ศาลปกครองกับการตรวจสอบกฎที่จำกัดสิทธิและเสรีภาพ ของประชาชนภายใต้หลักความเสมอภาค

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหมาย ลักษณะ และประเภทของกฎตามมาตรา 3 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 รวมทั้งศึกษาคำวินิจฉัยของศาลปกครองทั้งในต่างประเทศและราชอาณาจักรไทยเกี่ยวกับหลักความเสมอภาคในการออกกฎโดยฝ่ายปกครอง โดยเฉพาะแนวคำวินิจฉัยของศาลปกครองสูงสุดของสาธารณรัฐฝรั่งเศส สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และราชอาณาจักรไทย เพื่อทำความเข้าใจแนวทางการตีความและการบังคับใช้หลักความเสมอภาคในกฎหมายปกครองและยังมุ่งวิเคราะห์เหตุผลที่ตุลาการศาลปกครองใช้ในการวินิจฉัยคดี เพื่อจำแนกลักษณะของการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมต่อบุคคล และกรณีที่ไม่ถือว่าเป็นการเลือกปฏิบัติ ตลอดจนพิจารณาว่าการออกกฎของฝ่ายปกครองมีเหตุผลอันสมควรที่ไม่อาจอ้างหลักความเสมอภาคขึ้นต่อสู้ได้ ซึ่งเป็นวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเอกสารจากกฎหมายระหว่างประเทศ รัฐธรรมนูญของต่างประเทศและของราชอาณาจักรไทย คำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุดของต่างประเทศและของราชอาณาจักรไทย ผลการวิจัยพบว่า หลักความสมเหตุสมผล โดยออกกฎที่แตกต่างยอมรับได้ก็ต่อเมื่อ 1) มีวัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมายเพื่อประโยชน์สาธารณะ 2) มาตรการสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ได้จริง และ 3) เป็นมาตรการที่จำเป็นและได้สัดส่วน หากขาดองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งจะถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมทันที ซึ่งบุคคลสามารถอ้างหลักความเสมอภาคขึ้นโต้แย้งความชอบด้วยกฎหมายของกฎนั้นได้ งานวิจัยนี้มุ่งที่ใช้งานได้จริงเพื่อยกระดับหลักนิติธรรมในสังคมไทย ได้ช่วยสร้างบรรทัดฐานที่ชัดเจนในการจำแนกประเภทและขอบเขตของ “กฎ” ผ่านการเปรียบเทียบกับต้นแบบกฎหมายสากลฝรั่งเศสและเยอรมนี ทำให้หลักความเสมอภาคมีความเป็นรูปธรรมและตรวจสอบได้มากขึ้น