภัยและการอพยพ ปัญหาด้านการบริหารจัดการและการประสานงาน และผลกระทบด้านเศรษฐกิจและสังคม คุณภาพในการใช้ชีวิต ส่วนระดับการเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วม พบว่า อยู่ในระดับมาก และแนวทางความร่วมมือกับผู้นำชุมชนในการบริหารจัดการรับมือภัยพิบัติน้ำท่วม พบว่า การปรับปรุงระบบแจ้งเตือนภัยโดยใช้เทคโนโลยีมาใช้ การฝึกอบรมผู้นำชุมชนให้มีทักษะขั้นสูงในการรับมือภัยพิบัติ และการส่งเสริมเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และชุมชน เพื่อลดผลกระทบต่อประชาชนในระยะยาว