Yonisomanasikāra: The Inner Light Guiding the Path to Noble Friendship

Authors

  • Chatchanok Towattanakul Committee on Public Administration, Senate, Samsen Road, Dusit District, Bangkok, Thailand

Keywords:

Yonisomanasikāra, Kalyāṇamitta, Buddhist Psychology, Reasoned thinking, Social Ethics

Abstract

This academic article presents a conceptual and practical framework for applying Yonisomanasikāra (wise and systematic reflection) as a foundation of wisdom for discerning, selecting, and cultivating Kalyāṇamitta (spiritual friendship) in contemporary society, where insincerity and exploitation are increasingly prevalent. The objectives are: 1. to protect individuals from physical, psychological, and social harm; 2. to promote peaceful living through association with virtuous persons; 3. to support continuous and stable spiritual development; and 4. to disseminate this approach as a means of strengthening ethical resilience in society. Drawing upon Buddhist psychological perspectives, the article synthesizes the concept of Yonisomanasikāra, explaining its meaning, components, and ten modes of reflective thinking. It further proposes a three-stage practical framework: 1. establishing a wise and discerning mental foundation, 2. evaluating the qualities of friends through rational and comprehensive reflection, and 3. realizing the value of Kalyāṇamitta through an awakened and mindful mind. The expected outcomes are that individuals will be able to apply Yonisomanasikāra to evaluate people and relationships systematically, distinguish genuine values from superficial appearances, recognize benefits, drawbacks, and appropriate solutions, and live in accordance with the realities of the Dhamma. Such understanding can lead to the cultivation of Kalyāṇamitta, the development of wisdom, and harmonious, ethical, and peaceful coexistence in society.

References

จำลอง ดิษยวณิช. (2549). วิปัสสนากรรมฐานเชาว์อารมณ์ (พิมพ์ครั้งที่ 3). เชียงใหม่ : โรงพิมพ์แสงศิลป์.

ทิศนา แขมมณี. (2540). ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อการพัฒนากระบวนการคิด. กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนโอเดียนสแควร์.

ปัญญา อ.โพธิ์ทอง. (ไม่ระบุปี). การพัฒนาผลการเรียนรู้เรื่องหลักธรรมของพระพุทธศาสนาและความสามารถในการคิดอย่างมีเหตุผลด้วยวิธีสอนแบบโยนิโสมนสิการสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร. นครปฐม.

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542. (2546). กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.

พระภัททันตะ อาสภมหาเถระ ธรรมจริยะ อัคคมหากัมมัฐานาจริยะ. (2541). การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามหลักสติปัฏฐาน 4. ชลบุรี : สำนักวิปัสสนามูลนิธิวิเวกอาศรม.

พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช). (2548). พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุดคำวัด. กรุงเทพฯ : วัดราชโอรสาราม.

พระประเสริฐ ปิยสีโล (รอดดียิ่ง). (2567). วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของโยนิโสมนสิการกับโลกธรรม 8 ในพระพุทธศาสนา (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระนครศรีอยุธยา.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2549). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ บริษัท สหธรรมิก จำกัด.

พระเทพโสภณ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2548). ขอบฟ้าแห่งความรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์อัมรินทร์.

ลักขณา สริวัฒน์. (2549). การแนะแนวเบื้องต้น. กรุงเทพฯ : โอ เอส ปริ้นติ้งเฮ้าส์.

วริยาพัชร วรภัสร์สรกุล. (2566). กระบวนการคิดแบบโยนิโสมนสิการกับการเสริมสร้างทักษะการจัดการองค์กรของผู้บริหารสถานศึกษายุค BANI World. วารสารปราชญ์ประชาคม, 1(5), 42-56.

วศิน อินทสระ. (2545). โยนิโสมนสิการ. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์เรือนธรรม.

วิบูลย์พงศ์ พันธุนนท์. (2565). ศึกษาวิเคราะห์โยนิโสมนสิการของผู้สูงอายุเพื่อการดำเนินชีวิตในพระไตรปิฎก (ดุษฎีนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระนครศรีอยุธยา.

วิไลลักษณ์ บุญเคลือบ. (2538). ผลของการใช้รูปแบบการสอนกระบวนการพัฒนาความคิดต่อการคิดอย่างมีเหตุผลของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ที่เรียนวิชาวรรณคดีไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. เชียงใหม่.

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2563). พุทธธรรม : ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 54). กรุงเทพฯ : ผลิธัมม์.

เสฐียรพงษ์ วรรณปก. (2540). พุทธวิธีสอนจากพระไตรปิฎก. กรุงเทพฯ : เพชรรุ่งการพิมพ์.

สุรเชษฐ์ ฆังนิมิตร. (2564). การคิดแบบโยนิโสมนสิการและการรับรู้การมีกัลยาณมิตรที่เกี่ยวข้องกับการให้อภัยผู้อื่นของวัยรุ่นชายตอนต้น (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. กรุงเทพฯ.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. (2540). ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด : ต้นแบบการเรียนรู้ด้านทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ.

อกนิษฐ์ ศรีภูธร. (2566). เอกสารคำสอนรายวิชา การคิดเชิงเหตุผล. นครปฐม. คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม.

Downloads

Published

2026-07-04

How to Cite

Towattanakul, C. (2026). Yonisomanasikāra: The Inner Light Guiding the Path to Noble Friendship. Journal of Applied Psychology and Buddhism for Society, 12(1), 477–494. retrieved from https://so03.tci-thaijo.org/index.php/human/article/view/290980