กระบวนทัศน์การบริหารสถานศึกษาในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 26
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของกระบวนทัศน์ที่มีต่อการบริหารสถานศึกษาในยุคของการเปลี่ยนแปลงด้านสังคม เทคโนโลยี และการศึกษาในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 26 โดยใช้การสังเคราะห์แนวคิด ทฤษฎี และศึกษาเอกสารรายงานทั้งในประเทศและต่างประเทศ ผลการวิจัยพบว่า การบริหารสถานศึกษาของประเทศไทยดำเนินงานภายใต้กรอบการบริหารแบบเน้นโครงสร้าง และการควบคุมจากส่วนกลาง ส่งผลต่อการบริหารจัดการ การออกแบบการเรียนรู้ และการพัฒนาสมรรถนะของผู้เรียน ในด้านการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา และการปรับตัวให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ ขณะที่แนวโน้มการศึกษาในระดับสากลภายใต้กรอบเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการศึกษา และแนวคิดการพัฒนาการศึกษาในอนาคตขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา ได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้าน ความเท่าเทียมทางการศึกษา การเรียนรู้ตลอดชีวิต และทักษะแห่งอนาคต บทความนี้จึงเสนอว่า การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวก่อให้เกิดความจำเป็นในการปรับแนวคิดและรูปแบบของการบริหารสถานศึกษาให้สอดคล้องกับบริบทของโลกใหม่ โดยเสนอแนวทางการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์การบริหารสถานศึกษา ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ นโยบายและเป้าหมายการจัดการศึกษา นวัตกรรมการจัดการศึกษา การบริหารสถานศึกษาที่มุ่งผลลัพธ์ และภาวะผู้นำทางการศึกษาซึ่งมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกันในการขับเคลื่อนการพัฒนาการศึกษา ทั้งนี้ แนวทางดังกล่าวเชื่อมโยงกับกระบวนการสร้างกระบวนทัศน์ 8 ขั้นตอน ได้แก่ การรับรู้ปัญหา การพัฒนาแนวคิด การยอมรับร่วมกัน การตรวจสอบและปรับปรุง การสร้างองค์ความรู้ การก่อรูปเป็นแบบแผน การเรียนรู้จากประสบการณ์ และการเปลี่ยนผ่านสู่กระบวนทัศน์ใหม่ ซึ่งสามารถใช้เป็นกรอบแนวคิดในการพัฒนาการบริหารสถานศึกษาให้สอดคล้องกับแนวโน้มการศึกษาของโลกในอนาคตได้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
สำนักงานคณะกรรมการศึกษาแห่งชาติ. (2553). พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2 และ 3). กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการศึกษาแห่งชาติ.
สำนักงานบริหารพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา. (2567). รายงานประจำปีเกี่ยวกับการจัดการศึกษาในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา ปีการศึกษา 2567. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ. (2568). รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดตาม พ.ร.บ. พื้นที่นวัตกรรมการศึกษา พ.ศ. 2562 ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). รายงานการศึกษาไทย พ.ศ. 2562 - 2564. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). สมรรถนะการศึกษาไทยในเวทีสากล ปี 2565 (IMD 2022). กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). การติดตามและประเมินผลการจัดการเรียนการสอนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีคุณลักษณะและทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2568). Education in Thailand 2025: For the Future of Education and Skills. กรุงเทพมหานคร: พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2568). แนวทางในการพลิกโฉมการศึกษา (Transforming Education) ตามแนวคิดขององค์การสหประชาชาติ. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา และมูลนิธิสตาร์ฟิช เอ็ดดูเคชั่น. (2569). รายงานการถอดบทเรียนตัวอย่างความสำเร็จของโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ Future School Transformation: 3R & Makerspace. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
สุวิทย์ เมษินทรีย์. (2564). โครงการการกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนงานของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ภายใต้ความท้าทายที่หลากหลายในอนาคต. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสถาบันอนาคตไทยศึกษา.
Burrell, G. & Morgan, G. (2016). Sociological Paradigms and Organizational Analysis. New York: Routledge.
EF Education First. (2025). EF English Proficiency Index 2025. Zurich: EF Education First.
Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972-1977. New York: Pantheon Books.
Guba, E. G. & Lincoln, Y. S. (1994). Competing Paradigms in Qualitative Research. In Norman K. Denzin & Yvonna S. Lincoln (Editors). Handbook of Qualitative Research. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Hoy, W. K. & Miskel, C. G. (2013). Educational Administration: Theory, Research, and Practice. (9th ed.). New York: McGraw-Hill.
IEA. (2020). TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science. Retrieved 20 June 2026 from https://timss2019.org/reports/
Kuhn, T. S. (2012). The Structure of Scientific Revolutions. (4th ed.). London: The University of Chicago Press.
Morgan, G. (1998). Images of Organization. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
OECD. (2018). The Future of Education and Skills: Education 2030. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2025). Education and Skills at the OECD. Paris: OECD Publishing.
Popper, K. R. (1962). Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge. New York: Basic Books.
Sahlberg, P. (2011). Finnish Lessons: What Can the World Learn from Educational Change in Finland. New York: Teachers College Press.
Schwab, K. (2016). The Fourth Industrial Revolution. Geneva: World Economic Forum.
Tan, J. & Gopinathan, S. (2000). Education Reform in Singapore: Towards Greater Creativity and Innovation. NIRA Review, 7(3), 5-10.
UNESCO. (2022). Global Education Monitoring Report 2022: Gender Report - Deepening the Debate on Those Still Left Behind. Paris: UNESCO Publishing.
United Nations. (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York: United Nations.
United Nations DESA. (2020). SDG Good Practices: A Compilation of Success Stories and Lessons Learned in SDG Implementation. New York: United Nations.
World Economic Forum. (2020). The Future of Jobs Report 2020. Geneva: World Economic Forum.
