วัฒนธรรมแฟนดอมกับการเมืองดิจิทัล: ปรากฏการณ์ “ด้อมส้ม” ในบริบทการเลือกตั้งปี 2566
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความเรื่อง “วัฒนธรรมแฟนดอมกับการเมืองดิจิทัล: ปรากฏการณ์ “ด้อมส้ม” ในบริบทการเลือกตั้งปี 2566” เป็นบทความวิชาการเชิงวิเคราะห์ที่มุ่งอธิบายปรากฏการณ์ “ด้อมส้ม” ในฐานะรูปแบบหนึ่งของแฟนดอมทางการเมืองที่เกิดขึ้นอย่างโดดเด่นในช่วงการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2566 โดยใช้กรอบแนวคิดด้านแฟนศึกษา (fan studies) และวัฒนธรรมการมีส่วนร่วม (participatory culture) เพื่อทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงบทบาทของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มคนรุ่นใหม่ จากผู้รับสารทางการเมืองไปสู่ผู้ร่วมผลิตและเผยแพร่เนื้อหาในพื้นที่สื่อดิจิทัล ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า “ด้อมส้ม” มิได้เป็นเพียงกลุ่มผู้สนับสนุนทางการเมืองในเชิงการเลือกตั้ง หากแต่เป็นเครือข่ายแฟนดอมที่ผสมผสานวัฒนธรรมป๊อป เทคโนโลยีดิจิทัลและความผูกพันเชิงอารมณ์ทางการเมืองเข้าด้วยกันผ่านการผลิตเนื้อหา เช่น คลิปวิดีโอสั้น มีมทางการเมืองแฟนอาร์ตและการใช้แฮชแท็กเพื่อขับเคลื่อนประเด็นสาธารณะในสื่อสังคมออนไลน์ ลักษณะดังกล่าว สะท้อนรูปแบบของการมีส่วนร่วมทางการเมืองแบบกระจายศูนย์ ซึ่งผู้สนับสนุนมีบทบาทเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้เผยแพร่ความหมายทางการเมือง
บทความเสนอว่า ปรากฏการณ์ “ด้อมส้ม” เป็นสัญญาณของการเปลี่ยนผ่านในภูมิทัศน์การสื่อสารการเมืองไทย จากรูปแบบการสื่อสารแบบบนลงล่าง ไปสู่รูปแบบที่ขับเคลื่อนโดยเครือข่ายผู้มีส่วนร่วมในสื่อดิจิทัล ซึ่งเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่สามารถเข้ามามีบทบาทในการกำหนดวาระทางสังคมและสร้างอัตลักษณ์ทางการเมืองในบริบทร่วมสมัย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธ์ที่ผู้เขียนบทความต้องยอมรับ
เอกสารอ้างอิง
ก้าวไกลของประชาชน - Move Forward. (2566, 18 เมษายน). เตรียมพบกับซีรีชุด 'ปาร์ตี้ลิสต์ ก้าวไกล: ล่าความล้าหลังข้ามศตวรรษ. X (Twitter). https://x.com/MFPThai/status/1648293843899678720
ปองคุณ รุ่งสว่าง, คมสัน รัตนะสิมากูล, เกศกนก ชุ่มประดิษฐ์, และ ณัฐพงศ์ รักงาม. (2567). การสร้างและสื่อสารตราพรรคอนาคตใหม่. วารสารการสื่อสารและสื่อบูรณาการ, 12(1), 224–245.
ผู้จัดการออนไลน์. (2566, 6 มิถุนายน). ก้าวไกลชี้แจงภาพค้อน-เคียวในการ์ตูนหาเสียง. https://mgronline.com/politics/detail/9660000051966
ภัทวีย์ ศรีหะไตรย์. (2566, 21 กรกฎาคม). คีพเมนสู่แฟนวอร์: ด้อมการเมืองเคลื่อนไหวอย่างไรให้สร้างสรรค์. Thai PBS The Active. http://theactive.thaipbs.or.th/read/political-fandom-movement
ภัสสร คงเอียด. (2568). การจัดการเจเนอเรชันของผู้รับสารในการหาเสียงเลือกตั้งของพรรคการเมือง. วารสารสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยชินวัตร, 2(2), 91-106.
