“พรานเบ็ดผ้าเหลือง” มายาคติ ความหลงและสมณศักดิ์ที่ครอบงำ : การวิเคราะห์วิกฤตศรัทธาในสถาบันสงฆ์ไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาพลวัตของมายาคติ ความเชื่อและการผลิตซ้ำความศักดิ์สิทธิ์ในสถาบันสงฆ์ไทยผ่านโครงสร้างสมณศักดิ์ และระบบทุนทางศาสนา (2) ศึกษาและวิเคราะห์ปัจจัยเชิงโครงสร้างทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง ที่ส่งผลต่อวิกฤตศรัทธาและความน่าเชื่อถือ ของสถาบันสงฆ์ในยุคร่วมสมัย และ (3) วิพากษ์กลยุทธ์การสื่อสารเชิงอำนาจ การจัดการภาพลักษณ์และบทบาทของพระสงฆ์ในการธำรงอำนาจและสถานะในสังคมไทยร่วมสมัย เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสาร รวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางศาสนา งานวิจัย บทความ และวาทกรรมสาธารณะ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาผ่านกรอบการวิเคราะห์วาทกรรม เชิงอำนาจและทุนเชิงสัญลักษณ์ ผลการวิจัยมีข้อค้นพบสำคัญคือ มายาคติแบบพรานเบ็ดผ้าเหลืองที่ใช้ผ้าเหลืองเป็นเครื่องมือตกศรัทธาและทุน ผ่านการผลิตซ้ำความศักดิ์สิทธิ์ใน 4 ระดับ ได้แก่ (1) การใช้วาทกรรมที่ ยกย่องตำแหน่งมากกว่าการปฏิบัติ (2) การแปรสมณศักดิ์เป็นเครื่องผลิตทุน (3) การใช้ตัวชี้วัดเชิงปริมาณแทนคุณภาพทางธรรม และ (4) การดัดแปลงหลักธรรมให้เป็นสินค้า วิกฤตศรัทธาเกิดจาก “วงจรอุบาทว์” ที่เชื่อมโยงปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ส่วนการสื่อสารของพระสงฆ์เปลี่ยนจากการถ่ายทอดธรรมะเป็นการประชาสัมพันธ์เพื่อธำรงสถานะ โดยใช้วาทกรรมปิดกั้นการตั้งคำถามและสร้างตราสินค้าทางศาสนา โดยภาพรวมของการวิจัยพบว่าปัญหาดังกล่าวเป็นวิกฤตเชิงโครงสร้างที่ต้องการการรื้อสร้าง ครอบคลุมกลไกตรวจสอบอิสระ ปฏิรูประบบสมณศักดิ์ การจัดการทรัพย์สินแบบโปร่งใส การรื้อมายาคติ “ห้ามแตะต้องศาสนา” และการปฏิรูปการศึกษาพระสงฆ์ พบว่า หากไม่ปฏิรูปอย่างเร่งด่วน ความศรัทธาต่อสถาบันสงฆ์ไทยอาจเสื่อมสลายอย่างไม่อาจย้อนกลับ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Barthes, R. (1991). Mythologies. The Noonday Press.
Bootnoi, N., Mankan, W., Thonglad, P., & Thipwiwatpotjana, S. (2024). Triangulation in social science research. Journal of Mani Chettha Ram Wat Chommani, 7(6),1184-1198. https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JMCR/article/view/5939
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241-258). Greenwood Press.
Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford University Press.
Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Polity Press.
Carrette, J., & King, R. (2005). Selling spirituality: The silent takeover of religion (1st ed.). Routledge.
Chantavanich, S. (2019). Sociological theory (8th ed.). Chulalongkorn University Press.
Chatvisut, M. (2019). Online social media and propagation of Buddhism. Journal of Buddhist Studies, 10(2), 521-531.
Cooke, B., & Kothari, U. (Eds.). (2001). Participation: The new tyranny? Zed Books.
Einstein, M. (2008). Brands of faith: Marketing religion in a commercial age. Routledge.
Foucault, M. (1978). The history of sexuality, Volume 1: An introduction. Pantheon Books.
Foucault, M. (1991). Governmentality. In G. Burchell, C. Gordon, & P. Miller (Eds.), The Foucault effect: Studies in governmentality (pp. 87-104). University of Chicago Press.
Foucault, M. (1995). Discipline and punish: The birth of the prison. Random House.
