บทวิเคราะห์ : ภาษาศาสตร์ที่พระพุทธเจ้าแสดงในภาษาธรรม

บทคัดย่อ

บทความนี้มีความประสงค์เพื่อสะท้อนการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระพุทธเจ้าในพระไตรปิฎกผ่านภาษาศาสตร์ 2 รูปแบบ คือ เนยยัตถะและนีตัตถะ พระพุทธเจ้าทรงใช้ภาษาที่ไม่ยึดติดหรือยกย่องภาษาใดภาษาหนึ่งเป็นสื่อกลาง แต่พระองค์กลับใช้ภาษาท้องถิ่นนั้น ๆ เป็นสื่อ เช่น ภาษามคธ ภาษาบาลี และภาษาสันสกฤต เป็นต้น ผ่านภาษาธรรมเทศนา 4 วิธี คือ สันทัสสนา สมาทปนา สมุตเตชนา และสัมปหังสนา บนพื้นฐานแห่งบริบทของการตอบปัญหา 4 ด้าน คือ เอกังสพยากรณีปัญหา ปฏิปุจฉาพยากรณีปัญหา วิภัชชพยากรณีปัญหา และฐปนียปัญหา ดังนั้น ภาษาศาสตร์จึงเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังในการศึกษาพระพุทธศาสนาซึ่งช่วยให้เราเข้าใจพระคัมภีร์ การตีความประวัติศาสตร์ ศาสนาเปรียบเทียบ การศึกษาพุทธปรัชญาและสื่อสารพระพุทธศาสนาได้อย่างมีประสิทธิภาพและเข้าถึงแก่นแท้แห่งสารัตถธรรมจากร่องรอยแห่งประวัติศาสตร์จนถึงปัจจุบัน รูปแบบและกระบวนการศึกษาด้านภาษาศาสตร์นั้น สามารถจำแนกประเภทหรือมุมมองของภาษาศาสตร์ได้ อย่างน้อย 3 ด้าน คือ ภาษาศาสตร์เชิงประวัติศาสตร์ ภาษาศาสตร์เชิงทฤษฎีและเชิงประยุกต์ และภาษาศาสตร์แบบพึ่งพาบริบทและแบบไม่พึ่งพาบริบท ภาษาศาสตร์เป็นศาสตร์และศิลป์ที่ศึกษาบริบทของภาษาในแง่มุมต่าง ๆ ที่ครอบคลุมทั้งโครงสร้าง ธรรมชาติ และการใช้งานของบริบทภาษา