การพัฒนาชุดโปรแกรม “ฟิตสมองประลองวัย” เพื่อส่งเสริมความรู้และป้องกันภาวะสมองเสื่อมสำหรับผู้สูงอายุในเขตชุมชนเมือง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อพัฒนาชุดโปรแกรมฟิตสมอง ประลองวัยเพื่อส่งเสริมความรู้และป้องกันภาวะสมองเสื่อมสำหรับผู้สูงอายุ ในเขตชุมชนเมือง และ 2) เพื่อประเมินผลของชุดโปรแกรมฟิตสมอง ประลองวัย ต่อความรู้และระดับการคิดรู้ของผู้สูงอายุ ในเขตชุมชนเมือง โดยใช้ทฤษฎีการเรียนรู้ทางปัญญาสังคมเป็นกรอบแนวคิด ครอบคลุมการให้ความรู้ การฝึกสมรรถภาพการคิดรู้ และการเสริมแรงทางสังคม โปรแกรม ประกอบด้วย กิจกรรมกลุ่มสัปดาห์ละ 1 ครั้งต่อเนื่อง 7 สัปดาห์ ใน 4 กิจกรรมหลัก ได้แก่ 1) การให้ความรู้เพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมในมิติร่างกาย จิตใจ และสังคม 2) การบริหารสมองครอบคลุมการคิดรู้ 8 ด้าน พร้อมมอบหมายกิจกรรมฝึกต่อเนื่องที่บ้าน 3) การสันทนาการ (ร้องเพลง ฝึกสมาธิ หัวเราะบำบัด) และ 4) การเคลื่อนไหวร่างกายผ่านรำวงและไทชิเบื้องต้น เครื่องมือวิจัย ได้แก่ ชุดโปรแกรม แบบประเมินความรู้การป้องกันภาวะสมองเสื่อม และแบบประเมิน MoCA ฉบับภาษาไทย ผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 คน ค่า CVI = 1.00 กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุในชมรมผู้สูงอายุของศูนย์บริการสาธารณสุขแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร จำนวน 14 คน คัดเลือกแบบเจาะจงตามเกณฑ์การคัดเข้า คือ อายุ ≥ 60 ปี ช่วยเหลือตนเองได้ ไม่มีประวัติภาวะสมองเสื่อมหรือความผิดปกติด้านสุขภาพจิต วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา และ paired t-test ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างทั้งหมดเป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 74.79 ปี (S.D. = 7.63) หลังเข้าร่วมโปรแกรม ผู้สูงอายุมีความรู้การป้องกันภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (t = 3.122, p = 0.008) และมีการคิดรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (t = 2.273, p = 0.041) บุคลากรสาธารณสุขสามารถนำโปรแกรมนี้ไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางส่งเสริมสุขภาพและป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุศูนย์บริการสาธารณสุขอย่างเหมาะสม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2565). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2566-2580). เรียกใช้เมื่อ 11 พฤษภาคม 2569 จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/28/843
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2567). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2566. เรียกใช้เมื่อ 16 มกราคม 2569 จาก https://shorturl.asia/fVWyB
จันทนี ห้องสวัสดิ์ และคณะ. (2565). ภาวะพุทธิปัญญาบกพร่องระดับเล็กน้อยของผู้สูงอายุในชุมชนแห่งหนึ่งเขตพระนคร. วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 15(1), 97-109.
ตองอ่อน สายคำภา. (2567). ผลของโปรแกรมการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมในระยะเริ่มแรกของเครือข่านสุขภาพตำบลทรายมูล จังหวัดสกลนคร. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 5(1), 128-140.
นพมาศ โกศล และคณะ. (2568). ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมป้องกันภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงตามแนวคิดแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ. วารสารควบคุมโรค, 51(2), 280-292.
ผกามาศ พิมพ์ธารา และคณะ. (2565). การศึกษานำร่องผลของโปรแกรมกระตุ้นศักยภาพสมองต่อการรู้คิดในผู้สูงอายุที่มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อยในชุมชน. วารสารพยาบาลมหาวิทยาลัยบูรพา, 30(3), 1-12.
มณุเชษฐ์ มะโนธรรม และคณะ. (2569). ประสิทธิผลของโปรแกรมการพัฒนาพฤติกรรมการป้องกันภาวะสมองเสื่อมของผู้สูงอายุ ตำบลแม่นาเรือ อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคเหนือ), 36(1), 16-31.
รุ่งนภา ป้องเกียรติชัย และคณะ. (2567). ผลของโปรแกรมส่งเสริมการจัดการตนเองเพื่อป้องกันภาวะสมองเสื่อมในวัยผู้ใหญ่ตำบลมหาสวัสดิ์ อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 10(1), 38-48.
ฤทธิรงค์ เรืองฤทธิ์ และพิสมัย ศรีทำนา. (2567). ประสิทธิผลของโปรแกรมการดูแลผู้สูงอายุสมองเสื่อมอย่างเพียงพอในการช่วยเหลือสนับสนุนผู้ดูแลหลัก. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น, 16(1), 77-93.
สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์. (2564). แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม (ฉบับสมบูรณ์ 2563). เรียกใช้เมื่อ 16 มกราคม 2569 จาก https://neuronetworks.org/?p=3217
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). บทสรุปสำหรับผู้บริหาร: การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. เรียกใช้เมื่อ 11 พฤษภาคม 2569 จาก https://shorturl.asia/XY28M
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2568). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. เรียกใช้เมื่อ 16 มกราคม 2569 จาก https://shorturl.asia/NHCGj
Alzheimer's Association. (2026). 2026 Alzheimer's disease facts and figures. Alzheimer's & Dementia, 22(4), e71345. https://doi.org/10.1002/alz.71345
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Eriksen, M. B. & Frandsen, T. F. (2018). The impact of patient, intervention, comparison, outcome (PICO) as a search strategy tool on literature search quality: A systematic review. Journal of the Medical Library Association, 106(4), 420-431.
Gibson, K. et al. (2024). 'It's where I belong': what does it mean to age in place from the perspective of people aged 80 and above? A longitudinal qualitative study. BMC geriatrics, 24(1). https://doi.org/10.1186/s12877-024-05139-2
Hemrungrojn, S. et al. (2021). Use of the Montreal Cognitive Assessment Thai version to discriminate amnestic mild cognitive impairment from Alzheimer's disease and healthy controls: Machine learning results. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders, 50(2), 183-194.
Kajita, H. et al. (2022). The effect of a multimodal dementia prevention program involving community-dwelling elderly. Psychogeriatric, 22(1), 113-121.
McKenzie, F. et al. (2022). Planning, implementing, and evaluating health promotion programs. Retrieved January 16, 2026, from https://shorturl.asia/Nm7Eh
Nasreddine, Z. et al. (2005). The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: A brief screening tool for mild cognitive impairment. Journal of the American Geriatrics Society, 53(4), 695-699.
Thongwachira, C. et al. (2024). The effects of the brain training program on cognition among the older adults in Thailand. Journal of Health Research, 38(6), 553-561.
