5 เสาหลักสร้างภูมิคุ้มกัน: ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนเมืองหาดใหญ่ สู่ต้นแบบสังคมสูงวัยที่รู้เท่าทันภัยพิบัติอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

จากเหตุการณ์อุทกภัยในเมืองหาดใหญ่ ชี้ให้เห็นถึงข้อจำกัดของการจัดการภัยพิบัติแบบตั้งรับจากส่วนกลาง โดยเฉพาะในการดูแลผู้สูงอายุและกลุ่มเปราะบางที่ไม่สอดรับกับสภาวะวิกฤตในบริบทของสังคมสูงวัย บทความนี้นำเสนอแนวคิดการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์กู้ภัยสู่การสร้างความร่วมมือของชุมชน ซึ่งเป็นการประยุกต์โมเดลระบบเสาหลักด้านสุขภาพ 5 มิติของไทย ร่วมกับแนวคิด “เคียวโจ” (Kyo-jo) ของญี่ปุ่น และโมเดลความร่วมมือจากทุกภาคส่วน (Whole-of-Society) ของสิงคโปร์ ผ่านการขับเคลื่อน 5 ยุทธศาสตร์สำคัญ 1) การใช้ระบบทะเบียนสุขภาพดิจิทัลเชิงรุกเพื่อจัดลำดับการอพยพ 2) การจัดตั้งกองทุนฟื้นฟูระดับชุมชนเพื่อลดผลกระทบทางเศรษฐกิจ 3) การปรับปรุงศูนย์พักพิงตามหลักอารยสถาปัตย์เพื่อรองรับกลุ่มเปราะบาง 4) การพัฒนาระบบแจ้งเตือนภัย แบบผสมผสาน ลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลและรองรับเหตุไฟฟ้าดับ และ 5) การสร้างเครือข่าย “เพื่อนผู้พิทักษ์” ซึ่งเปลี่ยนสถานะผู้สูงอายุจาก “ผู้รับความช่วยเหลือ” เป็น “ผู้ขับเคลื่อนด้านความปลอดภัยชุมชนเชิงรุก” โดยมุ่งเน้นการดึงศักยภาพของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม (ประมาณ 97%) มาดูแลกลุ่มติดบ้านและติดเตียง เป็นการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์จากการบริหารจัดการภัยพิบัติเชิงรับ สู่การปฏิบัติการเชิงรุกที่มีความยืดหยุ่นและพร้อมรับมือต่อ การเปลี่ยนแปลงข้อเสนอเชิงนโยบายมุ่งเน้นให้เทศบาลนครหาดใหญ่ขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ “หาดใหญ่โมเดล: เมืองดิจิทัลที่ดูแลกันด้วยหัวใจ” โดยบูรณาการข้อมูลสุขภาพ เทคโนโลยี และผังเมืองเพื่อสร้างระบบนิเวศความปลอดภัยที่ยั่งยืน การยกระดับบทบาทชุมชนและผู้สูงอายุสู่การดำเนินมาตรการเชิงรุกช่วง “นาทีทอง” จะช่วยลด “ช่องว่างของการอยู่รอด” ระดับฐานราก คืนศักดิ์ศรีผู้สูงวัย และเป็นต้นแบบเมือง ศูนย์กลางที่พร้อมรับมือวิกฤตภัยพิบัติในอนาคต