ผลของโปรแกรมการจัดการความรู้ด้านพฤติกรรมการบริโภคอาหารและยาต่อการเปลี่ยนแปลงค่าการกรองของไต (Glomerular Filtration Rate) ในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะ 3 และ 4 ในบริบทการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ที่มา: โรคไตเรื้อรัง (chronic kidney disease; CKD) เป็นปัญหาสาธารณสุขที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในประเทศไทย อันมีสาเหตุสำคัญจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ พฤติกรรมการบริโภคอาหารและการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมมีส่วนทำให้โรคดำเนินรุนแรงขึ้น อย่างไรก็ตามพบว่าทั้งในผู้ป่วยและผู้ดูแลยังมีช่องว่างด้านความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับปัจจัยที่จำเพาะด้านพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการใช้ยาที่ทำให้ไตวายเรื้อรังแย่ลง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมการจัดการความรู้ด้านพฤติกรรมการบริโภคอาหารและการใช้ยา ต่อการพัฒนาการทำงานของไตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3-4 ในบริบทของการดูแลสุขภาพปฐมภูมิ
วัสดุและวิธีการ: การศึกษาเชิงทดลองแบบกลุ่มเดียวก่อนและหลังการทำการศึกษา (one-group pre-post interventional study) ดำเนินการที่หน่วยบริการปฐมภูมิ โรงพยาบาลปทุมธานี ระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 ถึงธันวาคม พ.ศ. 2567 ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3-4 จำนวน 322 ราย เข้าร่วมโปรแกรมการให้ความรู้เกี่ยวกับอาหารที่มีโซเดียมและน้ำตาลสูง การใช้ยากลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) การใช้สมุนไพร และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ไม่ได้มาตรฐาน โปรแกรมนี้เน้นเนื้อหาความรู้ที่เข้าใจง่ายและจดจำได้สะดวก ประกอบด้วยการจัดกิจกรรมให้ความรู้โดยแพทย์และการตรวจค่าอัตราการกรองของไต (GFR) ทุก 3 เดือน ตัวชี้วัดหลักคือการเปลี่ยนแปลงของค่า eGFR ตลอดระยะเวลา 12 เดือน โดยใช้สถิติ paired t-test ในการวิเคราะห์
ผลการศึกษา: ผู้เข้าร่วมมีการพัฒนาของค่า eGFR ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ โดยค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้น +2.154 ml/min/1.73m² ที่การติดตามครั้งสุดท้าย (p = 0.004) และ +3.943 ml/min/1.73m² ที่ค่าการเปลี่ยนแปลงสูงสุด (p < 0.001) การวิเคราะห์ย่อย (subgroup analysis) ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญตามอายุ โรคร่วม หรือประเภทสิทธิการรักษา
สรุป: การมีโปรแกรมการจัดการองค์ความรู้ที่มีประสิทธิภาพ มีความจำเพาะสำหรับผู้ป่วย และให้ความรู้อย่างสม่ำเสมอในหน่วยบริการปฐมภูมิ สามารถช่วยทำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3 และระยะที่ 4 มีการทำงานของไตดีขึ้น ชะลอการเสื่อมของไตได้
คำสำคัญ: โรคไตเรื้อรัง โปรแกรมการจััดการความรู้ บริบทการดููแลสุุขภาพระดับปฐมภููมิ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร PCFM ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร PCFM ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร PCFM หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสาร PCFM ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
Shrestha N, Gautam S, Mishra SR, Virani SS, Dhungana RR. Burden of chronic kidney disease in the general population and high-risk groups in South Asia: a systematic review and meta-analysis. PLoS One [Internet]. 2021 Oct 14 [cited 2025 Sep 25];16(10):e0258494. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258494
WHO GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990-2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet. 2020;396:1204-22.
National Health Security Office (NHSO). NHSO annual report 2022: report on the national quality assurance system, fiscal year 2022 [Internet]. Nonthaburi: National Health Security Office; 2023 [cited 2025 Sep 25]. Available from: https://media.nhso.go.th/ebook/flipbook/175/1/1
GBD Mortality Causes of Death Collaborators. Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. Lancet. 2015;385:117-71.
