พุทธจิตวิทยา : การพิจารณากามารมณ์เพื่อบำบัดทางจิตวิญญาณ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอผลการวิเคราะห์พุทธจิตวิทยาการพิจารณากามรมณ์เพื่อบำบัดจิตวิญญาณ พบว่า ในมุมมองพุทธจิตวิทยา กามารมณ์ หรือความอยาก ความปรารถนา ความพึงพอใจในอารมณ์ต่าง ๆ เป็นปัจจัยสำคัญที่กำหนดการรับรู้ทางอารมณ์และพฤติกรรมของมนุษย์ สิ่งที่ทำให้เกิดความรู้สึกอยากหรือปรารถนาเหล่านั้น เช่น รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส เป็นต้น ที่ทำให้จิตใจเกิดความพึงพอใจหรือกำหนัด ในทางจิตวิทยาตะวันตกเทียบได้กับเวทนา หรือความรู้สึกสุข ทุกข์และไม่สุขไม่ทุกข์ในทางพุทธจิตวิทยาเวทนาที่เป็นสุขสามารถทำให้จิตใจเกิดตัณหา หรือความทะยานอยาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งแรงขับทางเพศ ซึ่งเป็นแรงขับที่ทรงอิทธิพลต่อพฤติกรรมมนุษย์อย่างยิ่ง วิธีการจัดการกับกามารมณ์ตามหลักพุทธศาสนาพระพุทธเจ้าทรงสอนให้กำหนดรู้ความหมายในกามารมณ์ และพิจารณาธรรมชาติของกามารมณ์อย่างลึกซึ้ง ทรงเปรียบเทียบการกระทำทางเพศที่ไม่เหมาะสมว่า เลวร้ายยิ่งกว่าการสัมผัสกับสิ่งที่เป็นอันตรายถึงชีวิต เช่นเดียวกับงูเห่าหรือถ่านเพลิงที่ลุกโชน เพราะผลกรรมจากการผิดศีลธรรมทางเพศนั้นร้ายแรงกว่ามาก ผลกรรมที่เกิดจากการกระทำผิดทางเพศ หรือปาราชิก อาบัติหนักในทางพุทธไม่เพียงแต่ส่งผลร้ายในชาตินี้ แต่ยังสามารถนำไปสู่ภพภูมิที่ต่ำกว่า เช่น อบายภูมิ ทุคติ วินิบาต หรือนรกในภพหน้าได้ โดยสรุป พระพุทธศาสนาชี้ให้เห็นว่า การจัดการกับแรงขับทางเพศต้องอาศัยการรู้เท่าทันเจตนาและตัณหาของตนเอง พร้อมทั้งตระหนักถึงผลกรรมที่ตามมาอย่างรอบด้าน เพื่อป้องกันไม่ให้ตนเองต้องประสบกับความทุกข์ทั้งในชาตินี้และในภพหน้า