ผลของกิจกรรมกลุ่มตามหลักจิตวิทยาแนวพุทธเพื่อเสริมสร้าง การเห็นคุณค่าในตนเองของสามเณรในโรงเรียนพระปริยัติธรรมในจังหวัดศรีสะเกษ

ธนรัตน์ ตั้งสุขเสริมกุล; ประสิทธิ์ แก้วศรี; พระครูภัทรธรรมบัณฑิต

ผู้แต่ง

ธนรัตน์ ตั้งสุขเสริมกุล ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาจิตวิทยาชีวิตและความตาย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ประสิทธิ์ แก้วศรี ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
พระครูภัทรธรรมบัณฑิต ภาควิชาจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

กิจกรรมกลุ่ม, จิตวิทยาแนวพุทธ, การเห็นคุณค่าในตนเอง, สามเณร, โรงเรียนพระปริยัติธรรม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาระดับการเห็นคุณค่าในตนเองของสามเณร 2. สร้างกิจกรรมกลุ่มตามหลักจิตวิทยาแนวพุทธ และ 3. ศึกษาผลการใช้กิจกรรมกลุ่มต่อการเห็นคุณค่าในตนเองของสามเณรในโรงเรียนพระปริยัติธรรม จังหวัดศรีสะเกษ วิธีวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods) โดยการวิจัยเชิงสำรวจกับกลุ่มตัวอย่างสามเณร 194 รูป ใช้การสุ่มตัวอย่างแบบง่าย จากนั้น นำคะแนนมาเป็นเกณฑ์คัดเลือกกลุ่มทดลองแบบเจาะจง จำนวน 9 รูป (กลุ่มที่มีคะแนนระดับน้อยถึงปานกลาง) เข้าสู่การวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลัง (One-Group Pretest-Posttest Design) เครื่องมือประกอบด้วย 1. แบบวัดการเห็นคุณค่าในตนเอง (อิงทฤษฎี Coopersmith) ค่าความเชื่อมั่น (Cronbach's Alpha) เท่ากับ .939 และ 2. ชุดกิจกรรมกลุ่มตามหลักจิตวิทยาแนวพุทธ สร้างจากการบูรณาการทฤษฎีพลวัตของกลุ่มและหลักโยนิโสมนสิการ โดยมีองค์ประกอบครอบคลุม วัตถุประสงค์ เนื้อหา กระบวนการและการประเมินผล ผ่านการประเมินจากผู้ทรงคุณวุฒิ ใช้การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา และ Wilcoxon Signed-Rank Test

ผลการวิจัยพบว่า 1. ระดับการเห็นคุณค่าในตนเองของสามเณร (กลุ่มตัวอย่าง 194 รูป) ภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง ( $\bar{x}$ = 3.20, S.D. = 0.53) 2. กิจกรรมกลุ่มที่สร้างขึ้น 6 กิจกรรม มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก ( $\bar{x}$ = 3.51, S.D. = 0.72) 3. หลังเข้าร่วมกิจกรรมกลุ่มทดลองมีระดับการเห็นคุณค่าในตนเองสูงกว่าก่อนเข้าร่วมกิจกรรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ข้อมูลเชิงคุณภาพชี้ว่า สามเณรมีความเข้าใจตนเอง ตระหนักถึงคุณค่าต่อผู้อื่นและเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเองมากขึ้น

เอกสารอ้างอิง

กรมสุขภาพจิต. (2567). รายงานสถานการณ์ปัญหาสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นไทย. นนทบุรี : กระทรวงสาธารณสุข.

ณดล โตไทยะ. (2565). การพัฒนาโปรแกรมฝึกการคิดแบบโยนิโสมนสิการเพื่อพัฒนาการเห็นคุณค่าในตนเองของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. มหาสารคาม.

ณิชากร ศีลาภรณ์, บุญโรม สุวรรณพาหุ, จิระวัฒน์ ตันสกุล และ พวงสร้อย วรกุล. (2566). ผลโปรแกรมการจัดการอบรมของกลุ่มงอกงามต่อการส่งเสริมคุณค่าในตนเองสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 10(1), 26-39.

พระครูศรีวิรุฬหกิจ (วสันต์ ฐานวโร), ประยูร สุยะใจ และ วิชชุดา ฐิติโชติรัตนา. (2565). โปรแกรมพุทธจิตวิทยาพัฒนาความเข้มแข็งทางจิตใจของสามเณรนักเรียน แผนกนักธรรม-บาลี โรงเรียนพระปริยัติธรรมในเขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 8(1), 1-17.

พระนิพนธ์ โกวิโท (และเชอะ), กมลาศ ภูวชนาธิพงธ์ และ สิริวัฒน์ ศรีเครือดง. (2562). ปัจจัยทางจิตวิทยาเชิงบวกที่มีต่อพฤติกรรมการปรับตัวของสามเณรในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา จังหวัดปทุมธานี. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 5(1), 259-269.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ ปยุตฺโต). (2553). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ (พิมพ์ครั้งที่ 31). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สหธรรมิก.

พระสมุห์สมลักษณ์ ติกฺขปญฺโญ (รักน้อย), นิเวศน์ วงศ์สุวรรณ และ สมชัย ศรีนอก. (2565). ผลของการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบการสร้างศรัทธาตามหลักโยนิโสมนสิการที่มีต่อความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 8(1), 191-203.

Coopersmith (1981), อ้างใน สุพรรณี ทองนวล. (2562). ผลการใช้ชุดกิจกรรมแนะแนวเพื่อเสริมสร้างการเห็นคุณค่าในตนเองของเยาวชนในสถานสงเคราะห์เด็กหญิง จังหวัดสระบุรี (วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์). มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. นนทบุรี.

Bandura (1977), อ้างใน กฤษมันต์ วัฒนาณรงค์. (2566). กระบวนการเรียนรู้ทางสังคม (Social Learning Process), สืบค้น 25 เมษายน 2568, จาก https://www.thairath.co.th/content/2708704.