พุทธจิตวิทยากับการพัฒนาคุณภาพชีวิตพนักงานในธุรกิจบริการ

ประพีร์ บุรี

ผู้แต่ง

ประพีร์ บุรี หลักสูตรพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพุทธจิตวิทยา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

พุทธจิตวิทยา, คุณภาพชีวิตพนักงาน, ธุรกิจบริการ, การจัดการความเครียด

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักพุทธจิตวิทยาในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของพนักงานในธุรกิจบริการ ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่พนักงานต้องเผชิญความท้าทายทั้งด้านการให้บริการลูกค้าที่หลากหลาย ความกดดันในการทำงานและการรักษาสมดุลชีวิต พุทธจิตวิทยาเป็นการบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับศาสตร์ทางจิตวิทยา โดยมุ่งเน้นการพัฒนาจิตใจเพื่อความสงบสุขและปัญญา

บทความนำเสนอหลักพุทธจิตวิทยาสำคัญในการพัฒนาพนักงาน ได้แก่ สติ ช่วยให้ตระหนักรู้และจัดการอารมณ์อย่างเหมาะสม สมาธิ เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน และปัญญา สร้างความเข้าใจที่ถูกต้องต่อชีวิตและงาน นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการจัดการอารมณ์และความเครียดผ่านการเจริญเมตตาภาวนา การรู้เท่าทันอารมณ์และการพัฒนาความอดทน (ขันติ) รวมถึงการเสริมสร้างความสัมพันธ์ในองค์กรด้วยหลักพรหมวิหาร 4 และสังคหวัตถุ 4 ซึ่งการนำหลักพุทธจิตวิทยามาประยุกต์ใช้ ส่งผลดีต่อประสิทธิภาพองค์กรในหลายด้าน ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน การลดอัตราการลาออก การเพิ่มคุณภาพในการบริการลูกค้าและการสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่เข้มแข็ง ซึ่งนำไปสู่ความยั่งยืนในการดำเนินธุรกิจ โดยเฉพาะในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจและการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี

เอกสารอ้างอิง

กมล เปี่ยมวงค์, สมชาย เทพแสง และรัตนา ดวงแก้ว. (2565). การประยุกต์ใช้หลักไตรลักษณ์ในการพัฒนาการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงขององค์กร. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 24(3), 212–227.

เขมิกา ทองเรือง. (2562). การศึกษาผลของการเจริญเมตตาภาวนาต่อความเครียดและความพึงพอใจในการทำงานของพนักงานในอุตสาหกรรมบริการ. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 5(2), 79–90.

ชัยวลัญช์ ตุนาค. (2561). พรหมวิหาร 4 ที่ผู้นำต้องมี. สืบค้น 5 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.posttoday.com/dhamma/548710

ทรงเกียรติ เชื้อหอม. (2562). ความสัมพันธ์ระหว่างสุขภาวะทางจิตใจของพนักงานกับคุณภาพการบริการในธุรกิจโรงแรม (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ.

บัณฑิต สายแวว. (2565). แนวทางการประยุกต์ใช้หลักสังคหวัตถุ 4 สำหรับพัฒนาการให้บริการ. วารสารวิชาการวิจัยและนวัตกรรมสังคมศาสตร์ปริทัศน์, 2(1), 44–56.

บุญสืบ อินสาร. (2555). พจนานุกรมบาลี–ไทย ธรรมบท ภาค 1–4. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

พงศ์ศักดิ์ ทองพันชั่ง และคณะ. (2564). ข้อเสนอกลยุทธ์การสื่อสารสร้างสุขในการทำงานของบุคลากร: กรณีมหาวิทยาลัยราชภัฏภูมิภาคอีสานใต้. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ, 15(2), 109–121.

พระเมธีวชิโรดม (วุฒิชัย วชิรเมธี). (2563). การรู้เท่าทันอารมณ์ในทางพุทธศาสนา. เชียงราย : ศูนย์วิปัสสนาสากลไร่เชิญตะวัน.

พระอนันตชัย อภินนฺโท (ขันโพธิ์น้อย). (2562). แนวคิดและทฤษฎีการปรึกษาเชิงพุทธจิตวิทยา. วารสารพุทธจิตวิทยา, 4(2), 23–35.

มณี เชษฐบุตร. (2562). ผลของโปรแกรมการฝึกสมาธิแบบพุทธที่มีต่อประสิทธิภาพการทำงานของพนักงาน (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน. (2562). คุณภาพชีวิตในการทำงาน (Quality of Working Life). สืบค้น5 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.tosh.or.th/index.php/blog/item/475-quality-of-working-life

สุธิตา ลีนะวงค์อนันต์. (2564). ผลกระทบคุณภาพชีวิตและความเครียดในการทำงานที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการปฏิบัติงานของพนักงานบริษัท ซัสโก้ จำกัด (มหาชน) สำนักงานใหญ่ (การค้นคว้าอิสระบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยรามคำแหง. กรุงเทพฯ.

สุพรรณี ไชยอำพร. (2566). องค์กรที่นำหลักพุทธจิตวิทยามาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาบุคลากร: การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความสุขและความผูกพันต่อองค์กร. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สุรางค์ โค้วตระกูล. (2564). จิตวิทยาการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 13). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

อุทัย ภูคดหิน. (2565). การจัดการความเครียดโดยใช้หลักอริยสัจ 4 ในการบริหารจัดการองค์กร. วารสารพุทธปรัชญาวิวัฒน์, 6(2), 650–661.

HRnote Thailand. (2024). การจัดการอัตราการลาออกของพนักงาน (Turnover Rate). สืบค้น 8 พฤษภาคม 2568, จาก https://th.hrnote.asia/personnel-management/turnover-rate-240712/

Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822–848.

Hülsheger, U. R., Alberts, H. J. E. M., Feinholdt, A., & Lang, J. W. B. (2013). Benefits of mindfulness at work: The role of mindfulness in emotion regulation, emotional exhaustion, and job satisfaction. Journal of Applied Psychology, 98(2), 310–325.

Kabat-Zinn, J. (2013). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness (Revised ed.). New York, NY : Bantam Books.

Luthans, F. (2002). Positive organizational behavior: Developing and managing psychological strengths. Academy of Management Executive, 16(1), 57–72.

Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. New York, NY : Free Press.

Xiang, Y., Yang, Z., & Zhang, L. (2022). The effect of loving-kindness meditation on employees' mindfulness, affect, altruism and knowledge hiding. BMC Psychology, 10(1), Article 127.