He J, Gu D, Wu X, He LQ, Wu XH, Huang YQ, Zhang XY, Shu L. Dietary patterns and chronic kidney disease risk: a systematic review and updated meta-analysis of observational studies. Nutrition Journal [Internet]. 2021 [cited 2025 Sep 25];20:4. Available from: https://doi.org/10.1186/s12937-020-00661-6
Quintela BCSF, Carioca AAF, de Oliveira JGR, Fraser SDS, da Silva Junior GB. Dietary patterns and chronic kidney disease outcomes: a systematic review. Nephrology. 2021;26:603-12. doi: 10.1111/nep.13883
Konkaew P, Suphunnakul P. Risk behaviors of chronic kidney disease: perspectives of patients with chronic kidney disease. Thai Journal of Public Health. 2019; 49:313-24.
Asif M. A brief study of toxic effects of some medicinal herbs on kidney. Advanced Biomedical Research [Internet]. 2012;1(1):44. Available from: http://dx.doi.org/10.4103/2277-9175.100144
US Department of Agriculture, US Department of Health and Human Services. Dietary Guidelines for Americans, 2020-2025. 9th ed. Washington, DC: US Government Publishing Office; 2020.
Kim SM, Jung JY. Nutritional management in patients with chronic kidney disease. Korean J Intern Med. 2020; 35:1279-90.
Wang M, Li J, Li Y, Yao S, Zhao M, Wang C, et al. The effects of hypertension and diabetes on new‐onset chronic kidney disease: a prospective cohort study. J Clin Hypertens. 2019;22:39-46
National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion (NCCDPHP). Encyclopedia of Global Health. 2008.
Baker M, Perazella MA. NSAIDs in CKD: Are they safe? Am J Kidney Dis. 2020;76:546-57.
Adejumo OA, Iyawe IO, Akinbodewa AA, Abolarin OS, Alli EO. Burden, psychological well-being and quality of life of caregivers of end-stage renal disease patients. Ghana Medical Journal. 2019;53(3):190.
Tong A, Sainsbury P, Craig JC. Support interventions for caregivers of people with chronic kidney disease: a systematic review. Nephrol Dial Transplant. 2008;23:3960-5.
Murphree DD, Thelen SM. Supporting caregivers in primary care. J Am Board Fam Med. 2010;23:542-50.
Sugiura T, Takase H, Ohte N, Dohi Y. Dietary salt intake is a significant determinant of impaired kidney function in the general population. Kidney Blood Press Res. 2018;43:1245-54.
Levin A, Stevens PE, Bilous RW, Coresh J, de Francisco ALM, de Jong PE, Griffith KE, Hemmelgarn BR, Iseki K, Lamb EJ, Levey AS, Riella MC, Shlipak MG, Wang H, White CT, Winearls CG. KDIGO 2012 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney diseases. Kidney Int Suppl. 2013;3:1-150. Reproduced with permission.
KDIGO Lipid Work Group. KDIGO clinical practice guideline for lipid management in CKD. Kidney Int. 2014;85:1303-9.
International Society of Nephrology. ISN Global Kidney Health Atlas 2019 [Internet]. Brussels: International Society of Nephrology; 2019 [cited 15 Sep 2025]. Available from: www.theisn.org/global-atlas
Nojima J, Meguro S, Ohkawa N, Furukoshi M, Kawai T, Itoh H. One-year eGFR decline rate is a good predictor of prognosis of renal failure in patients with type 2 diabetes. Proc Jpn Acad Ser B. 2017;93:746-54.
Stockman JA. A new equation to estimate glomerular filtration rate. Yearb Pediatr. 2011;2011:193-4.
Suntharanurak T, Hunbuathong N, Saenguthai A. The effect of food program for chronic kidney disease at the CKD clinic of Banmai Health Promoting Hospital, Muang District, Pathum Thani. PCFM. 2020;3:87-9.
Khunti K, Charbonnel B, Chen H, Cherney DZ, Cooper A, Fenici P, et al. Prevalence and progression of chronic kidney disease among patients with type 2 diabetes: insights from the DISCOVER study. Diabetes Obes Metab. 2021;23:1956-60.
Anderson AH, Xie D, Wang X, Baudier RL, Orlandi P, Appel LJ, et al. Novel risk factors for progression of diabetic and nondiabetic CKD: findings from the Chronic Renal Insufficiency Cohort (CRIC) Study. Am J Kidney Dis. 2021;77:56-73.e1.
Fraser SD, Blakeman T. Chronic kidney disease: identification and management in primary care. Pragmatic and Observational Research. 2016;21-32.
Rivera S. Principles for the prevention of medication-induced nephrotoxicity. Crit Care Nurs Clin North Am. 2022;34:361-71.