วีรนุช พรมจักร์. (2568). เยาวชนยุคใหม่กับอนาคตการเมืองไทย: การมีส่วนร่วมทางการเมืองในยุคดิจิทัล. วารสารวิชาการสังคมศาสตร์สมัยใหม่, 2(1), 11-23.
ศิรินนา วอนเก่าน้อย. (2565). แฟนศึกษาสู่พฤติกรรมสารสนเทศของแฟน. วารสารห้องสมุด, 66(1), 37–51.
เอกรินทร์ ศิโรรัตนชัย. (2564). แนวคิดและพฤติกรรมของเยาวชนไทย: ประชาธิปไตย. วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค, 8(2), 287-397.
Baym, N. K. (2018). Playing to the crowd: Musicians, audiences, and the intimate work of connection. NYU Press.
Bennett, W. L., & Segerberg, A. (2012). The logic of connective action. Information, Communication & Society, 15(5), 739–768.
Burgess, J., & Green, J. (2009). YouTube: Online video and participatory culture. Polity.
De Kosnik, A. (2016). Rogue archives: Digital cultural memory and media fandom. MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/10248.001.0001
Fuchs, C. (2014). Social media: A critical introduction. SAGE Publications.
Hills, M. (2002). Fan cultures. Routledge.
Jenkins, H. (1992). Textual poachers: Television fans and participatory culture. Routledge.
Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.
Khajochi. (2023, May 17). กรณีศึกษา: พรรคก้าวไกล King of TikTok ผู้ชนะเลือกตั้ง 2566 แบบขาดลอยในโลกออนไลน์ใหม่. Rainmaker. https://www.rainmaker.in.th/case-study-moving-forward-party-king-of-tiktok-thailand-election/
Loader, B. D., Vromen, A., & Xenos, M. A. (2014). The networked young citizen: Social media, political participation and civic engagement. Information, Communication & Society, 17(2), 143–150.
Milner, R. M. (2016). The world made meme: Public conversations and participatory media. MIT Press.
Moon, W. K. (2018). Fandom in politics: Scale development and validation [Master’s thesis, University of South Carolina]. University Libraries University of South Carolina. https://scholarcommons.sc.edu/etd/4879
Papacharissi, Z. (2015). Affective publics: Sentiment, technology, and politics. Oxford University Press.
Poell, T., Nieborg, D. B., & Van Dijck, J. (2019). Platformisation. Internet Policy Review, 8(4). https://doi.org/10.14763/2019.4.1425
Ritzer, G., & Jurgenson, N. (2010). Production, consumption, prosumption: The nature of capitalism in the age of the digital ‘prosumer’: The nature of capitalism in the age of the digital ‘prosumer’. Journal of Consumer Culture, 10(1), 13–36.
Sandvoss, C. (2005). Fans: The mirror of consumption. Polity Press.
Sanook. (2023, July 18). ด้อมส้มถล่ม #แสนดี ขึ้นเทรนด์ Twitter. https://www.sanook.com/news/8941506
Shifman, L. (2014). Memes in digital culture. MIT Press.
Sinpeng, A. (2021). Opposing democracy in the digital age: The yellow shirts in Thailand. University of Michigan Press.
Spring. (2023, May 22). ถอดสูตรความสำเร็จ “พรรคก้าวไกล” TikTok ยอดติดตาม–ยอดวิวพุ่งในเลือกตั้ง 66. https://www.springnews.co.th/digital-tech/technology/839053’
Street, J. (2004). Celebrity politicians: Popular culture and political representation. The British Journal of Politics and International Relations, 6(4), 435–452.
Suwantawit, P. (2023, May 5). “Political Fandom” ปรากฏการณ์แฟนด้อมและความมีส่วนร่วมในการเมืองสมัยใหม่. The Matter. https://thematter.co/social/political-fandom/202560
Toffler, A. (1980). The third wave. William Morrow.
Thai PBS. (2023, May 16). เลือกตั้ง 2566: “ด้อมส้ม” ระดมแคมเปญ “31” สะเทือนโลกออนไลน์ ดัน “ก้าวไกล” เข้าสภาฯ. https://www.thaipbs.or.th/news/content/327872
Tufekci, Z. (2017). Twitter and tear gas. The power and fragility of networked protest. Yale University Press.
Van Zoonen, L. (2004). Entertaining the citizen: When politics and popular culture converge. Rowman & Littlefield.