Girling, J. L. S. (1981). Thailand, society and politics. Cornell University Press.
Goh, G. (2021). Commercial networks and economic structures of Theravada Buddhist southeast asia (Thailand and Myanmar). Oxford Research Encyclopedia of Asian History. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190277727.013.546
Hanks, L. M. (1962). Merit and power in the Thai social order. American Anthropologist, 64(6), 1247-1261.
Harvey, P. (2000). An introduction to Buddhist ethics. Cambridge University Press.
Hubbard, R. S., & Power, B. M. (1999). Living the questions: A guide for teacher researchers. Stenhouse.
Jackson, P. (1989). Buddhism, legitimation, and conflict: The political functions of urban Thai Buddhism in the 19th and 20th centuries. ISEAS–Yusof Ishak Institute.
Jory, P. (2002). Barami and the Vessantara Jataka: The origin and spread of a premodern Thai concept of power. Crossroads: An Interdisciplinary Journal of Southeast Asian Studies, 16(2), 36-78.
Kerdnaimongkol, W. (2017). Business and marketing models of Buddhist commercialization in Buddhist institutions. Journal of Buddhist Studies Chulalongkorn University, 24(1), 57-79. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jbscu/article/view/156677
Keyes, C. F. (1983). Economic action and Buddhist morality in a Thai village. The Journal of Asian Studies, 42(4), 851-868. https://doi.org/10.2307/2054768
Kimball, C. (2002). When religion becomes evil: Five warning signs. HarperSanFrancisco.
Laypeople losing faith in Buddhism as some monks and individuals exploit the robes for personal gain [in Thai]. (2016, October 5). Matichon Online. https://www.matichon.co.th/local/education/news_309437?utm_source=chatgpt.com
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Liu, Y. (2021, June 10). Commercialization and transformation of Buddhist temples in Thailand during the COVID-19 pandemic. Asia Research Institute, National University of Singapore. https://ari.nus.edu.sg/20331-92/
Lukes, S. (2005). Power: A radical view (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
Martin, D. (2005). On secularization: Towards a revised general theory (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315247694
Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure (Enlarged ed.). Free Press.
Nathee, R. (2016). A look at the ‘religion and culture’ sector in 2016: Will it flourish or fail? Matichon Online. https://www.matichon.co.th/local/news_1461
National Office of Buddhism. (2023). Basic Buddhist information for the year 2023. https://www.onab.go.th/th/content/category/detail/id/654/cid/1278/iid/90194
National Office of Buddhism. (2025). Temple registration system. https://binfo.onab.go.th/Temple/Dashboard.aspx
NIDA Poll. (2023). People’s faith in the monastic institutions in the current situation. https://nidapoll.nida.ac.th/survey_detail?survey_id=185
Parsons, T. (1951). The social system. The Free Press of Glencoe.
Patronage system in the Sangha circle: Using money to buy monastic titles—Nonthaburi abbot spent 3 million baht [in Thai]. (2016, April 20). MGR Online. https://mgronline.com/specialscoop/detail/9590000040227
Phra Brahmagunabhorn (P. A. Payutto). (2023). The Sangha institution and contemporary society (5th ed.). Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.
Phra Narong Wutthimethee (Sangkhawichit). (2015). Problems of Thailand’s Sangha administrative authority and suggested solutions [Master’s thesis, Thammasat University]. Thammasat University Digital Library. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:91747
Phramaha Jaising Sirithammo, Phramaha Natthabhan Sudassanavibhãnĩ, Phramaha Akanit Siripanṇo, & Phra Aon Mahitthiko. (2020). The approach to solve problems and Sangha social development with patronage system. Academic Journal of Mahamakut Buddhist University Roi Et Campus, 9(1), 453-462. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AJMBU/article/view/242177
Phra Paisal Visalo. (n.d.). Buddhism for the next century. Visalo.org. Retrieved July 9, 2025, from https://www.visalo.org/englishArticles/nextcentury.htm
Phra Paisal Visalo. (2002, March 10). Pariyatti must be coordinated with practicing [in Thai]. Buddhika Network. https://budnet.org/learing-must-be-coordinated-with-practicing/
Phra Paisal Visalo. (2003). Reform and restoration of buddhism in the era of globalization. https://visalo.org/article/budKarnpatiroob.htm
Phra Saksakorn Mahawiriyo. (2021). Temple management using the principles of good governance of ecclesiastical administrative officers at the abbot level in Khon Kaen Province. Journal of Social Science Panyapat, 3(1), 1-16. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JSSP/article/view/254863
PhraSupachat (Tummissaro) Samreewong, Phrapathomporn (Kittiwalo) Arunrak, Limpanantapong, R., Malithong, M., & PhrakruBowonchaiwat. (2024). Social media innovation to propagate Buddhism. Journal of MCU Nakhondhat, 11(1), 52-60. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/view/274458
Phra Thanit Sirivathano (Loonnawan). (2015). The model and process of Buddha-Dhamma communication through social media of Buddhist monks in Thailand. Rajabhat Chiang Mai Research Journal, 16(2), 75-86. https://doi.org/10.14456/rcmrj.2015.215058
Phra Wichan Joomkrong, Jaisamran, M., & Kongkam, K. (2019). The honorific ranks and Sangha administration in Thailand. Journal of MCU Ubon Review, 4(1), 112-123.
