การประยุกต์ใช้กระบวนการวิเคราะห์ลำดับชั้น (AHP) เพื่อศึกษาปัจจัยในการคัดเลือกที่ตั้งสถานีบรรจุและแยกสินค้ากล่อง (ICD) เชิงยุทธศาสตร์ในโครงการแลนด์บริดจ์
คำสำคัญ:
กระบวนการวิเคราะห์ลำดับชั้น, สถานีบรรจุและแยกสินค้ากล่อง, แลนด์บริดจ์, การขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลำดับความสำคัญของปัจจัย ที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดที่ตั้งที่เหมาะสม และเพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบค่าน้ำหนักของปัจจัยในการเลือกที่ตั้งสถานีบรรจุและแยกสินค้ากล่อง เชิงยุทธศาสตร์สำหรับโครงการแลนบริดจ์ โดยประยุกต์ใช้กระบวนการวิเคราะห์ลำดับ เป็นเครื่องมือหลักในการวิเคราะห์วิธีการดำเนินงานวิจัยเริ่มต้นจากการทบทวนวรรณกรรม และทฤษฎีที่เกี่ยวข้องเพื่อกำหนดปัจจัยหลัก 4 ด้าน และปัจจัยรอง 12 ด้าน จากนั้นทำการเก็บข้อมูลผ่านแบบสอบถามจากผู้เชี่ยวชาญจำนวน 6 ท่าน ซึ่งได้จากการคัดเลือกแบบเจาะจง ทั้งจากภาครัฐและเอกชนในด้านผังเมือง คมนาคมขนส่ง และโลจิสติกส์ วิเคราะห์ผลโดยใช้วิธีการหาค่าเฉลี่ยเรขาคณิต เพื่อรวมความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญให้เป็นฉันทามติ และตรวจสอบความสอดคล้องเชิงตรรกะ ผ่านค่าอัตราส่วนความสอดคล้อง ให้อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้มากกว่าหรือเท่ากับ 0.10
ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยหลักที่มีค่าน้ำหนักความสำคัญมากที่สุดคือ ด้านโครงสร้างพื้นฐานและการเชื่อมต่อ (32.5%) รองลงมาคือ ด้านการปฏิบัติการโลจิสติกส์ (27.1%) ด้านสิ่งแวดล้อมและสังคม (24.9%) และด้านต้นทุนและเศรษฐศาสตร์ (15.4%) ตามลำดับ เมื่อพิจารณาปัจจัยรองที่มีอิทธิพลสูงที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ การเข้าถึงระบบราง (21.3%) ระยะเวลาในการขนถ่าย (18.0%) และข้อจำกัดด้านผังเมืองและกฎหมาย (11.3%) ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการเลือกที่ตั้ง ICD สำหรับโครงการแลนบริดจ์ต้องให้ความสำคัญกับการเชื่อมต่อแบบไร้รอยต่อระหว่างทางบกและทางน้ำ โดยเฉพาะระบบราง เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและรองรับการขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ (Multimodal Transport) ตามแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงคมนาคม. (2566). แผนพัฒนาการขนส่งและระบบโลจิสติกส์ของประเทศไทย ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2566-2570). https://rapi.mot.go.th/uploads/2566_2570_1_bf48b87c3f.pdf
ปณิธิ ชัยชนะ. (2568). ชาตินิยมทางเศรษฐกิจกับโครงการแลนด์บริดจ์เชื่อมทะเลอ่าวไทย-อันดามัน. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 5(2), 113-138.
พัฒพงษ์ พงษ์ธานี. (2559). การวิเคราะห์ที่ตั้งที่เหมาะสมสำหรับสถานีบรรจุและแยกสินค้า (ICD) กรณีศึกษาภาคใต้ของประเทศไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ระหัตร โรจนประดิษฐ์. (2550). การวางผังเมืองโลจิสติกส์. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สถาบันเทคโนโลยีป้องกันประเทศ. (2563). กระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์. https://www.dti.or.th/ download/150319174753_3ahp4.pdf
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร. (2566). รายงานการศึกษาความเหมาะสม ออกแบบเบื้องต้น ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และวิเคราะห์รูปแบบโมเดลการพัฒนาการลงทุน (Business development model) โครงการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่งเพื่อพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้เพื่อเชื่อมโยงการขนส่งระหว่างอ่าวไทยและอันดามัน (Landbridge).
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร. (ม.ป.ป.). การศึกษาความเหมาะสม ออกแบบเบื้องต้นประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และวิเคราะห์รูปแบบโมเดลการพัฒนาการลงทุน (Business development model). https://www.landbridgethai.com/project/
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). รายงานสถานการณ์โลจิสติกส์ของประเทศไทย ประจำปี 2567. https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2025/09/logistics-2567-Full-Report-TH-เผยแพร่-F-5.pdf
อารียา กุลโท, และพลกฤษณ คลังบุญคลอง. (2566). การประยุกต์ใช้วิธีการตัดสินใจแบบหลายปัจจัยอย่างผสมผสาน (HMADM) ในการคัดเลือกที่ตั้งของการก่อสร้างท่าเรือบก (Dry port) ที่เหมาะสม: กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น. ใน เอกสารประกอบการประชุมวิศวกรรมโยธาแห่งชาติ ครั้งที่ 28 ปี พ.ศ. 2566: ความท้าทายด้าน
วิศวกรรมโยธาหลังการระบาดใหญ่ (น. TRL50-1–TRL50-10). วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) และสาขาวิชาวิศวกรรมโยธาและสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. https://conference.thaince.org/index.php/ncce28/article/view/ 2187/1394
Jeevan, J., Chen, S. L., & Lee, E. S. (2015). The challenges of Malaysian dry ports development. The Asian Journal of Shipping and Logistics, 31(1), 109-134.
Kurtulus, E. (2023). Optimizing inland container logistics and dry port location - Allocation from an environmental perspective. Research in Transportation Business & Management, 48, 100839. https://doi.org/10.1016/j.rtbm.2022.100839
Notteboom, T. E., & Rodrigue, J. P. (2005). Port regionalization: Towards a new phase in port development. Maritime Policy & Management, 32(3), 297-313.
Roso, V., Woxenius, J., & Lumsden, K. (2009). The dry port concept: Connecting container seaports with the hinterland. Journal of Transport Geography, 17(5), 338-345.
The Korean Society for Railway. (2023). The expertise for railway duty. Railway Research Cooperative.
Vu, Q. H., Vu, M. T., & Nguyen, V. P. (2021). ICD concept: An overview of the development from an original purpose to a global viewpoint. In Proceedings of the 3rd international conference on sustainability in civil engineering (pp. 343-349). Springer. https://link.springer.com/book/ 10.1007/978-981-16-0053-1
