การพัฒนาโมเดลแก้จนจังหวัดสุรินทร์ด้วยแนวคิด “ธรรมเกษตรอินทรีย์ วิถีเกื้อกูล” สู่การพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนาศักยภาพทุนมนุษย์และจิตใจให้พึ่งตนเองได้ 2) พัฒนาระบบบริหารจัดการทรัพยากรและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต 3) ถ่ายทอดหลักสูตรการวางแผนการผลิตและการตลาดผ่านศูนย์เรียนรู้วิสาหกิจเกษตรอินทรีย์ และ 4) พัฒนาโมเดลแก้จนตามกรอบแนวคิดการดำรงชีพอย่างยั่งยืน ในจังหวัดสุรินทร์ ใช้รูปแบบการวิจัยและพัฒนา ประชากร คือ ครัวเรือนยากจน ในพื้นที่ตำบลยะวึก อำเภอชุมพลบุรี และตำบลตาเมียง อำเภอพนมดงรัก จำนวน 820 ครัวเรือน กลุ่มตัวอย่างเลือกแบบเจาะจง ตามความสมัครใจ รวม 330 ครัวเรือน เครื่องมือวิจัย ประกอบด้วย แบบสำรวจทุนการดำรงชีพ ชุดหลักสูตรการเรียนรู้ 3 หลักสูตร และแนวคำถามสนทนากลุ่ม เก็บข้อมูลผ่านการสำรวจและการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา (ค่าเฉลี่ย, ร้อยละ) และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า โมเดล “ธรรมเกษตรอินทรีย์ วิถีเกื้อกูล” สามารถยกระดับทุนมนุษย์ในการดำรงชีพโดยใช้หลักธรรมอัตตาหิ อัตโนนาโถ และบันได 9 ขั้น สู่ความพอเพียง เริ่มจาก พอกิน พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น สู่บุญและทาน และต่อยอดเป็นเก็บ ขาย และเครือข่าย เกิดทักษะการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม อาทิ ระบบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ นวัตกรรมโรงเรือนต้นทุนต่ำ สารปรับปรุงดินชีวภาพและสารชีวภัณฑ์กำจัดศัตรูพืช ควบคู่กับการพัฒนาทุนทางสังคมผ่านระบบพี่เลี้ยงปราชญ์ชาวบ้านและเครือข่ายความร่วมมือจาก 24 หน่วยงาน ส่งผลให้ครัวเรือนเป้าหมายสามารถเพิ่มรายได้เฉลี่ยร้อยละ 73.67 ต่อปี และมีความมั่นคงทางอาหารเพิ่มขึ้น โดยลดรายจ่ายลงร้อยละ 28.99 ต่อปี นำไปสู่การลดความเปราะบางทางเศรษฐกิจ ด้วยการเสริมความมั่นคงทางอาหาร ลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอก และเพิ่มศักยภาพการจัดการทรัพยากรด้วยตนเอง ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบอย่างยั่งยืน