Piriyatachagul, G. (2025, July 20). “Phran bet phaa luang”: Khrongsang amnat lae wikrit sattha nai sathaban song Thai [in Thai]. The 101.World. https://www.the101.world/yellow-robed-hunter/
Piyasilo, P. A., & Kongpan, N. (2021). Monks and Thai politics in the current social context. Journal of MCU Social Development, 6(2), 33-44. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JMSD/article/view/251904
Reynolds, F. E. (1977). Civic religion and national community in Thailand. The Journal of Asian Studies, 36(2), 267-282. https://doi.org/10.2307/2053723
Sivaraksa, S. (1994). Buddhist perspectives for building a new society (2nd ed.). Religious Council for Development.
Sivaraksa, S. (2015). A mirror reflecting the Dhamma. Siam.
Srinakhon, J. (2013, June 27). Revisiting the scandalous legacy of the saffron robe: An unforgettable crisis of faith in Thai monks? Isranews Agency. https://www.isranews.org/content-page/item/22029-ย้อนรอยตำนาน-ผ้าเหลือง-ฉาว-จากพระนิกร-ถึง-หลวงปู่เณรคำ-วิกฤตศรัทธา-พระสงฆ์ไทย-ที่ยากจะลืมเลือน.html
Sripariyattiwithan, P. (2021). Political in Buddhism approach [Mimeograph]. Mahamakut Buddhist University, Sirindhorn Rajavidyalaya Campus.
Suphawatthanakun, K. (2016, April 27). Interview with “Komkrit Uitekkeng” religion in the modern world is fragile, conflicting, and democratic. Prachatai. https://prachatai.com/journal/2016/04/65479
Tambiah, S. J. (1984). The Buddhist saints of the forest and the Cult of amulets: A study in charisma, hagiography, sectarianism, and millennial Buddhism. Cambridge University Press.
Thanalertsomboon, P. (2021, December 1). Just as Buddhism cannot be separated from the state, so too is the Thai sangha entangled with politics: A political conversation on monastic affairs with Prakiet Satsut. The 101.World. https://www.the101.world/prakirati-satasut-interview/
The black hole of the ‘Sangha circle’... do not let it plunge any deeper [in Thai]. (2025, July 9). The Active. https://theactive.thaipbs.or.th/read/problems-in-buddhism
The legend of three eras of conflicts in the Sangha: ‘Money, power and prestige’ over the Dhamma-Vinaya? [in Thai]. (2016, February 23). MGR Online. https://mgronline.com/specialscoop/detail/9590000019568
Thipprajong, M. (2025). Thai social perspectives on news of monastic misconduct: An academic analysis and approaches to the sustainability of the Thai Sangha. The Journal of Sirindhornparithat, 26(2), 11-21.
Yu, F., Beliatte, M., Rohmana, W. I. M., & Budianto, L. (2024). A comparative linguistic study of monastic social media influencers in China and Thailand. LiNGUA, 19(2), 1-16. https://ejournal.uin-malang.ac.id/index.php/humbud/article/view/26284
Watana, S., & Liu, Y. (2021). Thai Buddhism and online social media. Journal of MCU Social Development, 6(2), 10-22. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JMSD/article/view/251230
Which monk is a disciple of the Buddha? Under the power of money, women, and titles [in Thai]. (2025, October 9). The Active. https://theactive.thaipbs.or.th/read/buddhist-monk
The 2017-2020 Thai temple fraud investigations. (2025, October 5). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/2017%E2%80%932020_Thai_temple_fraud_investigations
