ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมกับการแปลงทุนทางสังคมสู่ผลลัพธ์เศรษฐกิจ: โมเดลเชิงกลไกจากบริบทชนบทและเมืองในจังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากลไกการขับเคลื่อนทุนทางสังคมผ่านภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วม และ 2) อธิบายการแปลงทุนทางสังคมเป็นผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจเพื่อแก้ปัญหาความยากจนเชิงพื้นที่ จากกรณีศึกษาในจังหวัดร้อยเอ็ด ได้แก่ ตำบลดงครั่งใหญ่ อำเภอเกษตรวิสัย และชุมชนในเขตเทศบาลเมืองร้อยเอ็ด การศึกษาใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 16 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) จากผู้มีบทบาทในการขับเคลื่อนหรือมีส่วนร่วมในกิจกรรมพัฒนาอาชีพและการแก้ไขปัญหาความยากจนเชิงพื้นที่ ได้แก่ ผู้นำระดับพื้นที่ ผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มอาชีพ และสมาชิกครัวเรือนที่เข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาอาชีพ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระเชิงกระบวนการ โดยใช้แนวคิดทุนทางสังคมเป็นกรอบการตีความ ผลการศึกษา พบว่า ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมขับเคลื่อนทุนทางสังคมผ่านกลไกหลัก 5 ประการ ได้แก่ การสร้างความไว้วางใจ การระดมความร่วมมือ การสร้างบรรทัดฐานและวินัยร่วม การเชื่อมโยงเครือข่ายและทรัพยากรภายนอก และการแปลงทุนทางสังคมสู่ผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ โดยบริบทชนบทสัมพันธ์กับทรัพยากร แหล่งน้ำ และการรวมกลุ่มผลิตทางเกษตร ส่วนบริบทเมืองสัมพันธ์กับความถนัดของครัวเรือน ทุนสนับสนุนขนาดเล็ก และตลาดเมือง ผลลัพธ์ ได้แก่ รายได้เสริม การลดรายจ่ายจำเป็น การเพิ่มอำนาจต่อรองของชุมชน และการขยายกิจกรรมสู่ชุมชนเป้าหมาย ข้อค้นพบนำไปสู่โมเดลเชิงกลไกที่อธิบายการแปลงทุนทางสังคมสู่ผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจผ่านภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วม และใช้เป็นกรอบในการออกแบบโครงการลดความยากจนเชิงพื้นที่ให้สอดคล้องกับบริบทชุมชน