แนวทางการพัฒนาระบบบริหารจัดการงานวิจัยของสถาบันอุดมศึกษา: การวิเคราะห์ช่องว่างเพื่อสังเคราะห์ประเด็นเชิงนโยบาย กรณีศึกษาคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ช่องว่างระหว่างความคาดหวังและความพึงพอใจของผู้ มีส่วนได้ส่วนเสียต่อระบบบริหารจัดการงานวิจัยของคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 2) สังเคราะห์ประเด็นเชิงนโยบายในการพัฒนาระบบ และ 3) นำเสนอกรอบแนวทางการพัฒนาระบบบริหารจัดการงานวิจัยของสถาบันอุดมศึกษา เป็นการวิจัยเชิงปริมาณแบบสำรวจภาคตัดขวาง กลุ่มตัวอย่าง 343 คน ได้แก่ บุคลากรสายวิชาการ 120 คน ศึกษาจากประชากรทั้งหมด ผู้ใช้ผลงานวิจัย 191 คน และแหล่งทุนวิจัยภายนอก 32 คน ซึ่งสองกลุ่มหลังคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ พร้อมคำถามปลายเปิด 3 ฉบับ เก็บข้อมูลออนไลน์ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2568 ถึงมีนาคม 2569 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย การวิเคราะห์ช่องว่าง (ค่าบวก หมายถึง ความคาดหวังสูงกว่าความ พึงพอใจ ค่าลบ หมายถึง ความพึงพอใจสูงกว่าความคาดหวัง) และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ค่าช่องว่างเฉลี่ยรายข้อของบุคลากรสายวิชาการ (ต้นน้ำ) ผู้ใช้ผลงานวิจัย (กลางน้ำ) และแหล่งทุนวิจัยภายนอก (ปลายน้ำ) เท่ากับ 0.06, 0.23 และ 0.58 ตามลำดับ มีแนวโน้มสูงขึ้นตามระยะห่างจากกระบวนการวิจัยภายในคณะ ช่องว่างสูงสุดของแต่ละกลุ่ม คือ ทุนวิจัยภายในและการสนับสนุนการเผยแพร่ (0.13) การค้นหาและเข้าถึงผลงานวิจัย (0.37) และความครบถ้วนถูกต้องของรายงานการวิจัย (1.43) 2) ได้ประเด็นเชิงนโยบาย 8 ด้าน ตั้งแต่การกำหนดนโยบาย ทุนและทรัพยากร ศักยภาพนักวิจัย จนถึงเครือข่ายความร่วมมือ และการ มีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และ 3) ได้กรอบแนวทางที่เชื่อมโยงระดับช่องว่างแบบต้นน้ำ - กลางน้ำ - ปลายน้ำ เข้ากับประเด็นเชิงนโยบาย 8 ด้าน และข้อเสนอเชิงนโยบาย 3 ระยะ คือ ระยะต้น ระยะดำเนินงาน และระยะต่อเนื่อง ซึ่งสถาบันอุดมศึกษาที่มีบริบทใกล้เคียงกันนำไปประยุกต์ใช้ได้